FR
Frac. = Sopa ng̃a hataás ng̃a nagabítay ug maáyo dapit sa licód, ug ng̃a nabalábag ug nacóros coros ang mg̃a paco paco dapit sa atobáng̃an.
Fracasar. = Pagbóong, pagtípac, pagtípic sa bisan onsa.
Fracaso. = Pagcabóong, pagcatibáoas sa bisan onsa. * Pagsoríl, paghitábo ng̃a masolóbon, ng̃a ming̃áuon, ng̃a quinayógtan.
Fraccion. = Pagcabólag, pagcabáhin sa bisan onsa sa daghánan ng̃a mg̃a bahin.
Fractura. = Pagcabóong, pagcabalí sa mg̃a bocóg ug sa bisan onsa.
Fracturar. = Pagbóong, pagbalí sa mg̃a bocóg, sa díli mabólag ang panit sa onód.
Fragancia. V. [Fragrancia]. * Pagcabóhat sa bisan onsa ng̃a salá.
Fragante. V. [Fragrante].
Fragaria. = Tanóm ng̃a italámbal.
Fragata. = Sacayán ng̃a dagcóan sa totólo ca talároc.
Frágil. = Ang masáyon mabóong, mabalí. * Táuo ng̃a masáyon mahólog sa mg̃a salá, ug labí pa sa mang̃a sayóp ng̃a laoásnon ug calibotánon. * Ang matápos, ang masáyon ug madalí matibáoas.
Fragilidad. = Pagcasáyon sa bisan onsa sa pagcabóong ug pagcabalí. * Pagcasáyon sa paghólog sa mang̃a salá ug sa pagbóhat sa daótan.
Frágilmente. = Sa pagcasáyon, guican sa pagcalóya.
Fragmento. = Tipac, tipic, bahin sa bisan onsa ng̃a nabóong, nabalí ug nadógmoc. * Bahin ng̃a nahabílin sa usá ca libro con sa usá ca solat.
Fragor. = Tonóg, banha, dalógdog, balánsag.
Fragosidad. = Pagcabános, pagcasónson, pagcasíngpon sa mg̃a cahoy, mg̃a balágon ug mg̃a casagbótan sa mg̃a caboquíran ug casolópan. * Dalan, ng̃a cabatóan, capangpáng̃an.
Fragoso. = Lugar ng̃a guibanósan, guisónsonan sa daghánan ng̃a mg̃a cahoy ug mg̃a casagbótan. * Dalan ng̃a guiólang̃an sa mg̃a bató ug mg̃a pangpang. * Bisan onsa ng̃a macatonóc caáyo.
Fragrancia. = Bahó ng̃a maáyo, cahomót. * Dong̃og ug ng̃alan ng̃a maáyo.
Fragrante. = Ang mahomót. * (En). = Dihá dihá, sa pagbóhat gayód, sa maong pagbóhat.
Fragua. = Salsálan.
Fraguador. = Ang magahúna húna sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a daótan ng̃a bohat.
Fraguar. V. [Forjar]. * Paghúna húna sa bisan onsa. * Pagtibóoc, paggáhi sa yota, sa apog, sa yeso, &c., ng̃a guibóhat sa mg̃a cota, &c.
Fragura. V. [Fragosidad].
Frailada. = Bohat ng̃a daótan, ng̃a díli maáyo, ng̃a binóhat sa usá ca Padre ng̃a fraile.
Fraile. = Padre ng̃a religioso. * Isda ng̃a may nauong maíng̃on ing̃on sa nauong sa táuo. Piniló, piníco ng̃a dapit sa itáas ng̃a pagaboháton sa mg̃a sidsid sa mg̃a bisti sa babáye. * Ang pedazo sa papel ng̃a oalá pagabarlísan ug maáyo sa pagimprenta, ng̃a guican sa pagcacólang sa tinta, con [[123]]guican ba cay namalá malá na. * Opa sa tobó sa obos na nacoháan sa dogá sa mg̃a trapiche.
Frailecito. = Doláan sa mg̃a báta ng̃a magáma sa panit sa liso ng̃a guing̃álan ug haba, ug ng̃a maíng̃on ing̃on sa capilla ng̃a icatábon sa olo sa mg̃a fraile, sa mg̃a religioso.
Frailería. = Cadaghánan sa mg̃a fraile, sa mg̃a religioso.
Frailero. = Ang higála, ang abian, ang mahagógma, sa mg̃a frailes.
Frailesco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a fraile.
Frailía. = Pagcahímtang sa mg̃a fraile, sa mg̃a religioso.
Frailuco. = Ang fraile, ang religioso ng̃a talamáyon, ng̃a díli tacós ng̃a pagatahóron.
Francalete. = Corea ng̃a guibotáng̃an sa usá ca tomóy sa galon galon, con sinsing, sa pagdála ng̃a hinógot ug bináat sa bisan onsa.
Francamente. = Sa pagcaoaláy coti coti, sa pagcahigála, sa pagcaamigos, sa pagcalólot.
Francés. = Prancés, ang nahatong̃ód sa Guinharían sa Prancia ug ang natáuo sa maong Guinharían.
Franciscano. = Padre ng̃a sacop sa caparían ni san Francisco. * Ang nahatong̃ód sa maong caparían. * Ang may color ng̃a maíng̃on sa color sa bisti sa mg̃a Padre ni S. Francisco.
Francisco. = Ng̃alan sa obán ng̃a mg̃a táuo. * V. [el anterior].
Francmasonería. = Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagsigsábot sila sa lonlon ng̃a mg̃a timáan, ng̃a guicóha nila sa mang̃a capandáyan sa mg̃a panday sa cota, maíng̃on sa mg̃a tonton, sa mg̃a escoála, &c.
Franco. = Malólot, homalátag, maghahátag. * Maháoan, maháoay, sa oaláy casámoc, sa oaláy caoláng̃an. * Ang guigáoas sa bisan onsa. * Salapí sa Prancia ng̃a vale maíng̃on sa caháte ng̃a guing̃álan coliró, cay oaláy cahoy.
Francolin. = Langgam.
Franela. = Hinábol ng̃a manípis, pino, sa balahíbo sa mg̃a carnero.
Frangente. = Pagsoríl, paghitábo ng̃a masolóbon ug quinayógtan, ng̃a oalá paabóton ug húna hunáon.
Frangote. = Pardo, baat sa mg̃a manggad, potús ng̃a dagcóan.
Franja. = Hinábol ng̃a haíctin sa hilo sa boláoan, sa salapí, sa lino, &c., ng̃a pagagamíton sa pagdáyan dayan sa mg̃a bisti.
Franjar. = Pagdáyan dayan sa mg̃a pranja.
Franquear. = Paggáoas sa bisan cansa sa pagbáyad sa tampa, sa mg̃a tampo, sa mg̃a amot. * Paghátag, pagtógot sa lain ng̃a bisan onsa, sa pagcalólot. * Pagcóha sa mg̃a casámoc sa mg̃a caoláng̃an, sa bisan diin. * Pagbáyad ng̃a daan sa bale sa mg̃a solat ng̃a ipadála sa lain ng̃a longsod, sa baláy ng̃a pagadaoátan. * Pagpaságad sa pagbóot, sa lain.
Franqueo. = Pagbáyad sa bale sa mg̃a solat ng̃a ipadála sa lain ng̃a longsod.
Franqueza. = Pagcagáoas. * Pagcalólot. * Pagcaháoan sa boot, pagcaoaláy tinágo ng̃a húna húna.
Franquía (ponerse en). = Pagcaándam sa mg̃a sacayán ng̃a nanagpóndo, sa pagguícan, sa paglayág.
Franquicia. = Pagcagáoas sa bisan cansa sa pagbáyad sa mg̃a derechos sa mg̃a manggad ng̃a guisolód ug guigóa nia sa sa mg̃a longsod.
Frasco. = Sodlánan sa salamín, sa salapí, &c., ng̃a hatáas ug sa diótay ng̃a bába con haíctin ng̃a liog. * Sorlánan sa pólvora ng̃a iseleba sa mg̃a lothang.
Frase. = Cadaghánan sa mg̃a polong ng̃a icagáma sa soguílon ng̃a hamóbo. * Pagpamólong sa pagcasambíng̃ay. * Casangpotánan. [[124]]
Frasquera. = Caja, caban, cajon cajon ng̃a guibotáng̃an sa daghan ng̃a mg̃a bohó con sorlánan, ng̃a pagaang̃áyan ug pagatipígan sa mg̃a frasco, sa pagdála sa bisan diin, sa oaláy catáhap sa pagcabóong.
Fraterna. = Pagcabárlong, pagcasáoay, pagcasába ng̃a maháit ug mabóg-at.
Fraternalmente. = Sa pagcamagsúon.
Fraternidad. = Pagcamagsúon, pagcaáng̃ay, pagcahiósa sa mg̃a magsúon.
Fraterno. = Ang nahatong̃ód, ang ang̃ay sa mg̃a magsúon.
Fratricida. = Ang nacapatáy sa iang igsúon, mamomonó sa igsúon.
Fratricidio. = Pagcabonó, pagpatáy sa bisan cansa sa iang igsóon.
Fraude. = Limbong.
Fraudulencia. = Idem.
Fraudulentamente. = Sa pagcalímbong, sa limbong, sa pagcabódhi.
Fraudulento. = Malimbóng̃on, malilímbong, maborhíon, macálit.
Fray. = Polong ng̃a ióna sa ng̃alan sa mg̃a Padre ng̃a religioso.
Frazada. = Habol ng̃a balahibóon ng̃a ibótang sa higdáan.
Frecuencia. = Pagcasóbsob, pagcasócot, sa macadághan.
Frecuentador. = Ang magabóhat con mamólong sa masóbsob, sa masócot, sa macadághan.
Frecuentar. = Pagsócot, pagsóbsob, pagbóhat, pagpamólong sa macadághan.
Frecuente. = Sa masóbob, sa masócot.
Frecuentemente. = Idem. * Sa macadághan.
Fregadero. = Lugar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a sorlánan sa tobig sa paghógas sa mg̃a pinggan.
Fregar. = Hugas. * Nisnis, nosnos.
Fregona. = Babáyeng sologóon ng̃a magasílbi sa cosina ug magahúgas sa mg̃a pinggan.
Fregonil. = Ang nahatong̃ód sa babáye ng̃a tighógas sa mg̃a pinggan.
Freidura. = Pagcaprito, pagcalóto sa bisan onsa, sa lana con sa manteca, sa tamboc.
Freir. = Pagprito, paglóto sa bisan onsa, sa lana con sa manteca.
Frenería. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a preno, sa mg̃a pothao ng̃a isóol sa bába sa mg̃a cabayo.
Frenero. = Ang magabóhat sa mg̃a preno.
Frenesí. = Pagcabóang ng̃a guiobánan sa dagcóng hilánat.
Frenético. = Boang ng̃a loto.
Frenillar. = Pagbáat, pagláoig sa mg̃a gayóng, sa mg̃a gaod, sa tomóy ng̃a pagacáptan, con pagaondáng̃an ang paggáod.
Frenillo. = Panit ng̃a nahamótang sa ilálom sa dila ug ng̃a motoróc sa tong̃á tong̃á, ng̃a con moábot sa tomóy sa maong dila macaólang sa pagsóso ug sa pagpamólong ug maáyo.
Freno. = Preno, capandáyan sa pothao ng̃a isolód sa bába sa mg̃a cabayo sa paghópot ug pagpogóng caníla. * Pagcapogóng sa bisan cansa, arón díli magpaságad sa pagbóhat ug sa pagpamólong.
Frental. = Mg̃a caogátan sa agtang, sa bona.
Frente. = Agtang. * Atobáng̃an sa bisan onsa. * Nahaónang pagtaláy sa mg̃a soldados. * Bona.
Frentero. = Panápton ng̃a mabága ng̃a ibótang sa agtang sa mg̃a báta, arón díli sila mang̃asámad con mang̃ahólog sila ugáling.
Fresa. = Bong̃a sa España. [[124]]
Fresca. V. [Fresco] hasta bisan onsa.
Frescachon. = Ang táuo sa maáyong laoas. * Ang̃áyan ug baihónan, sa maáyong pagcaatóbang ug pagcatíndog, mahósog.
Frescal. = Isda ng̃a díli lab-as caáyo, apan ng̃a oalá opód pagalabíhan sa asín.
Frescamente. = Sa bag-o pa, sa pagcabág-o, cadón bag-o. * Sa pagcaoaláy tagád caáyo.
Fresco. = Ang molomabógnao. * Bisan onsa ng̃a bag-ong binóhat.
Frescor. = Molomabógnao, tolotógnao.
Frescura. = Idem. * Lugar ng̃a guinatórcan sa mang̃a cahoy ug mg̃a tanóm ng̃a malángbo, malónhao ug matahóm. * Pagtíao. * Polong ng̃a díli macaígo. * Pagcaoaláy cacógui. * Pagpaságad. * Pagcalínao sa boot, pagcaháoan sa cásing cásing.
Fresno. = Cahoy sa España.
Fresquito. = Tolotógnao, molomabógnao.
Freza. = Tae sa mg̃a mananáp. * Timáan con bohó ng̃a pagaboháton sa mananáp ng̃a nagacachá, nagacóycoy, nagacáycay, nagacáhig, nagaoáhing, nagacopó. * Pagcadógay, túig ng̃a pagadogáyan sa pagcáon sa olod sa igagáma ng̃a calang cutub sa usá ca pagmáta hasta sa pagcatólog pagopód.
Frezar. = Pagcalíbang sa mg̃a mananáp. * Pagcáon, pagcótcot sa mg̃a dahon ng̃a guinatóla sa olor ng̃a nacagáma sa igagáma. * V. [Desovar]. * Pagcóycoy, pagcáycay, pagoáhing, pagcáhig sa mg̃a mananáp ug pagbóhat sa bohó sa yota. * Paggóa sa mg̃a hogao sa mg̃a orlan sa mg̃a putiócan.
Friable. = Ang masáyon, tipícon, tipácon ug pagadocdócon. * Ang masáyon mabóong ug mabalí.
Frialdad. = Pagcatógnao, pagcabógnao. * Pagcalóya, pagcaoaláy cacúgui sa pagbógat. * Pagcahóng̃og. * Polong ng̃a oaláy cahológan, ng̃a díli macaígo. * Balos ng̃a díli maáyo sa mg̃a higála. * Pagcabógnao sa maáyong boot sa isigcatáuo.
Friamente. = Sa pagcabógnao, sa pagatógnao. * Sa oaláy caang̃áyan.
Friático. = Idem. * Hong̃og, bong̃og.
Fricacion. = Pagcanósnos, pagcadósdos. * Pagcadóon, pagcahílot, pagcapíso.
Fricandó. = Guinisal sa mg̃a prancés.
Fricasé. = Idem.
Friega. V. [Fricacion].
Friera. = Saquét sa mg̃a ticód sa mg̃a tiil ng̃a guing̃álan ug sabañon, ng̃a guican sa tognao ng̃a dagcó: ang sinógdan niíning saquéta mao ang pagcacatól ng̃a maól-ol ng̃a guiobánan sa pagcahobág ug pagsínao sa panit: sa madógay dogay mobotó ug mogóa ang tobig tobig con dogá ng̃a molomapolá, ug díli mamaáyo cutub sa pagsógod sa tiempo sa caínit.
Frígido. = Mabógnao, matógnao.
Fringilago. = Langgam.
Frio. = Tognao. * Táuo ng̃a díli macalíoat sa pagcaquinaía nia. * Ang díli motábang, molában, mahagógma sa obán ng̃a mg̃a isigcatáuo nia. * Ang moáyad ug díli magtagád sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a oaláy caang̃áyan, ng̃a díli macaígo. * Ang oaláy polós, ang díli tacós ng̃a pagatágdon.
Friolento. = Ang masáyon pagatognáuon.
Friolera. = Bisan onsa ng̃a oaláy polós, sa diótay ng̃a bale, ng̃a díli tacós ng̃a pagatágdon.
Friolero. V. [Friolento].
Frisa. = Panápton ng̃a maáyo sa sapao sa mg̃a bisti.
Frisado. = Hinábol sa igagáma ng̃a balahibóon.
Frisar. = Pagbóhat, paghábol sa mg̃a panápton ng̃a balahibóon. * Pagóyon, pagáng̃ay. * Pagtándig, pagtándi. * Pagdóol, pagtopál. [[125]]
Friso. = Ang bahin sa mg̃a cota ng̃a nahaibábao sa cornisa, ng̃a pagadáyan dayánan sa mg̃a dahon, sa mg̃a sang̃á, &c., ng̃a piníntal con liníloc.
Frisuelo. = Otan, balátong.
Fritada. = Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a priníto, linóto sa lana con sa manteca.
Frito. = Bisan onsa ng̃a priníto.
Frívolamente. = Sa pagcaoaláy polós. * Sa oaláy hingtóngdan, sa oaláy cahológan.
Frivolidad. = Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós, ng̃a oaláy hingtóngdan, cahológan ug guinicánan.
Frívolo. = Idem.
Frondosidad. = Pagcalángbo, pagcaáng̃ay sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.
Frondoso. = Cahoy con tanóm ng̃a malángbo, ng̃a ang̃ay, ng̃a guidaghánan sa mg̃a sang̃á ug mg̃a dahon.
Frontal. = Dayan dayan, bitay bitay, tabil sa panápton sa igagáma, &c., con tinócod sa mg̃a papán ng̃a sinápao sa salapí, &c., ng̃a ibótang sa atobáng̃an sa mg̃a altal sa mg̃a Singbahán.
Frontalera. = Dayan dayan, ng̃a nagalibót sa mang̃a prontal. * Lugar ng̃a tipigánan ug pagahipósan sa mg̃a prontal.
Frontera. = Catapósan sa yota sa usá ca Guinharían, con sa usá ca provincia, caotlánan.
Fronterizo. = Ang anáa sa caotlánan, sa catapósan sa usá ca Guinharían con provincia. * Ang atbang, bisan onsang botang ng̃a nagaatóbang sa lain.
Frontero. = Idem desde ang atbang. * Ponóan ng̃a magabóot sa hingsácpan sa prontera.
Frontino. = Mananáp ng̃a may bisan onsang timáan sa agtang, sa bona.
Frontis. = Atobáng̃an sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c.
Frontispicio. = Idem.
Frontudo. = Táuo con mananáp ng̃a may dagcóng agtang, dagcóng bona.
Frotacion. V. [Fricacion].
Frotadura. = Idem.
Frotar. = Nosnos, dosdos, hilot, doon, piso.
Frutal. = Cahoy ng̃a mobóng̃a.
Fructífero. = Ang mobóng̃a.
Fructificacion. = Pagcabóng̃a, pagbóng̃a.
Fructificar. = Pagbóng̃a sa mg̃a cahoy ug sa mang̃a tanóm. * Pagpolós sa bisan onsa.
Fructuosamente. = Sa may polós, sa may caayóhan.
Fructuoso. = Ang mobóng̃a. * Ang macapolós, ang macaáyo.
Frugal. = Ang mocáon ing̃on da sa casadáng̃an.
Frugalidad. = Casaráng̃an.
Frugívoro. = Táuo con mananáp ng̃a mocáon lamang sa mg̃a otan ug mg̃a bong̃a, ng̃a díli mocáon sa carne.
Fruicion. = Pagcahaágom, pagcahiágom. * Calípay, paghimáya.
Frumenticio. = Ang nahatong̃ód sa trigo.
Fruncidor. = Ang magaconót.
Fruncimiento. = Pagcaconót.
Fruncir. = Pagconót sa mg̃a daplin sa mg̃a sidsid sa mg̃a panápton. * Paghípos, pagpiló, pagpíco, pagpadíot sa bisan onsa. * Pagbóloc sa camatoódan, arón díli onta madayág. * Pagpaquíta sa bisan cansa sa pagcaboótan, bisan ng̃a díli boótan ng̃a túod.
Fruslería. = Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós, ng̃a díli tacós ng̃a pagatágdon. * Polong con bohat ng̃a oaláy hingtóngdan, cahológan ug cahonóng̃an.
Frustráneo. = Ang oaláy polós sa guitóyo onta. * Bisan onsa ng̃a caoang. [[125]]
Frustrar. = Pagdilí sa bisan cansa sa guihólat, sa guipaábot, sa tacós onta ng̃a ihátag ug itógot canía. * Pagoalá sa pagláom, sa guilaóman.
Fruta. = Bong̃a.
Frutaje. = Piníntal ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a bong̃a ug mg̃a bolac.
Frutal. = Cahoy con tanóm ng̃a mobóng̃a.
Frutero. = Ang mobalígya sa mg̃a bong̃a. * Sanggáan sorlánan sa mg̃a bong̃a. * Pamahíran ng̃a icatábon sa mg̃a bong̃a, arón díli ithan ug batúgan sa mg̃a lang̃ao.
Frútice. = Cahoy cahoy ng̃a hamóbo ng̃a mosang̃á caáyo, ing̃on sa rosal, &c.
Fruticoso. = Tanóm ng̃a guitórcan sa daghan ng̃a mang̃a sang̃á guican sa mg̃a gamót.
Fruto. = Bong̃a. * Bisan onsa ng̃a mg̃a caposlánan sa yota. * Polós, caayóhan.
[[Índice]]