LI
Lia. = Pisi, lubid ng̃a binúhat sa pagcasinalápid, ng̃a icabáat sa mg̃a pardo, &c.
Liar. = Pagbáat, pagtácgos sa mg̃a fardo, sa mg̃a potús, &c., sa pisi. * Pagábian, paghigála sa bisan cansa.
Libacion. = Tolománon sa mg̃a canhing tiempo sa mg̃a dioatáhan, sa pagyabó sa bino, &c., ng̃a guisolód sa baso, sa obus na guitiláo nila.
Libar. = Pagyópyop, pagsóyop, sa pagcahómoc, sa dogá sa bisan onsa. * Pagtiláo, pagdímdim sa bino, &c. [[175]]* Pagyabó sa bino, &c., sa mg̃a paghálad, sa mg̃a dioatáhan.
Libelo. = Papel ng̃a sinolátan sa pagpang̃áyo sa bisan onsa. * Papel con libro ng̃a sinolátan sa mg̃a polong ng̃a icabóncag sa dong̃og sa isigcatáuo. * De repudio. = Sulat con camatuódan ng̃a guibotáng̃an, sa canhing tiempo, sa mg̃a hingtóngdan, sa pagbía sa bana sa iang asáoa ug sa pagbóncag sa pagcamagtiáyon.
Liberacion. = Pagcabáoi, pagcatángtang.
Liberal. = Malólot, homalátag, mahahátag. * Madalíon sa pagbóhat sa bisan onsa sa masingcámot, sa pagcatólin.
Liberalidad. = Pagcalólot.
Liberalmente. = Sa pagcalólot. * Sa pagcadalí, sa pagcamasingcámot.
Libertad. = Pagbóot ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a táuo. * Pagcabáoi, pagcatángtang sa bisan cansa. * Cahímtang, pagcabótang sa táuo ng̃a díli olípon, ng̃a díli bihag. * Pagtógot sa bisan cansa, arón macatúman sa iang cabobót-on. * Pagcatalápas, pagcalípas sa batásan ug sa mg̃a catungdánan. * Pagcaoaláy caólao, cahárloc ug catáhap.
Libertadamente. = Sa pagcaoaláy caólao, cahárloc, pagtáhod ug catahá.
Libertado. = Cásing casíng̃an. * Táuo ng̃a oaláy caúlao, pagtáhor, ug catahá.
Libertador. = Mamamáoi, manlolócat, manlolóoas.
Libertar. = Baoi, locát, looas. * Tangtang, bohi, paggáoas sa bisan cansa sa catongdánan.
Libertinaje. = Pagcatampalásan, pagcaoaláy caúlao sa mg̃a bohat ug sa mang̃a polong. * Pagcacólang sa pagtáhor, sa catahá ug sa pagsógot.
Libertino. = Tampalásan. * Táuo ng̃a coláng̃an sa pagsógot, sa pagtáhor ug sa catahá.
Liberto. = Táuo ng̃a migóa sa pagcaolípon, sa pagcabíhag.
Libidinoso. = Maólag, maláo-ay.
Líbitum (ad.) = Polong ng̃a linatín: ing̃on sa pagbóot ng̃a caogalíng̃on.
Libra. = Pagcabóg-at ng̃a pagaaguíon sa timbáng̃an ug may napólo ug unóm ca onzas.
Libracion. = Pagcalíhoc sa bisan onsang botang sa iang guitindúgan, hasta ng̃a mopoyó sa pagcatárung.
Libraco. = Libro ng̃a talamáyon, ng̃a oaláy bale ug polós.
Libramiento. = Pagsógo ng̃a sinólat sa bisan cansa, arón magbáyad ang iang sologóon sa guipabáyad canía.
Libranza. = Idem.
Librar. V. [Libertad].
Libre. = Ang magabóot sa iang caogalíng̃on ng̃a cabobót-on ug húna húna. * Ang díli bihag, olípon. * Táuo ng̃a díli mosógot, ng̃a díli motáhod ug magtahá. * Ang guibohían, ang guitángtang sa presohan, sa bilanggóan. * Maólag, maláo-ay. * Baláy, dalan, &c., ng̃a usá da, ng̃a oaláy ug bisan onsa sa cadoólan nia. * Ang guigáoas, ang nahamísic sa catongdánan ug sa mg̃a tolománon. * Ang oaláy casamócan ug caoláng̃an.
Librea. = Bisti ng̃a caugalíng̃on ng̃a guipanghátag sa ubán ng̃a mg̃a dagcóng táuo sa ilang mg̃a sologóon.
Libremente. = Sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot.
Librería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a libro. * Solód ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a libro ng̃a nagacaláin lain.
Librero. = Ang may opicio sa pagbóhat, sa pagtahí ug sa pagbalígya sa mang̃a libro.
Libreta. = Tinápay sa timbang sa usá ca libra. * Librong diótay sa papel ng̃a oalá solátan. [[175]]
Librete. = Bagáhan ng̃a pagainítan sa mg̃a babáye sa mg̃a tiil.
Libro. = Cadaghánan sa papel ng̃a guiláquip, guinasápao sapao ug guinatahí sa usá ca daplin, ug ng̃a guisapáoan usáb sa lain ng̃a papel, sa panit, &c., libro.
Librote. = Librong talamáyon, ng̃a oaláy polós.
Licantropía. = Pagcamíng̃ao, pagcasobó ng̃a dagcó sa boot, sa húna húna.
Licencia. = Pagtógot, pagbóot ng̃a caogalíng̃on sa pagbóhat ug sa pagpamólong.
Licenciadillo. = Táuo ng̃a guitáptan sa mg̃a bisti sa pagcapadre, ug ng̃a mahímo sia ug talamáyon sa iang dagoay con sa iang mg̃a paglíhoc ug pagatúbang.
Licenciado. = Táuo ng̃a nagapacamaálam. * Ang guitogótan arón magatóman sa iang pagbóot. * Ang magabísti sa bisting hatáas ug ng̃a ang̃ay sa mg̃a estudiante. * Polong ng̃a ióna sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a abogado, sa mg̃a quinaarmánon sa mg̃a leyes. * Ang guitogótan sa opicio sa pagcaabogado.
Licenciar. = Pagtógot. * Pagpanamílit sa bisan cansa. * Pagtógot sa bisan cansa sa opicio sa pagcaabogado, tung̃ód cay maálam sa mg̃a leyes.
Licenciosamente. = Sa pagcaoaláy pagtáhor ug pagtahá, sa oaláy caólao ug catáhap.
Licencioso. = Táuo ng̃a oaláy caólao ug pagtáhor. * Maólag, maláo-ay.
Liceo. = Escolahán.
Licitacion. = Pagpabíli sa bisan onsa ng̃a guibalígya sa cadaigánan.
Lícitamente. = Ing̃on sa batásan, sa catarúng̃an.
Licitador. = Ang nagapabíli sa bisan onsa ng̃a ibalígya sa cadaigánan.
Licitar. V. [Licitacion].
Lícito. = Maáyo, matárong, ang̃ay sa catarúng̃an ug sa batásan.
Licor. = Tubig, bino, aguardiente, &c.
Licorista. = Ang nagabóhat sa mg̃a ilímnon, sa aguardiente, &c., ang nagabino, ang nagadalísay.
Licoroso. = Bino, &c., ng̃a maísog ug mahomót.
Licuacion. = Pagcatónao, pagcalínis, pagcahílis sa bisan onsa ng̃a natibúoc.
Licuar. = Pagtúnao sa natibúoc.
Lid. = Pagáoay pagpang̃óbat. pagdámag, pagdósmog. * Pagtóbag tubag, pagíndig indig.
Lidiador. = Ang magaáoay.
Lidiante. = Idem.
Lidiar. V. [Lid]. * Pagatúbang sa mg̃a táuo ng̃a coti cutíhan, ng̃a samócan.
Liebraston. = Liebre ng̃a diótay.
Liebraton. = Idem.
Liebre. = Mananáp sa España ng̃a may opát ca tiil ng̃a maíng̃on ing̃on sa conejo, ug matúlin caáyo. * Táuo ng̃a mahadlócon, taláoan.
Liebrecilla. = Tanóm.
Liendre. = Losá.
Lientera. = Saquét ng̃a guican sa pagcadíli mahílis ang quináon sa cotó cotó.
Liento. = Bisan onsa ng̃a naómog.
Lienzo. = Panápton. * Ang cota ng̃a calang sa mg̃a baluarte, mg̃a bantayán. * Ang atobáng̃an sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c.
Liga. = Italácgos sa mg̃a medias. * Dogá sa mg̃a bong̃a ug sa mg̃a panit sa mg̃a cahoy, ng̃a mahágcot ug mapílit. * Sacót ng̃a diótay ng̃a guibótang sa pagtónao sa boláoan, sa salapí, &c.
Ligacion. = Pagcasácot. * Pagcapílit. * Pagcahiósa.
Ligadura. = Pagbórbor ug pagtácgos sa bisan onsa, sa tinábas ng̃a panápton, sa lobid, &c. [[176]]
Ligamaza. = Ang dugá ng̃a mahágcot sa obán ng̃a mg̃a bong̃a ug mg̃a dahon, sa dapit su goa.
Ligamento. = Pagcahiósa. * Bisan onsa ng̃a igatácgos ug igabórbor.
Ligamiento. = Idem. * Pagáng̃ay sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo.
Ligar. = Pagsácot sa boláoan, sa salapí, &c., sa tombága, sa tingga, &c. * Pagpaáng̃ay, paghósay, sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo. * Paghiósa. * Paghícot pagtácgos.
Ligazon. = Pagcahiósa. * Cadaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a igabóhat sa mg̃a sacayán.
Ligeramente. = Sa pagcatólin, sa pagcalágmit, sa pagcadalí. * Sa pagcahínay, sa pagcahómoc, sa ibábao lamang. * Sa pagcaoaláy húna húna ug pagcamátng̃on.
Ligereza. = Pagcatólin, pagcalágmit, pagcadalí. * Pagcaoaláy calig-ónan sa húna húna, pagcalobád sa cásing cásing.
Ligero. = Matúlin, malágmit, madalí, madalíon, malágsic. * Ang oalay polós. * Calán-on ng̃a masáyon mahílis, malínis. * Táuo ng̃a oaláy calig-ónan sa iang mg̃a polong ug mg̃a húna húna, ng̃a masáyon pagalobálan sa iang cabobót-on.
Lignum crucis. = Reliquia, bahin, tipac sa crus ng̃a guicamátyan sa atang Guinóong Jesucristo, ng̃a ibótang sa pagcadágoay sa crus.
Ligona. = Saról, icalále.
Lija. = Isdang dagcó. * Quilquígan.
Lijar. = Paghínlo, pagquílquig sa bisan onsa, sa quilquígan.
Lila. = Cahoy cahoy ug ang iang bolac ng̃a maníndot ug mahomót caáyo.
Lilili. = Pagsínggit sa mg̃a moros, sa ilang mg̃a piesta.
Lima. = Cahoy ug ang bong̃a sa maong ng̃alan. * Sooa, limon ng̃a diótay ug matám-is. * Limbas ng̃a igahínlo ug igacágod sa mg̃a pothao, sa tombága, &c. * Pagcasáoay sa guihúna húna ng̃a daan. * Ang magacágod, magahorót ug magatibáoas, sa mahínay hínay, sa bisan onsa.
Limadura. = Pagcalímbas. * Linímbas, ang quináon sa limbas.
Limalla. = Cadaghánan sa mg̃a limbas.
Limar. = Paglímbas. * Paghínlo sa bisan onsa.
Limaton. = Limbas ng̃a dagcó ug maháit caáyo.
Limazo. = Laoay ng̃a mahágcot.
Limbo. V. [Infierno] desde lugar ng̃a guimpóyan hasta santos ng̃a pagábot.
Limen. = Ganháan.
Limero. = Ang magabalígya sa mg̃a lima. * Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a lima.
Limeta. = Boteya.
Limitacion. = Pagcaólot, caotlánan. * Pagcapogóng, pagcadilí, arón díli boháton ug bisan onsa.
Limitadamente. = Sa pagcapogóng, sa pagcadilí.
Limitado. = Táuo ng̃a cabós, sa diótay ng̃a húna húna ug salabútan.
Limitáneo. = Ang anáa sa dool sa caotlánan sa bisan onsang Guinharían, provincia con longsod.
Limitar. = Pagólot pagbótang sa mang̃a mojon, pagtimáan sa caotlánan sa mg̃a yota. * Pagpogóng, pagdilí sa pagbóhat sa bisan onsa.
Límite. = Caotlánan, catapúsan sa yota sa bisan onsang Guinharían, provincia con longsod.
Limítrofe. = Mg̃a Guinharían, mg̃a provincia con mg̃a longsod ng̃a magacanáyon, ng̃a magacasómpay.
Limo. = Lapoc, pisac, yánang.
Limon. = Limon, sooa, ug ang cahoy ng̃a mobóng̃a niána.
Limonada. = Ilímnon ng̃a magáma sa tubig, sa asúcar con calámay ug sa dugá sa limon. [[176]]
Limonado. = Ang color sa limon.
Limonar. = Lugar ng̃a guitámnan sa mg̃a cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a limon.
Limonero. = Ang magabalígya sa mg̃a limon. * Ang cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a sooa.
Limosidad. = Ang may yota, yánang, lapoc. * Qui-qui, hugao sa mg̃a ng̃ipon.
Limosna. = Limos.
Limosnero. = Ang nagalímos ug ang nagapaquiglímos. * Sologóon sa mg̃a dagcóng táuo, ng̃a may catongdánan sa pagpáhat sa limos sa mg̃a hang̃ol, mg̃a pobres.
Limoso. = Ang naponó sa yota, sa lapoc, sa pisac, sa yánang.
Limpia. = Pagcaháoan, pagcahínis, pagcanósnos, pagcabalónas, pagcapáhid.
Limpiador. = Ang maganósnos, ang magahínis, ang magabalónas, ang mopáhid.
Limpiadura. V. [Limpia]. * Ang hogao ng̃a guican sa bisan onsa.
Limpiamente. = Sa pagcahínlo, sa pagcaólay. * Sa pagcaoaláy limbong sa mg̃a pagsogál. * Sa pagcabátid, sa pagcaálam. * Sa pagcaháoan sa boot, sa húna húna.
Limpiamento. V. [Limpia].
Limpiar. = Pahid, hínis, nosnos, balónas. * Pagólay sa bisan onsa. * Pagpaháoa, pagpalálin, paghing̃ílin sa bisan diin sa mg̃a táuo con sa mg̃a mananáp ng̃a daótan. * Pagdáog sa mg̃a sogál.
Limpieza. V. [Limpia]. * Pagcaólay ug pagcaoaláy salá ng̃a panolóndon ni María Santísima, pagsámcon canía sa iang inahán. * Pagcacastos, pagcabóg-os sa mg̃a táuo.
Limpio. = Ang oaláy boling. * Ang oaláy sacót sa bisan onsa.
Limpion. = Pagcahínis, pagcapáhid, pagcanósnos sa ibábao lamang.
Linaje. = Lioat, calioátan sa mg̃a táuo, calaínan, pagcahímtang sa bisan onsa. * Humano. = Cadaghánan sa mg̃a lioat ng̃atanán ni Adan.
Linajudo. = Ang magaándac ng̃a guican sia sa maáyong guinicánan.
Lináloe. = Cahoy sa Indias.
Linar. = Yota ng̃a guitámnan sa lino.
Linaria. = Tanóm ng̃a italámbal.
Linaza. = Binhi sa lino.
Lince. = Mananáp sa España sa opát ca tiil. * Mg̃a matá, isololóng ng̃a matalínis. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on.
Lindamente. = Sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa pagcatahóm, sa pagcatóman, sa pagcahíngpit.
Lindente. = Magnáyon.
Lindar. = Pagnáyon.
Linde. = Caotlánan.
Lindero. = Ang magnáyon sa lain.
Lindeza. = Pagcaníndot, pagcaáñag, pagcatahóm.
Lindo. = Maníndot, matahóm, maáñag. * Táuo ng̃a magabántay caáyo sa iang bisti. * Babayénon.
Lindura. V. [Lindeza].
Línea. = Barlis. * Calaínan. * Lioat. * Calioátan. * Catapúsan, caotlánan. * Ang icapólo ug duhá ca bahin sa guibágon sa usá ca torlo, ug ang icapólo ug unóm sa usá ca pulgada. * Pagcataláy sa mg̃a soldados.
Lineal. = Ang nahatong̃ód sa línea, sa lioat, sa calioátan.
Lineamento. = Pagcabótang sa mg̃a barlis sa mang̃a pintal, arón maíla ang ilang dagoay.
Lineamiento. = Idem.
Linear. = Pagbárlis.
Linfa. = Dugá sa laoas.
Linfático. = Ang nahatong̃ód sa dogá, ug ang guidaghánan sa dogá. [[177]]
Lingual. = Ang nahatong̃ód sa dila.
Linimento. = Tambal ng̃a icahómoc sa mg̃a hobág.
Lino. = Tanóm ng̃a pagacoháan sa mg̃a lugás ng̃a icabóhat ug igahábol sa mg̃a panápton. * Panápton, hinábol sa lino.
Linterna. V. [Farol].
Liño. = Taláy sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.
Lio. = Potús, baat, bináng̃an.
Liquefaccion. = Pagcatúnao.
Liquen. = Tanóm ng̃a motoróc sa mg̃a pangpang, sa mg̃a cota ug sa panit sa mg̃a cahoy.
Liquidable. = Ang arang pagatonáuon.
Liquidacion. = Pagcatúnao.
Liquidambar. = Tagoc sa usá ca cahoy sa América, malálag ug mahomót.
Líquidamete. = Sa pagcatúnao.
Liquidar. = Pagtúnao sa bisan onsa ng̃a natibúoc.
Liquidez. = Pagcatúnao.
Líquido. = Bisan onsa ng̃a magabasá ug magahomód. * Casayódan ng̃a guican sa pagtándig sa guidáoat ug sa guigasto sa mg̃a cuentas.
Lira. = Arpa, tolónggon ng̃a may coldas ng̃a pagcablíton.
Lirio. = Tanóm ng̃a italámbal ug bulácan.
Liron. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa ilagá.
Lisamente. = Sa pagcaoaláy coti coti. * Sa pagcahínlo.
Lisiar. = Paglisá sa bisan onsang bahin sa laoas.
Lisimaquia. = Tanóm.
Liso. = Mahínlo. * Datág, patag. * Daláno, bolános, lison.
Lisonja. = Pagdáyeg ng̃a guilabíhan, pagólo olo sa pagcóha sa maáyong buot sa isigcatáuo, pagálam alam sa salingcápao lang, pagológ ológ.
Lisonjeador. = Ang magadáyeg, ang moálam alam, ang magaólo olo.
Lisonjeante. = Idem.
Lisonjear. = Pagdáyeg, pagológ ológ sa salingcápao lamang, pagólo olo, pagálam alam.
Lisonjeramente. = Sa pagcaológ ológ, sa pagparáyeg ng̃a salingcápao.
Lisonjero. V. [Lisonjeador]. * Ang macalípay, ang macalíng̃ao ug macalípat.
Lista. = Tinábas sa papel, sa panápton, &c., ng̃a hatáas ug haíctin. * Boloc sa mang̃a hinábol. * Ang paghing̃álan sa mg̃a táuo ng̃a may catongdánan sa pagátang ug pagting̃ób sa bisan diin. * Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a táuo sa mg̃a mananáp, sa mg̃a casangcápan, &c.
Listado. = Panápton, hinábol ng̃a binóloc bolócan sa mg̃a boloc ng̃a piníntal.
Listeado. = Idem.
Listo. = Madalíon, macógui, cacoguíhan, madásig, malágmit.
Liston. = Sintas ng̃a igagáma haíctin. * Cahoy ng̃a haíctin ng̃a maáyo sa mg̃a marco, &c.
Listonería. = Cadaghánan sa mg̃a liston.
Listonero. = Ang magabóhat sa mg̃a liston.
Lisura. = Pagcahínlo, pagcadalámo, pagcabolános, pagcalíson. * Pagcadatág, pagcapátag.
Lita. = Saquét sa mg̃a iró.
Litacion. = Paghálad sa Dios sa bisan onsa ng̃a himót-an nia.
Lite. = Capolong̃ánan.
Litera. = Lincoránan ng̃a pagasác-yan sa táuo ug ng̃a pagabalsáhan sa mg̃a mananáp.
Literal. = Casayóran ng̃a ang̃ay sa maong cahológan sa mg̃a solat.
Literalmente. = Íng̃on sa nahamótang sa mg̃a sulat.
Literario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a quinaárman.
Literato. = Ang maálam, ang quinaarmánon, ang mang̃ialáman, ang mahibaló sa obán ng̃a mg̃a quinaárman. [[177]]
Literatura. = Pagcaálam, paghibaló sa mg̃a quinaárman.
Litigante. = Ang may capolong̃ánan contra sa lain.
Litigar. = Pagbótang sa capolong̃ánan. * Pagtóbag tobag, paglális lalis.
Litigio. = Capolong̃ánan. * Pagcalális, pagcaíndig indig, pagcatóbag tobag.
Litigioso. = Ang may duha duha ng̃a tacós ng̃a ipadayág sa capolong̃ánan, ang mahagúgma sa mg̃a capolong̃ánan.
Lítis. = Capolong̃ánan.
Liticonsorte. = Ang may capolong̃ánan ng̃a ubán sa lain.
Litiexpensas. = Ang mg̃a pagasto sa mg̃a capolong̃ánan.
Litipendencia. = Capolong̃ánan ng̃a oalá pa matibáoas, ng̃a oalá pa sentensiáhan sa hocom.
Liticola. = Bulit ng̃a pagabuháton sa batóng mármol ng̃a dinócdoc ug maáyo, sa salong ug sa lang̃it lang̃it sa itlog, ng̃a icapílit ug igatápot sa mg̃a bató.
Litografía. = Quinaárman sa paglíloc sa mg̃a bató, arón domághan ang mg̃a solat con mg̃a laráoan, &c., ng̃a buot ng̃a pagaboháton.
Litografiar. = Paglíloc sa mg̃a bató arón ihúar sa papel, &c., ang solat, laráoan, &c., ng̃a guitúyo.
Litográfico. = Ang nahatong̃ód sa litografía.
Litógrafo. = Ang panday sa litografía.
Litoral. = Ang nahatong̃ód sa pilio, sa baybáyon sa dagat.
Liturgia. = Tolománon ng̃a guisógo sa santa Iglesia sa pagbóhat sa mg̃a piesta sa Singbahán, ug labí pa sa misa.
Livianamente. V. [Deshonestamente].
Liviandad. = Pagcagáan sa bisan onsa. * Pagcaoaláy calig-ónan sa húna húna, pagcalubár sa buot.
Liviano. = Magáan, ang díli mabóg-at. * Ang oaláy calig-ónan sa iang húna húna, ang masáyon magasíbog sa iang polong. * Ang oaláy bale ug polós. * Ang maólag, maláo-ay, mang̃íl-ad.
Lívido. = Molomaítom, bonól.
Liza. = Isda.
Lizo. = Ang hilo sa mg̃a hablon, sa mg̃a hinábol. * Coughon.
Lizon. = Tanóm.
[[Índice]]