GR
Grabado. = Quinaádman ng̃a nagaásoy sa paglíloc ug sa pagbóhat sa mg̃a dagoay dagoay sa mg̃a cahoy, sa tombága, sa pothao, &c.
Grabador. = Ang táuo ng̃a magalíloc.
Grabadura. = Pagcalíloc.
Grabar. = Liloc.
Gracejo. = Pagcatístis sa pagpamólong.
Gracia. = Hatag ng̃a guihátag sa Dios sa mg̃a táuo, arón panománon nila ang ilang mg̃a catongdánan, ug arón pagadang̃áton nila ang paghimáya sa Lang̃it. * Hatag ng̃a diósnon. * Pagcaáng̃ay sa baihon, sa dagoay, sa obán ng̃a mg̃a táuo. * Calóoy ng̃a guibóhat sa isigcatáuo sa oaláy pahanóngdan. * Pagcatístis sa pagpamólong. * Caang̃áyan sa pagbóhat [[134]]con sa pagpamólong. * Ang ng̃álan sa tagsa tagsa ca táuo. * Pagcahigála, pagcaábian sa isigcatáuo.
Graciable. = Táuo ng̃a malóoy sa isigcatáuo ug maáyo ng̃a pagadángpan.
Graciola. = Tanóm, dagámi ng̃a mapáit ug italámbal.
Graciosamente. = Sa pagcaáng̃ay, sa pagcatístis. * Sa oaláy balus ug bayad.
Graciosidad. = Catahóm, catahóman, pagcahíngpit, pagcaníndot, pagcaáñag sa bisan onsa. * Pagcamahál. * Ang macalípay ug magapahimáya sa nagatán-ao.
Gracioso. = Táuo ng̃a matístis sa mg̃a dula sa mg̃a comedia. * Bisan onsa ng̃a maáyo, maníndot ug maáñag ng̃a macalípay ug macalípat sa magasolóng. * Ang masáyon malóoy sa isigcatáuo. * Calóoy, bisan onsa ng̃a pagaboháton sa puro calóoy. * Táuo ng̃a malipáyon sa iang solte, sa iang mg̃a soguílon.
Grada. = Ang ang. * Lugar ng̃a pagaduáoan ug pagasoguilánan sa mg̃a binócot sa mg̃a convento, sa mg̃a monja. * Tinócod ng̃a papán, tolónban ng̃a ibótang sa tiílan sa mg̃a altal. * Cadaghánan sa mg̃a ang ang ng̃a binóhat sa atobáng̃an sa mg̃a pultáhan, sa ganháan sa mg̃a baláy sa mg̃a dagcóng táuo. * Tinócod sa mg̃a cahoy ng̃a pagasangláran sa mg̃a sacayán sa pagbólit ug pagáyo caníla.
Gradado. = Ang may ang ang, ang guiáng áng̃an.
Gradar. = Pagdátag, pagpanódlay sa yota sa human na ang pagdáro, sa capandáyan ng̃a guing̃álan ug sorlay.
Gradería. = Cadaghánan sa mg̃a ang ang, ug labí pa sa mg̃a ang ang sa pagsáca sa mg̃a altal.
Gradilla. = Hagdan hagdan ng̃a diótay ng̃a madála sa luyo ug sa luyo. * Hormáhan sa pagbóhat sa mg̃a ladriyos.
Gradiolo ó Gladiolo. = Tanóm, dagámi.
Grado. = Ang ang. * Pagcatáas con pagcaóbos sa opicio con cahímtang sa tagsa ca táuo. * Ang isip sa pagcacaobánan sa mg̃a táuo ng̃a ipahanong̃ód sa mg̃a lioat ng̃a guican sa maong apóhan. * Camatoódan ug dong̃og ng̃a ihátag sa mg̃a Universidad, sa mg̃a escolahán, sa mg̃a táuo ng̃a quinaadmánon sila sa bisan onsa ng̃a quinaádman. * Ang usá sa toló ca gatús ug canóman ca bahin sa tagsa ca círculo con malíng̃in. * Ang mg̃a pagórden sa mg̃a táuo ng̃a nanalsílbi sa Singbahán ng̃a guing̃álan ug menores.
Graduacion. = Ang pagbáhin sa bisan onsa sa mang̃a grados.
Gradual. = Ang modagcó, ang motóbo sa mahínay hinay, sa anam anam.
Gradualmente. = Sa pagcahínay hinay.
Graduando. = Ang haróol pagaexamináhon sa bisan onsang quinaádman, sa Universidad.
Graduar. = Paghátag sa tagsa ca botang sa caogalíng̃on ng̃a hingtóngdan.
Gráfila. = Ang barlis ng̃a nagalibót sa daplin sa salapí, sa pisos, sa sicápat, &c.
Graja. = Ooác ng̃a baye.
Grajea. = Mg̃a matám-is ng̃a diótay ug ng̃a nagacaláin lain ug dagoay ug sa mg̃a color.
Grajo. = Ooác.
Grama. = Tanóm, dagámi ng̃a italámbal, balíli.
Gramática. = Quinaádman sa pagpamólong ug pagsólat ug maáyo, ing̃on sa ang̃ay. * Pagestudio sa pinamólong ng̃a linatín.
Gramatical. = Ang nahatong̃ód sa gramática.
Gramaticalmente. = Maíng̃on sa ang̃ay sa mg̃a tolomán-on sa gramática.
Gramático. = Ang nagaestudio ug nagatóon sa gramática.
Gramaticon. = Ang magapacaálam sa gramática, ang nagaestudio sa gramática lamang. [[134]]
Gran. = Dagcó, dagcóan. * Ang nagaóna, ang molabí, ang molabáo sa bisan onsa.
Grana. = Tiempo, túig ng̃a igaonód sa mg̃a oháy sa trigo, sa humáy, &c. * Panápton ng̃a mapolá caáyo.
Granada. = Ang bong̃a sa cahoy ng̃a guing̃álan ug granado. * V. [Bomba], desde malíng̃in.
Granadera. = Ang poyo poyo, ang pontél ng̃a panit ng̃a guidála sa mg̃a soldados, ng̃a pagasódlan nila sa mg̃a granada ng̃a isalibáy sa camót.
Granadero. = Soldado ng̃a guipíli tong̃ód sa iang pagcaáng̃ay sa laoas ug sa iang pagcatáas.
Granadilla. = Bolac sa tanóm ng̃a guing̃álan ug pasionaria.
Granadillo. = Cahoy sa América.
Granado. = Cahoy ng̃a magabóng̃a sa granadas. * Mahál, hamíli, bilídhon. * Piníli. * Cating̃aláhan, hibólng̃an. * Ondan, ang may onód.
Granar. = Pagonód sa mg̃a liso sa mg̃a oháy sa trigo, sa homáy, &c.
Granate. = Bató ng̃a mapolá ng̃a díli mahál caáyo.
Granazon. = Pagcaonód sa mg̃a liso sa mg̃a oháy.
Grande. = Dagcó, dagcóay, dagcóan.
Grandemente. = Sa pagcaáyo, sa pagcahíngpit, maáyo caáyo, sa toman oyámot.
Grandeza. = Pagcadagcó, cadagcóon. * Gahóm. * Pagcahalángdon, pagcahamíli, pagcabilídhon. * Catilíngban, cadaghánan sa mg̃a dagcóng táuo sa mang̃a Guinharían.
Grandilocuencia. = Pagpamólong sa mg̃a piníling polong.
Grandilocuo. = Ang mamólong sa mg̃a piníling polong.
Grandillon. = Ang guilabíhan sa pagcadagcó.
Grandiosamente. = Sa pagcadináto, sa pagcabántog caáyo.
Grandiosidad. = Pagcabántog, pagcamahál.
Grandioso. = Dagcó, bantog, mahál.
Grandor. = Cadagcóon, pagcadagcó sa bisan onsa.
Graneado. = Ang nalobó, ang nagáma sa lonlon ng̃a liso.
Granear. = Pagsáb-oag sa mg̃a liso.
Granel (á). = Homáy, trigo, maís, &c., ng̃a tinápoc ug linobó.
Granero. = Tangcal, pensa, lugar ng̃a pagatipígan ug pagahipósan sa trigo, homáy, &c. * Provincia, longsod, con yota ng̃a guidaghánan sa trigo, humáy, &c.
Granillo. = Polós, caposlánan sa bisan onsa ng̃a pagagamíton.
Granito. = Bató ng̃a maáyo sa pagbóhat sa mang̃a baláy, mg̃a cota, mg̃a Singbahán, &c. * Ang itlog sa olód ng̃a magagáma sa igagáma.
Granizada. = Pagcadághan sa olan ng̃a tibúoc sa mg̃a tolo ng̃a dagcó ug malíng̃in.
Granizar. = Pagólan sa mg̃a tolo ng̃a dagcó, tibúoc ug malíng̃in. * Pagbalíbag, pagsalibáy sa bisan onsa sa mabáscog ug sa macósog.
Granizo. = Olan ng̃a tibúoc sa mg̃a tolong dagcó ug malíng̃in.
Granja. = Baol, cabalánan ng̃a guilibótan sa cota con sa pared, ng̃a guibotáng̃an sa solód sa mg̃a baláy ng̃a pagapóyan sa mg̃a mamomóo.
Granjear. = Pagpatóbo, pagdagcó sa puhónan, pagbóhat ug maáyong cacógui sa mg̃a hayópan. * Pagcóha sa cabobót-on, sa pagcapalángga, sa pagcahigála sa isigcatáuo.
Granjeo. = Pagcatóbo, pagcadógang sa pohónan.
Granjería. = Polós, caposlánan sa mg̃a bong̃a sa mg̃a cabalánan, sa mg̃a hayópan ug sa bisan onsa.
Granjero. = Ang magbalántay sa granja.
Grano. = Liso, losoc, lugás. * Binhi sa humáy, &c. * Bisan onsa ng̃a diótay, magamáy, malíng̃in con [[135]]molomalíng̃in. * Hobág ng̃a motoróc sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.
Granoso. = Ang guilibótan sa mg̃a liso liso, sa mg̃a hobág hobág.
Granuja. = Ang mg̃a ubas, ang mg̃a paras ng̃a linobó, ng̃a nabólag sa bolig, sa botay. * Ang liso sa solód sa mg̃a ubas ug sa obán ng̃a mg̃a bong̃a, ng̃a mao ang binhi.
Granujado. V. [Granoso].
Granujiento. = Idem.
Granujo. = Hobág.
Granza. = Binlod, tictic.
Granzones. = Tahóp.
Granzoso. = Ang may daghan binlod, daghan tictic.
Grao. = Baybáyon ng̃a pondóhan, laoígan ug maáyo ng̃a pagacaoásan.
Grapa. = Pothao, tombága, salapí, &c., ng̃a holohalagpád ug manípis, ng̃a mahalánsang sa isicadáplin sa pagpalíg-on sa bisan onsa ng̃a nalíqui, nabóoac, nalótac.
Grasa. = Manteca, tamboc, sebo. * Boling sa mg̃a bisti.
Grasiento. = Ang ponó, ang guidíhog, ang guihílog sa manteca, sa tamboc. * Ang bolíng̃on caáyo.
Grasera. = Sorlánan sa manteca, sa tamboc.
Grasilla. = Binócboc sa tagoc ng̃a ibó-bo sa papel ng̃a pagasolátan. * Tagoc ng̃a mahomót ug masíhag ng̃a matólo sa cahoy ng̃a guing̃álan ug enebro, ng̃a maáyo sa pagpasínao sa mg̃a casangcápan sa cahoy, mg̃a siya, mg̃a lamesa, &c.
Graso. V. [Grasiento].
Grata. = Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a panday sa paghínis sa bisan onsa ng̃a guitapótan nila sa boláoan, ng̃a guibulaoánan nila.
Gratamente. = Sa calípay, sa maáyong boot, sa paghimóot.
Gratar. = Pagpólog, paglórag, paghátag sa color sa mg̃a hias ng̃a boláoan, pagpasínao sa mg̃a hias ng̃a boláoan, con sa salapí ng̃a guibolaoánan.
Gratificacion. = Balos, gala, gasa.
Gratificar. = Pagbálos. * Paggása, paggála. * Pagóyon, pagáng̃ay sa cabobót-on, sa pagbóot sa lain.
Gratil. = Daplin sa layág ng̃a modápat sa verga. * Catáson, cahitáson sa verga ng̃a pagatapótan ug ug pagatacgósan sa layág.
Gratis. = Polong ng̃a linatín sa lonlon ng̃a calóoy.
Gratisdato. = Ang guihátag sa lonlon ng̃a calóoy, sa oaláy pahanóngdan.
Gratitud. = Pagcatamód sa mg̃a calóoy.
Grato. = Malalím, ang may lamí ng̃a maáyo. * Ang guihigógma, ang guipalángga.
Gratuitamente. V. [Gratis].
Gratuito. V. [Gratisdato].
Gratulacion. = Pagcalípay.
Gratular. = Paglípay, pagpaquíta sa calípay tong̃ód sa maáyong palad sa isigcatáuo.
Gratulario. = Polong ug solat ng̃a icapadayág sa calípay sa bisan cansa tong̃ód sa maáyong palad sa isigcatáuo.
Gravámen. = Catongdánan sa pagbáyad con sa pagbóhat sa bisan onsa.
Gravar. = Pagbótang sa bisan onsa ng̃a catongdánan. * Pagsámoc.
Grave. = Ang mabóg-at. * Dagcóan caáyo, sa dagcóng hingtóngdan. * Malígdong, maámbong. * Macóli, malisód. * Samoc, casamócan. * Ting̃og, tonóg ng̃a dagcó.
Gravedad. = Pagcabóg-at sa bisan onsa. * Pagcalígdong, pagcaámbong. * Pagcadagcó, pagcalabí, pagcalabáo, pagcacápin. [[135]]
Gravitacion. = Pagcabóg-at.
Gravitar. = Pagbóg-at.
Gravoso. = Ang macasámoc, ang macaólang, ang macaaling̃ása. * Ang díli maántos.
Graznar. = Iac, iyac, iyágac, iágac, oloc, doloy, pagtíng̃og sa mg̃a langgam.
Graznido. = Pagíac, pagíyac, pagiyágac, pagdóloy, pagtíng̃og sa obán ng̃a mg̃a langgam. * Pagcanta ng̃a díli ang̃ay.
Greda. = Yota ng̃a molomapotí ug mahágcot, ng̃a maáyo sa pagbónal sa mg̃a panápton ng̃a mabága. * Anápog.
Gredal. = Yota ng̃a may greda, yota ng̃a guidaghánan sa greda.
Gredoso. = Ang nahatong̃ód ug maíng̃on sa greda, sa anápog.
Gregal. = Ang moobán guihápon sa mg̃a isigcaíng̃on. * Mg̃a hayópan ng̃a nanagpanón.
Greguería. = Pagcabóloc sa mg̃a pag singgit ng̃a dong̃an, ng̃a díli maásoy caáyo.
Gregüescos. = Salooál.
Gremio. = Catilíngban sa mg̃a táuo sa usá ca opicio con cahímtang, ng̃a pagahóptan sa mg̃a hingtóngdan ng̃a ponóan.
Greña. = Ang bohóc ng̃a napágpag, napálpag, nagobót, ng̃a díli maáyo ang pagcasórlay. * Bisan onsa ng̃a nagobót caáyo.
Gresca. = Banha, sabá, pagáoay.
Grey. = Panón sa mg̃a hayópan, sa mg̃a canding, mg̃a carnero, &c. * Catilíngban sa mg̃a binónyagan sa ilálom sa gahóm sa mg̃a ponóan sa santa Iglesia.
Grieta. = Liqui, lotac.
Grietado. = Ang nalótac, ang nalíqui.
Grietoso. = Ang ponó sa mg̃a lotac, mg̃a liqui.
Grifo. V. [Greña].
Grifon. = Pinótol ng̃a tombága ng̃a malíng̃in ug may iang caogalíng̃on ng̃a yaoe, ng̃a alaguían sa vino, sa tobig, &c., sa mg̃a sorlánan.
Grigallo. = Langgam.
Grilla. = Grillo ng̃a baye, bohagá ng̃a baye.
Grillar. = Pagsalíngsing sa trigo, sa homáy, sa seboyas, &c.
Grillera. = Ang bohó ug ang haloa ng̃a pinoyánan sa mg̃a bohagá.
Grillero. = Ang magabótang ug magatángtang sa mg̃a sepiyo, sa mg̃a singsing ng̃a pothao ng̃a guitáod sa mg̃a tiil sa mg̃a saláan ng̃a dagcó.
Grillete. = Singsing ng̃a pothao ng̃a pagasoólan sa tiil sa mg̃a saláan.
Grillo. = Bohagá ng̃a laqui. * Guitib sa bisan onsa ng̃a guipógas sa pagsógod na sa pagtoróc, sepiyo ng̃a puthao sa mg̃a saláan.
Grima. = Casocó, capong̃ót. * Calísang, cacógmat, cahárloc.
Grímpola. = Casi casi. * Bandela ng̃a hatáas ug haíctin ng̃a itáod, sa mg̃a tomóy sa mg̃a sacayán.
Griñon. = Panápton ng̃a guitábon sa olo ug sa nauong sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja.
Gris. = Color ng̃a sacót sa mapotí ug sa maítom. * Tognao, catógnao.
Grita. = Mg̃a pagsínggit ng̃a nagacabóloc boloc, mg̃a masíncang polong. * Pagcatóoao pagcapóoao, pagcatiábao pagcasiyágit.
Gritar. = Singgit, tooao, pooao, tiábao, hogyao, solíao, ioic, gasod, insay, iac, iyac, colágo, baóhag, antíao.
Grito. = Idem.
Griton. = Ang magasínggit, ang magatiábao, magatóoao, &c.
Grofa. = Babáye ng̃a bigáon.
Gromo. = Orlot sa mg̃a cahoy, salingsíng̃an. [[136]]
Gropos. = Panápton, hilo, igagáma ng̃a ibótang sa mg̃a tinteróhan.
Grosca. = Saoa, bitin ng̃a malála caáyo.
Grosellero. = Cahoy ng̃a diótay.
Groseramente. = Sa pagcaoaláy pagtáhod, ug catahá, sa pagcacólang sa maáyong pagtódlo.
Grosería. = Pagcaoaláy catahá ug pagtáhod.
Grosero. = Mabága, bastos. * Táuo ng̃a oalá torlóan ug maáyo, ng̃a colang sa pagtáhod ug catahá. * Borong, boquírnon, ihaláson loog.
Grosor. = Cabalágon, guibágon sa bisan onsa.
Grosura. = Pagcatámboc sa manteca, sa baboy, sa sebo, &c.
Gruero. = Langgam ng̃a manágit.
Gruesa. = Ang isip sa napólo ug dohá ca tinagpólo ug dohá, sa bisan onsa, napólo ug dohá ca docenas.
Grueso. = Dagcó, matámboc, sopang, sa dagcóng hosog. * Húna húna ng̃a cabós, hamóbo. * Ang labíng dagcó ug malíg-on sa bisan onsa.
Gruir. = Pagtíng̃og sa mg̃a talábon, sa mg̃a doong.
Grulla. = Doong, talábon.
Grullada. = Cadaghánan sa mg̃a opiciales sa justicia ng̃a magaobán obán sa mg̃a alcalde, sa mg̃a gobernadorcillo, sa pagsóroy soroy nila sa longsod.
Grullo. = Alguasil, mananácop.
Grumete. = Crumete, gomaláod, gomalayóng, táuo ng̃a magasílbi sa mg̃a sacayán.
Grumo. = Ang tobig, dogó, vino, &c., ng̃a natibúoc. * Bisan onsa ng̃a natápoc, midóol ug nahagóot maíng̃on ng̃a ang mg̃a ubas sa bolíg, &c. * Ang mg̃a odlot ug mg̃a salingsíng̃an sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm.
Gruñente. = Baboy.
Gruñido. = Pagíoic, pagtíng̃og sa baboy.
Gruñidor. = Ang nagaíoic. * Pagbagólbol, pagbagótbot. * Ang mang̃áoat sa mg̃a baboy.
Gruñir. = Ioic. * Bogóbol, bagótbot.
Grupa. = Bangcúang, quinabangcuáng̃an, ang laoas sa cabayo nayon sa mg̃a payod.
Grupada. = Onos ng̃a dagcó sa olan ug hang̃in ng̃a mabáscog.
Grupo. = Tapoc sa bisan onsa, sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp, sa mg̃a bató, &c.
Gruta. = Lang̃ob, bohó sa ilálom sa yota.
[[Índice]]