NA
Naba. = Gamót sa usá ca tanóm ug ang maong tanóm.
Nabal. = Bisan onsa ng̃a pagabuháton ng̃a pagasáctan sa nabos. * Ang yota ng̃a guitámnan sa nabos.
Navería. = Cadaghánan sa nabos. * Guinisál sa nabos.
Nabina. = Ang binhi sa tanóm ng̃a guing̃álan ug nabo.
Nabla. = Tolónggon ng̃a may coldas.
Nabo. = Tanóm ug ang iang gamót ng̃a macáon. * Bisan onsang gamót sa obán ng̃a mg̃a tanóm sa dagcó ng̃a lintong̃ánay.
Naboria. = Indio ng̃a sologóon, apan díli bihag.
Nácar. = Tooay, tipay, quinháson ng̃a inahán sa mg̃a mutia. * Bisan onsa ng̃a may color sa quinháson, ng̃a nácar ug ang color sa maong tooay, tipay.
Nacarado. = Ang guidáyan dayánan ug ang may color sa nácar.
Nacer. = Pagtáuo, pagágui, paggóa sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp sa tian sa ilang mg̃a inahán. * Pagbóng̃a sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. * Pagguítib, pagtoróc, paggóa sa yota sa mg̃a tanóm. * Paguícan sa bisan onsang guinicánan, banay con guinlioátan. * Pagtoróc sa balahíbo, sa bohóc ug sa bong̃ot. * Pagsílang sa adlao, sa bulan ug sa [[202]]mg̃a bitóon. * Pagtóbod, pagólbo sa mg̃a sobá ug sa mg̃a tobóran. * Pagsógod sa mg̃a batásan. * Pagsógod sa bisan onsa sa iang sinógdan ug guinicánan.
Nacido. = Ang onay sa bisan onsa. * Ang maáyo ug ang̃ay sa bisan onsa. * Hobág. * Bisan quinsa sa mg̃a táuo ng̃a natáuo sa calibútan.
Naciente. = Ang nagtáuo. * Ang mituróc, migóa, miguítib.
Nacimiento. = Pagtáuo, pagcatáuo. * Pagcaguícan, pagcasonód. * Pagcasílang sa adlao, sa bulan ug sa mg̃a bitóon. * Pagtoróc sa bohóc, sa mg̃a balahíbo ug sa mg̃a bong̃ot. * Pagcagóa sa yota, pagcaguítib sa mg̃a cahoy. * Guinicánan sa bisan cansang táuo ug sa bisan onsa. * Tong̃ód, hingtóngdan sa mg̃a butang.
Nacion. = Pagcatáuo. * Cadaghánan sa mg̃a molópio sa mg̃a Guinharían con sa mg̃a provincia.
Nacional. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsang Guinharían.
Nacionalmente. = Ing̃on sa batásan sa Guinharían.
Nada. = Oalá. * Diótay caáyo. * Macadíot da. * Díli gayód, oalá ng̃a tuod. [[203]]
Nadadera. = Calabasa, tabáyag, pantog, &c., ng̃a pagamíton sa boot magtóon sa paglang̃óy.
Nadadero. = Lugar, sobá, dagat, &c., ng̃a maáyo ng̃a pagalang̃óyan.
Nadador. = Ang maálam maglang̃óy.
Nadante. = Ang molotáo, ang magalang̃óy.
Nadar. = Lang̃óy, lotáo. * Pagdághan sa bisan onsa, sa nuca, sa salapí, &c. * Oy oy.
Nadie. = Oalá, oaláy táuo.
Nadir. = Ang hingtóngdan ng̃a otobáng̃an sa mang̃a tiil sa mg̃a táuo, sa luyo sa calibútan.
Nado (á). = Sa pagcalang̃óy, sa pagcalutáo. * Sa dagcóng cahágo ug cabórlay, sa macúli uyámot.
Nafta. = Bolit ng̃a molamatín-ao, sa color sa abó ug masíhag, ng̃a molotáo lotáo sa obán ng̃a mang̃a cadagátan.
Naife. = Diamante, batóng mahál ng̃a baol pa.
Naipe. = Dahon sa baraja, baraja.
Nalga. = Ililíngcod, sampot. * Payod.
Nalgada. V. [Pernil].
Nalgatorio. V. [Nalga].
Nalgudo. = Ang may dagcóng sampot, dagcóng payod.
Nalguear. = Paglíhoc caáyo sa mg̃a payod sa paglacát.
Nansa. = Danao ng̃a diótay ng̃a pagabohían sa mang̃a isda.
Naranja. = Ocban. * Bala sa mg̃a lothang.
Naranjada. = Matám-is ng̃a ilímnon ng̃a sináctan sa dogá sa ocban.
Naranjado. = Ang may color sa ocban.
Naranjal. = Lugar ng̃a guitobóan sa mg̃a cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a ocban.
Naranjero. = Lothang ng̃a pagasórlan sa mg̃a bala ing̃on sa pagcadagcó sa mg̃a ocban. * Ang cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a ocban. * Ang mobalígya sa mang̃a ocban.
Naranjo. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a ocban. * Táuo ng̃a borong, ng̃a oaláy quinaárman.
Narciso. = Tanóm ug ang bulac nia ng̃a mahomót caáyo.
Narcótico. = Ang may gahóm sa pagpatólog ug sa paglánag.
Nardo. = Tanóm ng̃a mobólac sa mg̃a bolac ng̃a putíon ug mahomót.
Nares. = Ilong.
Narigon. = Ang ilóng̃an caáyo, ang may dagcóng ilong.
Narigudo. = Idem.
Nariz. = Ilong. * Isilínghot. * Esquina, tomóy sa mg̃a cota.
Narracion. = Suguílon, solte, cagóla. * Pagcasáyor, pagcaásoy sa bisan onsa.
Narrar. = Suguir, suguílon, pagásoy, pagsáyod.
Narrativa. V. [Narracion]. * Quinaárman, caálam sa pagsóguid sa bisan onsa.
Narval. = Isdang dagcó, (calaínan.)
Nasa. = Bobo, panggal. * Bocág ng̃a guidála sa mg̃a mananágat ng̃a sorlánan sa mg̃a isda. * Bocág ng̃a dagcó sa dagoay sa taryao, ng̃a pagasórlan sa tinápay.
Nata. = Laoot, lanoc, lantap, ang gatas, tubig, bino, &c., ng̃a natolotibúoc ug ng̃a nagalutáo sa ibábao. * Ang labíng mahál sa bisan onsa.
Natal. = Ang nahatong̃ód sa pagcatáuo. * Arlao ug guicatauóhan sa bisan cansa.
Natalicio. = Ang nahatong̃ód sa adlao ng̃a guicatauóhan sa bisan cansa. * Ang mg̃a piesta, mg̃a combida, &c., ng̃a pagaboháton sa adlao ng̃a guitauóhan sa bisan cansa.
Natátil. = Ang molotáo sa ibábao sa tubig.
Natatorio. = Caligóan, lugar ng̃a guitagána sa paglang̃óy.
Natilla. V. [Nata]. * Sacót ng̃a pagalotóan hasta ng̃a mahágcot ug maespeso, sa gatas, itlog ug asúcar.
Natío. V. [Nacimiento]. * Quinaía. [[203]]
Navidad. = Idem. * Pagcatáuo sa atong Guinóong Jesucristo, ni María Santísima ng̃a Inahán nia, ug ni San Juan Bautista ng̃a iang maoóna.
Natividad. = Como el anterior.
Nativitate (á.) = Polong ng̃a linatín: cutub sa pagcatáuo. * Quinaía, cutub sa pagcamáo.
Nativo. = Ang nagtáuo, ang nahimógso. * Ang nahatong̃ód sa pagcatáuo.
Nato. = Dong̃og ng̃a onay sa bisan onsang pagcahímtang con opicio.
Natura. = Quinatáuo, boto.
Natural. = Ang onay sa bisan cansa ug sa bisan onsa. * Quinaía, quinagáoi. * Ang natáuo, ang molópio sa bisan diin ng̃a Guinharían con longsod. * Ang guibúhat sa oaláy sacót. * Ang mahímo ng̃a boháton sa quinaárman ug sa gahóm sa mg̃a táuo. * Gaui, cagaoían, batásan.
Naturaleza. = Quinaía, pagcamáo sa bisan onsa. * Cadaghánan sa ng̃atanán ng̃a anáa sa calibútan. * Ang guinicánan sa mang̃a buhat ng̃atanán. * Calaínan, pagcaónay ug gahóm sa mg̃a botang. * Pagcahúsay sa ng̃atanán ng̃a guibúhat sa Dios sa calibútan. * V. [Natural].
Naturalidad. = Pagcaáng̃ay, pagcapotóng, pagcaháoan sa boot.
Naturalista. = Ang magasúlat ug muíla sa mg̃a cagaoían, mg̃a gahóm ug hingtóngdan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a cahoy, mg̃a tanóm, &c.
Naturalizacion. = Pagtógot sa hari sa mg̃a domolóong ug sa mg̃a táuo ng̃a díli molópio sa Guinharían nia, arón managámbit sila sa mg̃a caposlánan sa iang mg̃a guinsacópan.
Naturalizar. = Pagsácop, pagdáoat sa pagcasácop sa usá ca longsod, sa táuo sa lain ng̃a longsod. * V. el anterior. * Pagánad, pagbatásan sa bisan onsa.
Naturalmente. = Sa pagcaquinaía, sa pagcaónay. * Sa caogalíng̃on sa gahóm.
Naufragante. = Ang nalónod, ang guicaboóng̃an sa sacayán.
Naufragar. = Lonod, pagbóong, pagtóndag, pagtógdang, paglóndag sa sacayán ng̃a guisáquian sa bisan cansa. * Pagdáot sa bisan onsa ng̃a guibóhat con guipatigáyon.
Naufragio. = Pagcaoalá, pagcabóong, pagcatógdang, pagcatóndag, pagcalóndag sa sacayán. * Calisód ng̃a dagcó, cagóol. * Pagcadáot, pagcaoalá sa bisan onsa.
Náufrago. V. [Naufragante]. * Isda ng̃a dagcóan, iho.
Naumaquia. = Pagpang̃óbat sa mg̃a sacayán, ng̃a guipacamáo mao sa usá ca danao ng̃a diótay, sa pagtóon sa mang̃a táuo ng̃a tigsácay, con magaáoay sila ugáling sa minatúod sa dagat.
Náusea. = Pagcalóod, calóod sa guinháoa.
Nauseabundo. = Bisan onsa ng̃a nagapalóod sa guinháoa. * Ang guilóod sa guinháoa, ang harúul magasúca, ang casucáon.
Nausear. = Paglóod sa guinháoa.
Nauseativo. V. [Nauseabundo].
Nauseoso. = Idem.
Nauta. = Táuo sa dagat, grumete, ang may opicio sa pagsacáy.
Náutica. = Quinaárman sa pagsacáy.
Náutico. = Ang nahatong̃ód sa quinaárman sa pagsacáy.
Nautílo. = Lagáng, quinháson ng̃a matahóm caáyo.
Nava. = Yota ng̃a patag, datág.
Navaja. = Labaja. * Quinháson sa maaníndot ng̃a baláyan. * Tang̃ó sa mg̃a baboy. * Ang dila sa mg̃a tiglíbac libac, sa mg̃a malibácon. * De afeitar. = Labaja ng̃a igaálot. * De gallos. = Bolang.
Navajada. = Pagsámad, pagsóntoc sa labaja, ug ang maong samad. [[204]]
Navajazo. = Idem.
Navajero. = Sorlánan sa mg̃a labajas ng̃a igaálot, ug ang paño, ang panápton ng̃a igapáhid sa maong mg̃a labaja.
Navajonazo. V. [Navajada].
Naval. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a sacayán ug sa pagsacáy.
Nave. = Sacayán. * Lugar ng̃a hatáas, pagcalóang sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, &c.
Navegable. = Ang mahímo ng̃a pagasáquian.
Navegacion. = Pagcasacáy, pagsacáy. * Cadogáyan, túig ng̃a pagadogáyan sa tagsa ca pagsacáy.
Navegador. = Ang mosacáy, tigsácay.
Navegante. = Idem.
Navegar. = Sacáy.
Naveta. = Sorlánan sa insienso, sa hamót ng̃a icaasó sa mg̃a Singbahán.
Navideño. = Ang nahatong̃ód sa tiempo sa Natividad.
Naviero. = Taguía sa sacayán.
Navío. = Sacayán ng̃a dagcó sa tolólo ca talároc.
Náyade. = Dios dios ng̃a babáye, nimpa ng̃a nagabóot sa sobá ug mg̃a tobóran ing̃on sa Pagtóo sa mg̃a dioatáhan.
Nazareno. = Ang natáuo sa Nazarét ug ang nahatong̃ód sa maong longsod. * Táuo ng̃a hebreo, judío, ng̃a nagasílbi sa Singbahán, ng̃a oalá pagaalótan ug guntíng̃an guihápon sa bohóc ug sa bong̃ot, ug ang oalá omínom sa bisan onsa ng̃a macahobóg onta. * Ang mocóyog sa mg̃a procesion sa semana ng̃a santos, ng̃a nagabísti sa bisti ng̃a hatáas, maítom con morados.
[[Índice]]