LE
Leal. = Maáyong amigos, matárong, matinománon, masinógton. * Mananáp ng̃a tanód, aghop.
Lealmente. = Sa pagcatárong, sa inamigos gayúd, sa pagcamatinománon, sa pagcamasinógton.
Lealtad. = Pagcatárong, pagcasógot, pagcatóman. * Pagcahinang̃óp. * Pagcahigógma sa mg̃a mananáp sa nagahópot ug nagapacáon caníla, sa ilang mg̃a tagía.
Lebrato. = Mananáp ng̃a guing̃álan ug liebre, ng̃a nati, diótay pa.
Lebrel. = Calaínan sa iró, maáyo sa pagpang̃áyam sa mg̃a liebre.
Lebrela. = Iró ng̃a lebrel, baye.
Lebrero. = Iró ng̃a maáyo sa pagpang̃áyam sa mg̃a liebre.
Lebrillo. = Pasong, sorlánan sa túbig, &c., ng̃a malíng̃in, ng̃a pagabonácan sa panápton, pagahogásan sa mg̃a tiil, &c.
Lebron. = Liebre ng̃a dagcó. * Táuo ng̃a maharlócon, taláoan.
Lebruno. = Ang nahatong̃ód ug ang maíng̃on sa liebre.
Leccion. = Pagtolón-an. * Mg̃a polong ng̃a quinóha sa santos ng̃a Sulat. * Bisan onsa ng̃a guitóon sa magtotóon sa iang mg̃a guintón-an arón saológon nila. * Pagcaoáli, pagcasámbag, pagcatámbag. * Bisan onsang pananglétan ug mg̃a catalágman.
Leccionario. = Libro sa coro ng̃a sinolátan sa mang̃a pagtolón-an con leccion ng̃a pagabasáhon con pagacantáhon dihá.
Leccionista. = Ang magtotóon ng̃a moádto sa mg̃a baláy sa pagtóon sa mg̃a guintón-an.
Lectisternio. = Pagsíngba sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon, sa pagsalámat caníla con sa pagpaquigtábang caníla.
Lectivo. = Arlao ng̃a guitagána sa mg̃a escolahán, sa mg̃a Universidad, sa pagtóon sa mg̃a guintón-an.
Lector. = Ang nagabása. * Bomalása, magbabása. * Ang magtotóon sa pilosopía, sa teología, &c., sa mg̃a caparían. * Ang táuo ng̃a tong̃ód sa pagodenal canía nagatórlo ug nagatóon, niádtong tiempo, sa mg̃a táuo ng̃a pagaboñágan. [[172]]
Lectorado. = Ang icadóha ca pagolden sa mg̃a pagolden ng̃a guing̃álan ug diótay.
Lectoral. = Ang usá sa mg̃a opicio sa mg̃a canónigo sa mg̃a Singbahán ng̃a Catedral, canónigo ng̃a guing̃álan ug lectoral, ug may catongdánan sa pagtóon ug pagásoy sa santos ng̃a Sulat.
Lectoría. = Opicio, cahímtang sa pagcalector sa mg̃a caparían.
Lectura. = Pagbása. * Bisan onsa ng̃a guitórlo, guitóon ug guiásoy, sa mg̃a escolahán, sa mg̃a magtotóon.
Lechada. = Minása sa apog con sa yeso lamang, con sa apog ng̃a sináctan sa balás. * Minása sa mang̃a panápton ng̃a icabóhat sa papel.
Lechal. = Ang mananáp ng̃a magasóso pa. * Ang cahoy con tanóm ng̃a may dogá maíng̃on sa gatas.
Lechar. = Idem. * Babáye con baye ng̃a gatasán, ng̃a may gatas sa iang soso.
Leche. = Gatas. * Ang dugá ng̃a mapotí sa obán ng̃a mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy.
Lechera. = Sorlánan sa gatas.
Lechería. = Lugar, baláy ng̃a pagabaligyáan sa gatas.
Lechero. = Ang magabalígya sa gatas. * Gatasán.
Lecheron. = Sorlánan sa gatas sa pagpagátas sa mg̃a mananáp.
Lechetrezna. = Tanóm.
Lechigada. = Cadaghánan sa mg̃a mananáp ng̃a guican sa usá lamang ca pagánac. * Cadaghánan sa mg̃a táuo sa usá ca opicio, sa maong batásan.
Lechin. = Como el siguiente.
Lechino. = Hobág ng̃a motóbo sa panit sa mg̃a cabayo, mg̃a calabáo, &c. * Cadaghánan sa mg̃a hílo ng̃a liníquit liquit, ng̃a isolód sa mg̃a mananámbal sa mg̃a samad.
Lecho. = Higdáan sa mg̃a táuo. * Casangcápan, lantay ng̃a guisandígan sa mg̃a caráan ng̃a táuo sa ilang pagcáon. * Balaháan sa mg̃a sobá. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a guilóngtor longtod. * Ang nauong sa usá ca bató ng̃a pagalingcóran ug pagaang̃áyan sa lain ng̃a bató.
Lechon. = Bactin, baboy ng̃a mogasóso pa, baboy ng̃a dagcó na. * Táuo ng̃a hugáoan, bolíng̃on.
Lechona. = Baboy ng̃a baye. * Babáye ng̃a bolíng̃on, hugáoan, mahámos.
Lechoso. = Tanóm con cahoy ng̃a may dugá maíng̃on sa gatas, sa pagcapotí.
Lechuga. = Tanóm ng̃a maáyo sa pagbóhat sa ensalada.
Lechugado. = Ang may dagoay sa dahon sa lechuga.
Lechuguino. = Cadaghánan sa mg̃a lechuga ng̃a diótay pa, sa oalá pa ilálin, itanóm. * Ang báta ng̃a magapacadagcóng táuo sa iang pagatóbang sa mang̃a babáye, ug ang maganonót sa bag-ong batásan sa iang pagbistí.
Lechuza. = Bucao. * Caoatán ng̃a mang̃áoat sa gabíy.
Lechuzo. = Táuo ng̃a sinógo sa pagpógos sa iang isigcaíng̃on. * Táuo ng̃a magapanigíng̃on sa bucao sa iang ting̃og, sa iang paglacát sa gabíy.
Ledamente. = Sa calípay, sa paghimáya.
Ledo. = Malipáyon, mahimayáon, táuo sa maáyong boot.
Ledro. = Táuo ng̃a tacós ng̃a pasipád-an.
Leer. = Basá. * Pagtóon sa mg̃a magtotóon sa bisan onsang quinaárman sa cadaigánan. * Pagsábot, pagtágna sa húna húna sa isigcatáuo, sa tung̃ód sa mg̃a timáan sa goa, ng̃a ipaquíta sa gaoas.
Lega. = Monja, binócot ng̃a nahagáoas sa catongdánan sa pagátang sa coro.
Legacía. = Opicio, cahímtang sa pagcalegado. * Ang togon ng̃a guitógon sa usá ca legado. * Sinógo. * Ang yota sa Guinharían con sa provincia ng̃a pagatománan [[173]]sa sinogó, sa legado, sa iang catungdánan. * Túig ng̃a pagadugáyan sa catongdánan sa legado, sa sinógo.
Legacion. = Idem.
Legado. = Ang hatag ng̃a guibílin, sa bisan cansa, sa guibóhat ug testamento. * Sinógo ng̃a guisúgo sa Santos ng̃a Papa sa bisan cansang hari, con sa mg̃a hari sa maong Santos ng̃a Papa, sa pagsábot ug paghúsay sa bisan onsa.
Legajo. = Bináat, baat sa mg̃a papeles ng̃a oalá ibótang sa pagcadágoay sa libro.
Legal. = Ang guisógo sa batásan ug ang̃ay niána. * Táuo ng̃a matinumánon ng̃a hingpit sa mg̃a catungdánan ng̃a caugalíng̃on.
Legalidad. = Pagcatúman ng̃a hingpit ug matúod sa caugalíng̃on ng̃a catungdánan.
Legalizacion. = Paghátag sa gahúm sa mg̃a sulat sa mg̃a camatoódan, pagmátuod sa ilang pagcabále.
Legalizar. = Idem.
Legalmente. = Ing̃on sa batásan, sa mg̃a leyes. * Sa pagcaáyo, sa pagcaboótan.
Legamente. = Sa oaláy quinaárman.
Légamo. = Pisac, lapoc ng̃a mahágcot, ang tamboc sa ubán ng̃a mg̃a yota.
Legamoso. = Ang may lapoc, pisac ng̃a mahágcot.
Legaña. = Mutá.
Legañoso. = Mutáon.
Legar. = Pagbílin sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo sa bisan onsang hatag, sa iang testamento. * Pagsógo sa bisang cansa, arón matúman ug bisan onsang tugon.
Legatario. = Táuo ng̃a guibínlan sa lain sa bisang onsang hatag sa testamento.
Legible. = Ang arang basáhon.
Legion. = Tapoc sa mg̃a soldados sa canhing tiempo. * Cadaghánan sa mg̃a táuo, sa mg̃a yaoa, &c.
Legislacion. = Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a leyes. * Quinaárman sa mg̃a leyes, sa batásan.
Legislador. = Ang magabóhat ug mohátag sa mang̃a leyes.
Legislar. = Paghátag, pagbóhat sa mg̃a leyes.
Legislativo. = Gahóm sa pagbóhat ug paghátag sa mg̃a leyes.
Legislatura. = Cadaghánan sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a nanagbóhat sa mg̃a leyes, ug ang tiempo ang túig ng̃a pagadugáyan nila sa ilang pagting̃ób.
Legisperito. V. [Jurisconsulto].
Legista. = Ang quinaarmánon ug mang̃ialáman sa mg̃a leyes ug ang nagaestudio sa maong mg̃a leyes.
Legítima. = Ang bahin ng̃a nahatong̃ód sa tagsa ca anac, sa pohónan ng̃a guibílin sa mg̃a tigúlang, sa pagcamatáy nila.
Legítimamente. = Sa catarúng̃an sa pagcaáng̃ay.
Legitimar. = Pagásoy sa pagcamatúod sa bisan onsa ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a tulumánon sa leyes. * Pagángcon sa bisan cansa sa iang anac ng̃a díli sa guintiayónan, arón mahímo ug anac ing̃on sa obán ng̃a natáuo sa magtiáyon, guican sa sentencia sa hocom, con guican ba cay nang̃asáoa ang amahán sa babáye ng̃a guipaáncan nia sa iang pagcadalága. * Paghátag sa gahúm sa bisan cansang tauo, sa pagtúman sa bisan onsang opicio, labon ng̃a oalá onta ug gahóm, ug díli onta sia mahímo niána.
Legitimidad. = Pagcaáng̃ay sa bisan onsa sa mg̃a leyes.
Legítimo. = Ang ang̃ay sa mg̃a leyes. * Ang matúod sa oaláy duha duha.
Lego. = Ang oalá pagaoldenáhan, oldog. * Táuo ng̃a oalá magestudio, ng̃a oaláy quinaárman.
Legon. = Saról, icalále. [[173]]
Legra. = Capandáyan sa mg̃a mananámbal sa pagháyag ug pagdayág sa bagol bagol sa olo, sa paghíling con may samad con oalá ba.
Legrar. = Pagháyag, pagdayág sa bagol bagol sa olo, sa paghíling con guisamálan ba con oalá ba.
Legua. = Socod sa yota ng̃a nagacaláin lain sa cahitáson, ing̃on sa batásan sa mg̃a Guinharían.
Legumbre. = Mg̃a calaínan ng̃atanán sa mg̃a líso ng̃a calán-on ng̃a nagacaláin lain ug dagoay. * Mg̃a otan ng̃atanán.
Leible. V. [Legible].
Leido. = Ang nagabása caáyo, ang maálam.
Lejanía. = Halayó.
Lejía. = Tobig ng̃a lina-gá sa abó. * Casabá ng̃a maháit.
Lejos. = Halayó. * Ang nagacabólag caáyo. * Bayhon ng̃a maáyo con daótan sa bisan onsa ug sa bisan cansa ng̃a guitán-ao cutub sa halayó.
Lelilí. = Pagcatóoao, pagcapóoao, pagcasínggit sa mg̃a táuo ng̃a nagacaáoay.
Lelo. = Boang boang, hong̃og, coliró, coláng̃an sa boot, miné.
Lencera. = Babáye ng̃a magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa mg̃a panápton.
Lencería. = Lugar con baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a panápton. * Cadaghánan sa mg̃a panápton.
Lencero. = Ang comerciante sa mg̃a panápton.
Lendrera. = Solod.
Lendroso. = Losáon.
Lengua. = Dila. * Pinamólong, cadaghánan sa mg̃a polong sa tagsa ca Guinharían. * Táuo ng̃a magalóas, magahóar sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. * Balíta ng̃a guipanghináot sa bisan onsang tuyo. * Ang puthao ng̃a icatóctoc, icabágting sa mg̃a campana. * Ang puthao, &c., ang dila dila, ang taláyo sa mg̃a timbáng̃an.
Lenguado. = Isda.
Lenguaje. = Pagpamólong, pinamólong sa tagsa ca Guinharían, provincia con longsod.
Lenguaraz. = Batid, maálam, quinaarmánon sa durúha con capin ba ng̃a mg̃a pinamólong. * Táuo ng̃a tabían hinoguilánon sa oaláy caólao.
Lenguaz. = Ang tabían, ang hinoguilánon sa oaláy hingtúngdan ug cahológan.
Lengüeta. = Dila dila, taláyo sa timbáng̃an. * Capandáyan sa puthao ng̃a icatábas sa mg̃a librero sa papel.
Lengüetada. = Pagcatílap, pagcóha sa dila sa macaúsa sa bisan onsa.
Lengüetería. = Cadaghánan sa mg̃a lengüeta sa mg̃a órgano ug sa mg̃a tolónggon sa música.
Lenidad. = Pagcahínay, pagcahómoc.
Lenitivo. = Ang may gahóm sa pagpahómoc. * Tambal ng̃a icahómoc. * Polong ng̃a icahínay hinay sa buot sa nagasobó con nasocó.
Lentamente. = Sa anam anam, sa mahínay hinay.
Lente. = Salamín ng̃a icasolóng, ng̃a icatán-ao sa mg̃a haláp.
Lenteja. = Liso ng̃a calán-on, bolobalátong ng̃a malíng̃in ug linópiac.
Lentejuela. = Dahon dahon ng̃a diótay ug malíng̃in sa salapí, boláoan, &c., ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a pagborda.
Lenticular. = Ang maíng̃on sa lenteja.
Lentisco. = Cahoy sa España.
Lentitud. = Pagcahínay, pagcadógay.
Lento. = Ang madógay sa pagbóhat sa bisan onsa, ang mabóg-at ug laoas, ang mahináyon, maloyáhon.
Leña. = Cahoy sa caláyo, sológnod. [[174]]
Leñador. = Ang magadaguínot ug magabalígya sa mg̃a cahoy sa caláyo.
Leñera. = Ang lugar ng̃a paghipósan ug pagatipígan sa mg̃a cahoy sa caláyo, sa sológnod.
Leñero. V. [Leñador].
Leño. = Cahoy con pinótol sa cahoy ng̃a quinoháan sa mg̃a sang̃á ug sa panit.
Leñoso. = Ang bahin sa mg̃a cahoy ng̃a díli panit, ang cahoy.
Leon. = Mananáp sa opát ca tiil sa África, sa color ng̃a molomalálag ug mapolá polá, ng̃a maísog ug cosógon caáyo. * Mananáp ng̃a diótay ug pac-an. * Ang icalíma ca timáan sa zodiaco. * Saoa. * Táuo ng̃a mapíntas, pongtánon, maligotgóton ug mabáng̃is. * Mananáp ng̃a mabóhi sa tubig ug sa yota, ng̃a guing̃álan ug leon marino.
Leona. = Leon ng̃a baye.
Leonado. = Ang may color maíng̃on sa color sa balahíbo sa leon.
Leonera. = Lugar ng̃a pagbilanggóan sa mg̃a leon. * Baláy ng̃a pagasogálan.
Leonero. = Táuo ng̃a magabántay ug magaalíma sa mg̃a leon.
Leonino. = Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa leon.
Leopardo. = Mananáp sa opát ca tiil sa África ug sa Asia, maísog ug cosógon caáyo.
Lepidio. = Tanóm ng̃a mahálang caáyo ug italámbal.
Lepra. = Baláhac, cagídquir, agís is, amomótol.
Leproso. = Balahácon.
Lerdamente. = Sa pagcahínay, sa pagcadúgay, sa pagcabóg-at.
Lerdo. = Ang madógay, ang mahínay, ang mabóg-at sa paglacát. * Ang díli mosábot, ang díli macahímo sa pagbóhat sa bisan onsa.
Lerdon. = Hobág ng̃a motóbo sa tohod.
Lesion. = Cadáot guican sa pagbónal, sa samad con sa saquét.
Lesivo. = Ang arang magdáot.
Lesna. = Hilíhod ng̃a pagagamíton sa mg̃a magbobóhat sa mg̃a sapín.
Lesnordeste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála, sa calang sa timog ug sa amíhan. * Ang guinicánan sa maong hang̃in.
Leso. = Táuo con mananáp ng̃a nagadáot sa iang laoas. * Táuo ng̃a coloculiró, coláng̃an sa boot, boang boang.
Lesueste. = Ang hang̃in ng̃a calang sa timog ug sa sueste.
Leste. = Timog. * Casobáng̃an.
Letal. = Bisan onsa ng̃a macamatáy.
Letanía. = Pagámpo sa Dios, sa paghing̃álan sa Santísima Trinidad, ug sa pagbótang sa pagcamanlalában cang Jesucristo, cang María Santísima ug sa mg̃a santos, sa pagsámpit caníla sa pagcasonód sonód. * Procesion ng̃a pagaboháton sa pagcanta sa letanía. * Listáhan sa daghánan ng̃a mg̃a botang con mg̃a ng̃alan ng̃a magacasonód sonód.
Letargo. = Pagcapógdao, pagcaoalá sa buot ug sa mg̃a balatían.
Letificante. = Ang macalípay, ang magapahimáya.
Letra. = Letras. * Dagoay ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a letra sa mg̃a sulat. * Ang hingtóngdan ng̃a caogalíng̃on sa cahológan sa mg̃a polong.
Letrada. = Babáye ng̃a maálam, ng̃a quinaarmánon. * Ang asáoa sa abogado, sa maálam sa mg̃a leyes.
Letrado. = Ang quinaarmánon, ang mang̃ialáman. * Ang mamólong caáyo ug hinoguilánon sa oaláy hingtóngdan.
Letrero. = Mg̃a polong ng̃a guisólat. * Ang guisólat arón pagadomdómon ug timaánan hasta sa dugay ug bisan onsa. [[174]]
Letrina. = Calibáng̃an, pamos-ónan.
Leudar. = Pagtóbo, pagálsa sa binócboc ng̃a minása ug sináctan sa lebadura, sa binhi.
Leudo. = Tinápay ng̃a sináctan sa lebadura, sa binhi.
Leva. = Pagguícan sa mg̃a sacayán, pagbótar, pagsácoat sa mg̃a sinípit, sa mg̃a ancla. * Pagdaguínot sa pagdácop sa mg̃a táuo ng̃a tigsóroy soroy, arón magasílbi sa pagcasoldados. * Pagcalaláng, limbong, pagcaólo olo.
Levadero. = Ang otang, tampa, tampo, amot, &c., ng̃a paninínglon.
Levadizo. = Ang arang sacoáton ug arang ibótang pagopód.
Levador. = Ang caoatán ng̃a molaguéu sa madalí, sa human na ang pagpang̃áoat, caoatán ng̃a malaláng̃on.
Levadura. = Ang minása sa binócboc, sa oaláy asín, ng̃a paságdan hasta ng̃a maáslon.
Levantadamente. = Sa pagcatáas. * Sa mg̃a polong ng̃a piníli.
Levantador. = Ang magasácoat. * Ang moálsa, ang magasócol sa mg̃a ponóan, ang magahópo sa mang̃a isigcatáuo arón manóqui sila ug somócol.
Levantamiento. = Pagcasácoat. * Pagcaálsa, pagcasócol sa mg̃a ponóan, pagcatáas, pagcaósoag. * Pagcacábis, pagcahósay sa mg̃a cuentas.
Levantar. = Sacoat, bang̃on, pagtáas, pagósoag. * Pagpatíndog sa nagahígda, sa nagacalígad. * Pagbóhat, pagpatíndog sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a caparían, sa mg̃a cofradía, &c. * Pagbótang bótang, pagsáng̃il. * Pagpadagcó, pagológ, pagdáyeg.
Levante. = Bisan onsa ng̃a mabáng̃on, motíndog. * Casobáng̃an. * Hang̃in ng̃a guican sa casobáng̃an, timog.
Levantisco. = Táuo con bisan onsa sa casubáng̃an, ng̃a natáuo con guican sa dapit sa casobáng̃an.
Levar. = Pagguícan, paglayág sa mg̃a sacayán. * Pagbótar, pagsácoat sa sinípit, sa ancla.
Leve. = Magáan. * Pagcaoaláy calig-ónan sa buot, sa húna húna. * Ang ualáy bale ug hingtúngdan.
Levedad. = Pagcagáan. * Pagcaoaláy calig-ónan sa buot ug sa húna húna.
Levemente. = Sa pagcahínay. * Sa pagcahómoc. * Pagpacasalá sa diótay ng̃a salá.
Levita. = Israelita, judío sa banay ni Leví ng̃a nagaalágad sa Singbahán. * Bisti sa laláqui ng̃a hatáas ug halagpád, ng̃a nagacacóros ug nagacasápao ang mang̃a paco paco dapit sa atobáng̃an.
Levítico. = Ang usá sa mg̃a libro sa batásan ng̃a caráan. * Ang icatólo sa mg̃a libro ng̃a guing̃álan ni Moisés, ng̃a guisolátan sa mg̃a tolománon sa mg̃a paghálad ug sa catongdánan sa mg̃a saserdote.
Ley. = Batásan. * Gugma. * Pagcatúman. * Cahímtang, socod, timbang sa mg̃a botang, ing̃on sa batásan, ing̃on sa mg̃a leyes. * Bale ng̃a tinúod sa salapí. * Catilíngban sa mg̃a leyes.
Leyenda. = Bisan onsa ng̃a guibása ug ng̃a arang pagabasáhon.
[[Índice]]