GU
Guacamayo. = Langgam sa América, maíng̃on ing̃on sa loro, papagayo.
Guacia. = Cahoy ng̃a guing̃álan opód ug acacia, ug ang tagoc nia.
Guachapear. = Pagbónal sa mg̃a tiil sa tobig ng̃a nadánao. * Pagtonóg sa bisan onsa sa pothao, sa tombága, &c., ng̃a guicaloágan sa mg̃a langsang ng̃a guilángsang.
Guachapeli. = Cohoy sa Guayaquil ng̃a magáhi caáyo.
Guadaña. = Songdan ng̃a hatáas, dagcó, halagpád ug balicó. * Galab, sanggot.
Guadañero. = Ang nagagálab sa dagámi sa guadaña.
Guadapero. = Táuo, tanód ng̃a nagahátod sa can-on sa mg̃a táuo ng̃a nang̃álab sa trigo, sa homáy, &c.
Guadarnés. = Lugar ng̃a pagatipígan ug pagabotáng̃an sa mg̃a siya ug obán pang mg̃a casangcápan sa mg̃a cabayo, ug ang táuo ng̃a magabántay niána.
Guadramaña. = Bacac, limbong.
Guardúa. = Cauáyan sa Perú ng̃a ponó sa tobig dapit sa solód.
Gualda. = Tanóm, dagámi. [[136]]
Gualdrapa. = Panápton ng̃a guitábon sa mg̃a payod sa mg̃a cabayo. * Tinábas ng̃a nabítay sa bisti sa mg̃a táuo.
Gualdrapazo. = Paghámpac sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán sa mg̃a talároc sa tiempo sa linao.
Gualdrapear. = Pagbótang sa bisan onsa ng̃a mg̃a botang sa pagcasinohí, ang olo sa usá dapit sa tiílan sa usá.
Gualdrapero. = Ang guibistíhan sa mg̃a noog.
Guanaco. = Mananáp dagcó pa sa cabayo, sa América.
Guano. = Tanóm, dagámi sa América. * Iti sa usá ca calaínan sa mg̃a langgam, ng̃a macúha sa mg̃a polo ng̃a guing̃ánlan ug Chinchas.
Guantada. = Sagpá, tagpá, sombag.
Guante. = Bisti sa mg̃a camót sa tiempo sa tognao, sa panápton con sa panit, ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a solódlan ng̃a hingtóngdan sa mg̃a todlo. * Camót.
Guantería. = Lugar, baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a guante.
Guantero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a guante.
Guañin. = Boláoan ng̃a obos, sa diótay ng̃a bili.
Guapear. = Pagpaquíta sa caísog, sa dagcóng cásing cásing, sa mg̃a cahigayónan, sa mg̃a calisdánan. * Pagándac. * Pagparáyeg sa mg̃a bisti.
Guapeza. = Caísog, gahóm sa cásing cásing sa mg̃a calisdánan. * Paráyeg sa pagbisti.
Guapo. = Cásing casíng̃an, maísog, ang oaláy cahárloc ug catáhap sa mg̃a cadáot, sa mg̃a calisdánan. * Parayégon, ang̃áyan sa mg̃a bisti. * Ang mahagúgma ug magaáli ali, ang magamorál sa mg̃a babáye.
Guapote. = Táuo ng̃a maáyo, sa mahósay ng̃a boot, sa maáyong gaoi, cagaoían.
Guarda. = Bantay. * Pagcalában, pagcatábang, pagpadáng̃op. * Pagcatóman sa batásan, sa catongdánan. * Ang binócot ng̃a nagaobán obán sa pagbántay ug pagátang sa mg̃a laláqui ng̃a manolód sila sa mg̃a convento sa mg̃a monja.
Guardabosque. = Magbalántay, bantay sa mg̃a solóp.
Guardacabras. = Baquero, bantay sa mg̃a canding.
Guardacanton. = Holohalígueng hamóbo sa cota ng̃a ipadápat sa mg̃a esquina, arón díli madáot sa mg̃a rueda sa mg̃a coche, sa mg̃a caro, mg̃a galíng̃an, sa pagdalágan, pagtóyoc ug paglíso nila.
Guardacartuchos. = Cajon cajon ng̃a pagasódlan sa mg̃a cartucho ng̃a ponó sa pólvora.
Guardacostas. = Ang sacayán ng̃a nagaláoang laoang, nagasoróy soróy sa mg̃a dagat ng̃a hingtóngdan sa mg̃a pondóhan, arón díli magtomód ang mg̃a sacayán ng̃a caáoay ug ng̃a nagalólan sa mg̃a manggad, &c., ng̃a guinadilí sa hari.
Guardadamas. = Táuo ng̃a may opicio sa mg̃a baláy sa mg̃a hari sa pagobán obán ng̃a haróol sa coche ng̃a sináquian sa mg̃a dama, sa mg̃a babáye ng̃a hamíli, ng̃a mg̃a sologóon sa asáoa sa hari, arón díli pagasoltíhan ug pagacagoláan sa bisan cansa. * Táuo ng̃a magahípos ug magahósay sa mg̃a casangcápan sa solód sa asáoa sa hari con sa haring babáye, sa human na ang mg̃a piesta.
Guardadamente. = Sa pagcatinágo, sa pagcacógui, sa dagcóng pagcabántay.
Guardador. = Ang magabántay, ang magatípig, bomalántay, magbalántay, mabantáyon, ang magahípos. * Ang macógi. * Mitinománon, ang magatóman sa bisan onsa. * Ang hicáoan, ang daginótan.
Guardajoyas. = Ang magabántay ug magahípos sa mg̃a hias sa mg̃a baláy sa mg̃a hari, ug ang lugar ng̃a pagatipígan niána.
Guardalado. = Sandígan ng̃a ibótang sa luyo ug sa luyo sa mg̃a tuláy arón díli mahólog ang muágui. [[137]]
Guardamangier. = Pensa, lugar ng̃a pagabotáng̃an ug pagatipígan sa mg̃a calán-on sa mg̃a baláy sa mg̃a hari, ug ang táuo ng̃a magabántay niána.
Guardamanó. = Dayan dayan ng̃a guibótang sa polóan sa mg̃a espada ng̃a macasalípod sa camót, ug macaságang sa mg̃a pagtágbas.
Guardapolvo. = Panápton, papán, &c., ng̃a icatábon sa bisan onsa, arón díli hológan sa agbon, sa hogao.
Guardar. = Bantay, tipig, ayo. * Himáto, toman. * Hicao, daguínot. * Sagang, licay. * Tagána, tagám, tahap.
Guardario. = Langgam.
Guardaropa. = Lugar ng̃a pagatipígan ug pagahipósan sa mg̃a bisti, sa mg̃a panápton sa mg̃a baláy sa mg̃a hari, ug ang táuo ng̃a magabántay ug magatípig sa mg̃a bisti.
Guardatimones. = Ang mg̃a lothang ng̃a itáod sa mg̃a talambóan sa mg̃a olín sa mg̃a sacayán, sa luyo ug sa luyo sa bansálan, sa timon.
Guardería. = Pagcabántay.
Guardia. = Bantay. * Cadaghánan sa mg̃a soldados con sa mg̃a táuo ng̃a nonagbántay sa bisan cansa ug sa bisan onsa.
Guardian. = Ang nagabántay, magatípig ug magahópot sa bisan onsa. * Ang ponóan sa mg̃a convento sa caparían ni S. Francisco.
Guardilla. = Pinoyánan, solód ng̃a catapósan sa mg̃a baláy ng̃a nayon sa atóp.
Guardin. = Pisi ng̃a igabítay ug igapogóng sa mg̃a tacop sa mg̃a pultahán sa mg̃a lothang sa mg̃a sacayán. * Ang pisi ng̃a icapogóng sa timon.
Guardoso. = Ang magabántay sa iang caogalíng̃on ng̃a pohónan, sa iang mg̃a casangcápan, &c. * Táuo ng̃a hicáoan, daguinótan.
Guarecer. = Paglában, pagtábang, pagságang, pagpadáng̃op. * Pagpalíg-on, pagbántay, pagalíma, paghópot ug maáyo sa bisan onsa, arón madógay.
Guarida. = Lugar ng̃a pagadángpan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a caoatán, &c. * Lugar ng̃a pagaadtóan sa bisan cansa, sa masóbsob. * Dalángpan.
Guarin. = Bactin ng̃a oláhi, catapúsan sa usá ca pagánac sa anáyon.
Guarismo. = Tagsa ca número.
Guarnecer. = Pagdáyan dáyan sa mg̃a bisti ug sa bisan onsa. * Paglobóng sa mang̃a batóng mahál sa boláoan, sa salapí, &c. * Pagtáod sa mg̃a pothao con tombága ng̃a ibótang sa polóan sa mg̃a espada, ng̃a salípdan ug pagatagóan sa camót. * Pagbótang sa tapoc sa mg̃a soldados ng̃a tinórlo sa ilang ponóan, sa pagbántay sa bisan onsang lugar. * Pagtáod sa mg̃a casangcápan sa mg̃a cabayo, &c., sa pagbótar sa mg̃a coche.
Guarnicion. = Dayan dayan ng̃a itápot sa mg̃a bisti, mg̃a tabil, &c. * Bohó sa boláoan, sa salapí, &c., ng̃a pagaang̃áyan ug pagalóbng̃an sa mg̃a motia, mg̃a batóng mahál, &c. * Mg̃a pothao con tombága ng̃a ibótang sa polóan sa mg̃a espada ng̃a tagóan ug salípdan sa camót. * Mg̃a soldados ng̃a tinórlo sa pagbántay sa bisan onsang lugala. * Mg̃a corea, &c., ng̃a itáod sa cabayo, &c., sa paggóyod ug pagbótar sa mg̃a coche.
Guarnicionero. = Ang magabóhat, magbóhat sa mg̃a guarnicion.
Guarniel. = Poyo poyo sa panit ng̃a solórlan sa papel, sa salapí, &c.
Guarra. = Baboy ng̃a baye.
Guarro. = Baboy ng̃a laqui.
Guaya. = Pagcabachó, pagcaagólo.
Guayaba. = Bayábas.
Guayabo. = Cahoy ng̃a mobong̃a sa bayábas. [[137]]
Guayacan. = Cahoy.
Guayaco. = Cahoy ng̃a matágoc caáyo ug italámbal.
Gubernativamente. = Sa pagbóot, sa paghócom, sa pagsentencia sa mg̃a ponóan, sa díli pagatágdan ang mg̃a tolománon sa batásan, sa mg̃a leyes.
Gubernativo. = Ang nahatong̃ód sa paghópot ug pagbóot sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hocom.
Gubia. = Locob.
Guedeja. = Mg̃a tapoc tapoc sa bohóc. * Ang mg̃a balahíbo sa leon, sa iang liog.
Guerra. = Aoay, pagpang̃óbat, paglális, pagsócol. * Pagcabátoc.
Gerreador. = Ang magaáoay, ang mogóbat.
Gerreante. = Idem.
Gerrear. = Pagáoay, pagpang̃óbat, paglális, pagsócol. * Pagbátoc.
Guerrero. V. Guerreador.
Guerrilla. = Tapoc sa mg̃a soldados ng̃a magaóna sila sa paglacát, sa pagpang̃íta sa caáoay ug sa pagpang̃óbat.
Guia. = Magoóna, mando, magtotórlo, panogót. * Ogbos sa mg̃a cahoy ug mang̃a tanóm.
Guiador. = Idem hasta ogbos.
Guiar. = Ona, mando, torlo.
Guija. = Batóng diótay ug mahínlo.
Guijarral. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a batóng magáhi ug mahínlo.
Guijarrazo. = Pagbonó sa bató.
Guijarreño. V. [Guijarral].
Guijarro. = Batóng magáhi ug mahínlo, bantíling, lagit, lag-it.
Guijarroso. V. [Guijarral].
Guijeño. = Idem. * Magahí, matíga.
Guijo. = Cadaghánan sa mg̃a batóng magámay ug magáhi, ng̃a icatámbac ug icaáyo sa mg̃a cadalánan.
Guijoso. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a bató ng̃a magamáy ug diótay.
Guileña. = Tanóm.
Guilla. = Panúig ng̃a guidaghánan sa homáy, sa maís, &c.
Guillame. = Sepiyo ng̃a haíctin ng̃a pagagamíton sa mg̃a panday sa cahoy con may quinahánglan.
Guillote. = Ang tagía sa mg̃a baol. * Tapólan, táuo ng̃a díli macógui. * Táuo ng̃a masáyon pagalimbóng̃an ug pagaólo olóhon.
Guillotina. = Capandáyan ng̃a pagagamíton sa Francia sa pagpónggot, sa pagpótol sa olo sa mg̃a saláan.
Guillotinar. = Pagpatáy sa mg̃a táuo, sa pagpótol caníla so olo.
Guinchar. = Pagtólpoc, pagsóntoc.
Guincho. = Capandáyan sa pagsóntoc, sa pagtólpoc.
Guinda. = Bong̃a sa España maíng̃on sa dagoay sa longboy, malalím caáyo. * Pagcatáas sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán.
Guindaleta. = Pisi sa pagcabága sa usá ca todlo. * Holohalígue ng̃a pagabitáyan sa tinbáng̃an sa mg̃a panday sa salapí.
Guindaleza. = Pisi ng̃a dagcó ug hatáas ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán.
Guindamarina. = Timáan sa pagcahigála ng̃a nanagsighátag sa mg̃a sacayán ng̃a nagacasógat sa dagat, sa pagpaóbus nila ug diriót sa ilang mg̃a bandela.
Guindar. = Pagbótang, pagtáod sa itáas sa bisan onsa.
Guindilla. = Sile ng̃a mahálang caáyo, quilícot.
Guindillo. = Tanóm sa mg̃a jardines.
Guindo. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a guinda.
Guiñada. = Pagcaquiló quiló, pagcalíray, pagcaquírhat.
Guiñador. = Ang nagaquiló quiló, ang nagaquídhat.
Guiñapo. = Panápton ng̃a noog. * Táuo sa malágsot ng̃a bisti, ng̃a guibistíhan sa mg̃a noog. [[138]]
Guiñar. = Quiló, quidhat. * Paglíoag lioag, pagatóbang sa dolong sa mg̃a sacayán sa loyo ug sa loyo.
Guiñarol. = Ang guiquiló quilóan, ang guiquirhátan.
Guiño. V. [Guiñada].
Guiñon. = Idem.
Guion. = Ang crus ng̃a moóna sa mg̃a caparían, con magaprocesion sila, cay ilang hingtóngdan ng̃a timáan. * Ang bandera ng̃a liníquit ng̃a ipaóna sa mg̃a procesion. * Ang barlis ng̃a diótay ng̃a ibótang sa catapósan sa dalan sa mg̃a solat, con díli ogáling mahorót ang tibúoc ng̃a polong.
Guirigay. = Pinamólong ng̃a nabóloc, ng̃a malisód caáyo sabóton.
Guirnalda. = Porong porong.
Guisado. = Guinisál, linása, tinóla.
Guisandero. = Ang magaguisál, ang magalóto sa mg̃a sod-an.
Guisante. = Balátong ng̃a diot diot sa garbanso.
Guisar. = Pagguisál, paglása, pagtóla, paglóto sa mg̃a sod-an. * Pagáyo, pagsóhay, paghósay sa bisan onsa.
Guiso. V. [Guisado].
Guisote. = Guinisál ng̃a díli maáyo, ng̃a colang sa lalím ug lamí.
Guita. = Pisi, lobid ng̃a magamáy.
Guitarra. = Guitarra, sesta.
Guitarrero. = Ang magabóhat, magaáyo ug magabalígya sa mg̃a sesta.
Guitarrilla. = Sestang diótay.
Guitarrillo. = Idem.
Guitarron. = Sestang dagcó. * Táuo ng̃a malaláng̃on, tampalásan.
Guiton. = Táuo ng̃a tapólan, ng̃a naánad sa pagsóroy soroy sa mg̃a calongsódan sa pagquiglímos, sa díli boot magcógui sa pagbóhat.
Guitonear. = Pagsóroy soroy, pagtápol, paglícay sa pagbóhat.
Guitonería. = Pagcasóroy soroy, pagcatápol.
Gula. = Pagcaólit, pagcáon ug pagínom labí sa casaráng̃an.
Guloso. = Ang mucáon ug moínom labí sa casaráng̃an.
Gullería. V. [Gollería].
Gulloría. = Langgam ng̃a diótay. * V. [Gollería].
Gúmena. = Pisi ng̃a dagcó sa pagsácoat sa mg̃a sinípit ug sa bisan onsa ng̃a mabóg-at, sa mg̃a sacayán. [[138]]
Gumía. = Hing̃aníban, puñal, baladao.
Gurrufero. = Cabayo ng̃a malágsot ug sa daótan ng̃a batásan.
Gurrumina. = Pagpaságad ng̃a guilabíhan. * Paghátag sa gusto sa pagcalácad na sa hingtóngdan ng̃a asáoa.
Gurrumino. = Ang bana ng̃a magapapaságad sa iang asáoa, ng̃a magapaquíta canía sa guilabíhan ug sa díli tacós ng̃a pagpalángga.
Gurullada. = Tapoc sa mg̃a táuo ng̃a nanagobán obán sa paglacát.
Gurullo. = Ogdo sa bisan onsa.
Gurupa. V. [Grupa].
Gurvio. V. [Corvo].
Gusanear. = Quibot quibot, quipot quipot.
Gusanera. = Samad ug bisan onsa ng̃a guiódlan. * Cailíbgon ng̃a labí macasámoc sa húna húna.
Gusaniento. = Ang may olod, ang guiórlan.
Gusano. = Olod. * Táuo ng̃a obos.
Gusarapiento. V. [Gusaniento].
Gusarapo. = Mg̃a olod, mg̃a mananáp ng̃a magamáy, ng̃a nagacaláin lain ug dagoay, ng̃a motóbo sa tobig ug sa mg̃a lugar ng̃a mabasá basá. * Oaya oaya, oya oya.
Gustable. = Ang nahatong̃ód sa ititiláo, itililáo.
Gustadura. = Pagcatiláo, pagcatagámtam.
Gustar. = Tiláo, tagámtam. * Pagbóot, paghigógma, pagpanghináot.
Gustillo. = Pagcalalím. * Lamí ng̃a molomaísog, ng̃a mahabílin sa bába ug sa totónlan sa bisan onsa ng̃a guicáon.
Gusto. = Ititiláo. * Itililáo: ang usá sa lilíma ca balatían sa laoas. * Ang lamí sa mg̃a calán-on. * Caíbog, panghimóot, calípay. * Pagbóot ng̃a caogalíng̃on.
Gustosamente. = Sa pagcalalím, sa pagcalamí. * Sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot.
Gustoso. = Malalím. * Malipáyon, ang nalipáy, ang guiábot sa maáyong boot. * Ang macalípay, macalíng̃ao, macalípat.
Gutagamba. = Tagoc ng̃a malálag, sa oaláy bahó ug molomaáslom: silbi sa pagtámbal ug sa pagpasínao sa mg̃a cahoy.
Gutámbar. = Tagoc ng̃a malálag.
Gutural. = Ang nahatong̃ód sa totónlan.
Guturalmente. = Sa pagcasagóngsong. [[138]]
[[Índice]]