NE
Néveda. = Tanóm ng̃a mahomót, (calaínan.)
Neblí. = Langgam, (calaínan.)
Neblina. = Gabon ng̃a mang̃ítng̃it ug obos obos, haróol sa yota. * Alapáap.
Nebrina. = Ang bong̃a sa enebro.
Nebuloso. = Ang guigabónan.
Necear. = Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a binóang, ng̃a oaláy hingtóngdan ug cahológan, ng̃a díli macaígo.
Necedad. = Pagcaoaláy caálam, quinaárman. * Polong con bohat ng̃a binóang, ng̃a díli macaígo, ng̃a oaláy hingtóngdan. * Pagcagáhi sa olo, pagcacólang sa salabótan.
Necesaria. = Calibáng̃an.
Necesariamente. = Gayód, sa oaláy calóstan ug calaguéuan.
Necesario. = Quinahánglan. * Ang moábot gayúd.
Necesidad. = Quinahánglan. * Catongdánan ng̃a díli mahímo ng̃a pagalipásan. * Pagcalíbang, pagcaólo.
Necesitado. = Pobres, hang̃ol. * Quinahanglánon, ang guicábsan sa mg̃a quinahánglan.
Necesitar. = Pagpógos, paglógos sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan onsa. * Pagbáti sa quinahánglan sa bisan onsa.
Neciamente. = Sa pagcabinóang sa pagcahóng̃og, sa pagcaoaláy boot ug salabótan.
Necio. = Ang díli maálam ang guicábsan, ang coláng̃an sa quinaárman. * Boang, hong̃og, colang colang, coliró, miné.
Necrología. = Balíta, padron, casayódan, listáhan sa mg̃a minatáy.
Néctar. = Bisan onsang ilímnon ng̃a matám-is ug malalím.
Necuacuam. = Polong ng̃a linatín: díli gayúd.
Nefandamente. = Sa pagcaláo-ay uyámot ng̃a díli icahing̃álan. [[204]]
Nefando. = Daótan caáyo, maláo-ay uyámot ng̃a díli icahing̃álan.
Nefario. = Daótan, tampalásan uyámot, mabáng̃is.
Nefas (por fas ó por.) V. [Fas ó por nefas] (por.)
Nefrítico. = Saquét, caól-ol ng̃a guican sa balás con sa bató ng̃a nahamótang sa alaguían sa ihi.
Negacion. = Pagcadíli, pagcadilí. * Pagcaoalá ng̃a tuod sa bisan onsa.
Negado. = Ang oaláy polós sa ng̃atanán.
Negador. = Ang nagadíli, ang modilí.
Negante. = Idem.
Negar. = Pagdíli, díli pagóyon sa guiíng̃on sa lain. * Pagdilí, díli pagtógot, díli pagbóot sa bisan onsa. * Paglimód, díli pagtóg-an sa mg̃a salá con sa bisan onsa ng̃a guibóhat con guipamólong. * Pagáyad sa bisan onsa. * Díli pagbálos ug maáyo sa mg̃a calóoy, sa pagcaábian, &c.
Negativa. V. [Negacion].
Negativamente. = Sa pagcadíli.
Negativo. V. [Negador]. * Ang táuong saláan ng̃a díli boot magtóg-an sa iang salá.
Negligencia. = Pagcatápol, catápol, pagcaoaláy cacúgui.
Negligentemente. = Sa catápol, sa pagcaoaláy cacúgui.
Negociable. = Ang mahímo ng̃a ipatigáyon sa pagcomercio.
Negociacion. = Pagcapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya, pagcacomercio. * Pagcapatigáyon arón macúha ug madáng̃at ang guitúyo ug ang guipanghináot.
Negociador. = Comerciante, ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya.
Negociante. = Idem.
Negociar. = Pagpatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya, pagcomercio. * Pagpatigáyon ug maáyo sa bisan onsa arón macóha ang guitúyo ug ang guipanghináot.
Negocio. = Holosáyon. * V. [Negociacion]. * Polós, caposlánan, tobo sa pagcomercio.
Negocioso. = Macógui. * Madalíon caáyo sa mg̃a bohat.
Negral. = Molomaítom.
Negrear. = Pagítom.
Negreta. = Langgam.
Negrilla. = Isda.
Negrillo. = Cahoy. * Salapí ng̃a molomaítom sa dihá pa sa yota.
Negro. = Maítom. * Ang namíng̃ao, ang nagasobó. * Táuo ng̃a oaláy dalángpan, ng̃a oaláy alaguían.
Negrura. = Caítom, pagcaítom.
Negruz. = Bisan onsa ng̃a molomaítom.
Neguijon. = Agóting, aguítong, ting̃io, saquét ng̃a magapaítom ug magacágod sa mg̃a ng̃ipon.
Neguilla. = Tanóm sa España. * Pagcalimód sa bisan onsa, pagcadíli itúg-an.
Nema. = Ang lugar ng̃a pagapilítan sa mg̃a sulat.
Némine discrepante. = Mg̃a polong ng̃a linatín: sa pagbóot sa ng̃atanán sa oaláy pagdíli.
Nemoroso. = Ang nahatong̃ód sa solóp.
Nene. = Báta, diótay caáyo.
Nenúfar. = Tanóm ng̃a motoróc sa tubig ng̃a nadánao, ng̃a díli magabahá.
Neófito. = Táuo ng̃a bag-o pa mibálic sa Pagtóo sa mg̃a cristianos.
Neumenia. = Ang nahaónang adlao sa bulan.
Nepote. = Pagománcon.
Neréida. = Dios dios, nimpa ng̃a nagapuyó sa dagat, ing̃on sa guitoóhan, sa canhing tiempo, sa mg̃a dioatáhan.
Nervio. = Biting biting, litid litid, cosóg. * Calig-ónan sa bisan onsa. * Mg̃a coldas sa mg̃a tolónggon. * Pisi ng̃a icalíg-on sa obán ng̃a mg̃a layág sa mg̃a sacayán. * Caogátan sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm. [[205]]
Nervioso. = Mg̃a dahon ng̃a may daghánan ng̃a mg̃a caogátan. * Soguílon con polong ng̃a díli mahímo ng̃a batócon, ng̃a soclan.
Nervosamente. = Sa cosóg, sa calig-ónan.
Nervosidad. = Pagcabáscog sa mg̃a cosóg, calig-ónan sa mg̃a biting biting. * Cabáscog sa mg̃a soguílon, sa mg̃a polong.
Nervoso. = Ang may cosóg, biting biting. * Ang malicó, mabóyoc, sa díli mabalí ug mabóong.
Nesciencia. = Pagcaoaláy quinaárman.
Nesciente. = Ang díli maálam, ang oaláy quinaárman.
Nesga. = Simbal.
Neto. = Olay, sa oaláy sacót, sa oaláy boling. * Ang isip ng̃a nahabílin sa usá ca cuenta, sa nacóha na ang mg̃a gasto ng̃atanán. * Lingcoránan sa mg̃a columna, sa oaláy dayan dayan.
Neuma. = Pagsábot sa mg̃a timáan lamang, sa oaláy polong ug ting̃og.
Neumático. = Ang nahatong̃ód sa hang̃in.
Neutral. = Ang díli mabóyoc sa luyo ug sa luyo, ang guiálang aláng̃an.
Neutralidad. = Pagcaálang alang, pagcaoaláy pagcabóyoc sa luyo ug sa luyo.
Nevada. = Olan ng̃a tibúoc ug maputí caáyo.
Nevadilla. = Tanóm, (calaínan.)
Nevado. = Ang maputí ing̃on sa gapas.
Nevar. = Pagólan sa tubig ng̃a tibúoc ug maputí uyámot. * Pagpotí sa bisan onsa.
Nevasca. = Onós sa mabáscog ng̃a hang̃in ug olan ng̃a tibúoc.
Nevera. = Lugar ng̃a pagatipígan sa olan ng̃a tibúoc, sa niebe. * Solód ng̃a mabógnao caáyo.
Nevería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa olan sa tubig ng̃a tibúoc, sa niebe.
Nevero. = Ang magabalígya sa olan, sa tubig sa olan ng̃a tibúoc, sa niebe.
Nevoso. = Ang may niebe sa masóbsob. * Túig ng̃a igaólan, tang̃ólan ug tibúoc.
Nexo. = Pagcahiósa sa bisan onsa sa lain ng̃a butang.
[[Índice]]