Diccionario Español-Bisaya

by Juan Félix de la Encarnación

PR

Práctica. = Pagcabóhat sa bisan onsa, pagcaánad.

Practicable. = Ang arang boháton, ang masáyon mobóhat, mahímo, magáma.

Practicador. = Ang nagabúhat, ang maánad sa bisan onsa.

Prácticamente. = Sa pagcaánad, sa pagbúhat gayúd.

Practicante. = Idem. * Ang madúgay sa pila ca túig sa luyo sa maestro, arón maálam ug maáyo sa bisan onsang opicio. * Ang magaalíma ug magabántay sa mg̃a hospital, sa mg̃a masaquét. [[250]]

Practicar. = Pagbúhat. * Pagánad. * Pagbúhat sa bisan cansa sa iang opicio sa luyo sa iang maestro, sa pila ca túig.

Práctico. = Ang nahatong̃ód sa práctica. * Ang maálam, ang maánad sa bisan onsa.

Practicon. = Ang maálam sa bisan onsa cay guisúmay sumay nia sa nacadághan.

Pradera. = Como el siguiente.

Pradería. = Patag, datáy sa daghánan ng̃a mg̃a calán-on sa mg̃a mananáp. * Compay sa mg̃a mananáp, ng̃a hatáas ug ng̃a mahímo ng̃a galábon.

Praderoso. = Ang nahatong̃ód sa prado.

Prado. = Yota ng̃a datág ng̃a pagatobóan sa dagámi, sa cumpay, sa calán-on sa mg̃a mananáp. * Lugar ng̃a guitámnan sa mg̃a cahoy ng̃a haróol sa mg̃a longsod, ng̃a pagduláan sa mg̃a táuo ug pagasóroy soróyan nila.

Pragmática. = Sogo sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hari, ng̃a guipabaláod sa cadaghánan ng̃a hingtúngdan.

Prasio. = Batóng mahál ng̃a berde.

Prasma. = Bató ng̃a berde.

Pravedad. = Pagcadaútan, pagcang̃íl-ad sa batásan.

Pravo. = Daútan, tampalásan, sa malágsot ng̃a batásan.

Praxis. V. [Práctica].

Pre. = Sohol ng̃a ihátag sa matagádlao sa mg̃a soldados.

Preámbulo. = Polong ng̃a guisóndan sa bisan onsang suguílon. * Mg̃a polong ng̃a licó licó sa mg̃a suguílon ng̃a oaláy polós.

Prebenda. = Sohol sa Singbahán ng̃a guican sa pagcacanónigo, sa pagcucura, &c. * Opicio ng̃a hatáas ug labí sa mg̃a Padreng canónigo sa mg̃a Catedral. * Salapí ng̃a ihátag arón mamíño ug bisan quinsang babáye con arón mosolód sa pagcamonja, ug arón magaestudio ug bisan quinsang laláqui. * Opicio sa diótay ng̃a cabórlay ug sa dagcóng caposlánan.

Prebendado. = Padre ng̃a may dagcóng opicio sa mg̃a Catedral.

Prebendar. = Paghátag sa dagcóng opicio sa mg̃a Padre.

Prebostazgo. = Cahímtang sa pagcaponóan sa mg̃a caparían.

Preboste. = Ponóan sa mg̃a caparían.

Precariamente. = Sa pagcadíli madúgay. * Sa pagcainótang.

Precario. = Ang inótang, ang guiángcon sa bisan cansa hasta sa pagbóot lamang sa lain. * Ang díli madúgay.

Precaucion. = Pagcatagána, pagcaándam sa pagcóha sa mg̃a casámoc, sa mg̃a caoláng̃an, sa mg̃a cabilínggan sa bisan onsa.

Precaucionado. = Ang magaándam, ang magatagána.

Precaucionarse. = Pagándam, pagtagána.

Precautelar. = Idem.

Prevenir. = Idem.

Precavido. V. [Precaucionado]. * Batid.

Precedencia. = Pagcaóna. * Sinógdan. * Pagcaponóan.

Precedente. = Ang moóna, sinógdan, guinsóndan.

Preceder. = Pagóna, pagsógod. * Pagponóan.

Preceptista. = Ang magatóon, ug ang magatódlo sa mg̃a tolománon sa bisan onsa.

Preceptivo. = Ang guibotáng̃an sa mg̃a tolománon sa bisan onsa, sa mg̃a sogo.

Precepto. = Sogo, tolománon. * Pagtolón-an. * Ang tagsa sa mg̃a sugo sa Dios. * Pagcabóot sa mg̃a ponóan sa mg̃a caparían ng̃a tacós pagatománon sa ilang mg̃a guinsacópan.

Preceptor. = Magtotóon, ang magatóon sa gramática.

Preces. = Mg̃a socna, mg̃a tocso ng̃a nacóha sa santos ng̃a Sulat, ug magámit sa Singbahán sa pagpang̃áyo sa Dios sa iang mg̃a calóoy, ang guiobánan [[250]]sa obán ng̃a mg̃a pagámpo ug pagpang̃ádye. * Mg̃a pagpang̃amúyo sa Santos ng̃a Papa ug ang mg̃a pagtógot sa maong Papa.

Preciado. = Mahál, hamíli, bilírhon, sa dagcóng bale. * Parayégon, maandácon.

Preciador. = Ang nagapabíli sa bisan onsa.

Preciar. V. [Apreciar]. * Pagparáyeg, pagándac.

Precinta. = Tinábas ng̃a panit ng̃a icalíg-on sa mg̃a esquina sa mg̃a cajon.

Precintar. = Paglíg-on sa mg̃a esquina sa mg̃a cajon ug sa mg̃a lutac sa mg̃a papán, sa mg̃a tinábas ng̃a panit. * Pagcóros coros, sa mg̃a sinta, sa mg̃a cajon ng̃a sinórlan sa mg̃a manggad, arón díli boncágon ug hilng̃on con díli sa lugar lamang ng̃a pagahonóng̃an.

Precio. = Bili sa bisan onsa. * Maáyong dong̃og, maáyong ng̃alan.

Preciosamente = Sa pagcamahál, sa pagcabilírhon, sa pagcadagcóng bale.

Preciosidad. = Pagcamahál, pagcahamíli, pagcabilírhon.

Precioso. = Mahál, hamíli, bilírhon, sa dagcóng bale. * Táuo ng̃a matístis, malipáyon.

Precipicio. = Ambácan, lugar ng̃a may catáhap sa pagcahólog sa magalacát, ng̃a catahápan sa pagcahólog. * Pagcapúcan, pagcahólog ng̃a ahat. * Pagcadáot ng̃a laoásnon ug calágnon.

Precipitacion. = Pagcaámbac, pagcahólog. * Pagcahanáyac, pagcadilí sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa. * Pagcahólog sa obus sa mg̃a sorlánan, sa labíng mabóg-at.

Precipitadamente. = Sa pagcadilí, sa pagcahanáyac sa oaláy paghúna húna ug pagmátng̃on, sa oaláy salabótan.

Precipitadero. V. [Precipicio].

Precipitado. = Boang boang, ang mahanáyac sa oaláy húna húna ug pagmátng̃on. * Ang mahólog sa obus sa mg̃a sorlánan. * Lalog.

Precipitante. = Ang magapahanáyac.

Precipitar. = Ambac, holog, pocan. * Pagpahanáyac sa bisan cansa sa mg̃a icadáot ng̃a laoásnon ug calágnon.

Precípite. = Ang guibótang sa may catáhap sa pagcahólog, sa pagcaámbac.

Precipitosámente. V. Precitadamente.

Precipitoso. = Ang nahándig, ang nahanáyhay, ang madánglog. V. [Precípite], y [Precipitado] hasta ang mahólog.

Precipuamente. = Ang labí pa.

Precipuo. = Ang ona, ang labí. * Ang guitimaánan ug maáyo.

Precisamente. = Sa pagcaígo, sa pagcatopóng. * Sa quinahánglan gayúd.

Precision. = Quinahánglan. * Pagcatúman, pagcahíngpit. * Pagcabáhin sa húna húna, ug sa usá ca botang sa lain ng̃a butang.

Preciso. = Quinahánglan gayúd. * Ang mahíngpit. * Ang macatúman. * Ang madayág. * Ang nabólag, ang mabánin.

Precito. = Pinilían, ang ináiran.

Preclaramente. = Sa pagcamahál, sa pagcahamíli.

Preclaro. = Mahál, hamíli, bilírhon. * Talahóron. * Tacós ng̃a dayégon.

Precocidad. = Pagcaóna, pagcadalí sa mg̃a bong̃a sa yota, sa mg̃a cahoy ug sa bisan onsa.

Precognicion. = Pagcaíla, húna húna ng̃a daan.

Precognizacion. = Pagcatóg-an, pagcabaláod sa mang̃a pahanóngdan sa bisan cansa. * Pagcabaláod sa catilíngban sa mg̃a cardenal, ng̃a pagabotáng̃an sa pagbóot sa Santos ng̃a Papa, sa paghing̃álan sa bisan cansa sa pagcaobispo, &c. [[251]]

Preconizar. = Pagdáyeg, pagtóg-an, pagbaláod sa bisan cansa sa mg̃a pahanóngdan sa lain. * Pagpaháyag, pagdayág sa catilíngban sa mg̃a cardenales, ng̃a pagatubáng̃an sa santos ng̃a Papa, sa mg̃a pahanóngdan sa bisan cansa ng̃a táuo ng̃a guitórlo sa mg̃a hari sa pagcaobispo, &c.

Preconocer. = Paghúna huna, pagíla ng̃a daan.

Precoz. = Ang moóna. * Ang madalí. * Bong̃a ng̃a mahínog sa masayó.

Precursor. = Maoóna, ang magaóna sa lain, ang guisóndan sa lain. * Ng̃alan ng̃a guihátag sa santa Iglesia cang san Juan Bautista, cay nagaóna sa pagcatáuo cang Jesucristo ug nagaoáli sa iang pagánhi sa calibútan.

Predecesor. = Ang guisóndan sa lain, ang guiilísan.

Predecir. = Pagtágna, pagtághap.

Predefinicion. = Pagcabóot sa Dios arón magasógod sa tinórlong túig ng̃atanán ng̃a mg̃a binúhat nia.

Predefinir. = Pagtórlo sa túig ng̃a igasógod sa mg̃a binúhat ng̃atanán.

Predestinacion. = Pagcapíli sa Dios, cutub sa oaláy sinógdan, sa iang mg̃a piníli. * Pagcapíli ng̃a daan sa bisan onsa, sa bisang onsang tuyo.

Predestinado. = Piníli sa Dios, sa paghiágom sa mg̃a pahimáya sa Lang̃it.

Predestinar. = Pagpíli ng̃a daan sa bisan onsa, sa bisang onsang táuo. * Pagpíli sa Dios, cutub sa oaláy sinógdan, sa mg̃a táuo ng̃a, tong̃ód sa iang grasia ug santos ng̃a pagtábang, mahiágom sa mg̃a pahimáya sa Lang̃it.

Predeterminacion. = Pagcatagána ng̃a daan sa bisan onsa. * Paghúna húna ng̃a daan.

Predeterminar. = Paghúna huna, pagtagána ng̃a daan sa bisan onsa.

Predial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a cabalánan.

Prédica. = Oáli sa mg̃a herejes sa ilang mg̃a guinsacópan.

Predicable. = Dalayégon, ang tacús ng̃a ioáli.

Predicacion. = Pagcaoáli. * Pagtólon-an ng̃a maáyo ng̃a hingtúngdan sa mg̃a oáli.

Predicadera. = Oalihánan. * Ang ting̃og ng̃a maáyo, maáyong pagatúbang, &c., sa mg̃a palaoáli.

Predicador. = Palaoáli, ang magaoáli. * Ang magadáyeg sa bisan cansa, ang magaológ.

Predicamental. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsa ng̃a maoy guinicánan sa lain ng̃a butang.

Predicamento. = Pagcadagcó con pagcadiótay sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan sa bisan cansa, ng̃a macaígo sa iang mg̃a pahanóngdan.

Predicante. = Padreng palaoáli, ng̃a magaoáli sa mg̃a pagtolón-an sa mg̃a herejes.

Predicar. = Pagoáli, pagbántog sa mg̃a pahanóngdan sa bisan cansa. * Pagdáyeg.

Prediccion. = Pagcatágna, pagcatághap.

Predileccion. = Paghigúgma, pagpalángga.

Predilecto. = Hinigúgma uyámot, pinalángga.

Predio. = Baol, cabalánan.

Predisposicion. = Pagcabótang.

Predominante. = Ang magabóot, ang may gahóm sa bisan onsa.

Predominar. = Pagbóot, pagángcon sa gahóm sa bisan onsa. * Pagsácop. * Paglabí, paglabáo sa catáson sa usá ca butang.

Predominio. = Gahóm sa ibábao sa bisan onsa. * Pagcabóot, pagsácop.

Preeminencia. = Pagtógot, ng̃a caogalíng̃on sa mang̃a ponóan, sa bisan cansang táuo tong̃ód sa iang pahanóngdan.

Preeminente. = Hatáas, dagcó. * Donggánon. * Dagcóan sa lain. [[251]]

Preexcelso. = Mahál uyámot, hamíli caáyo, bilírhon, halángdon.

Preexistencia. = Pagcamáo ng̃a daan.

Preexistir. = Pagmáo ng̃a daan.

Prefacio. = Ang bahin sa misa ng̃a guinsóndan sa sanctus, sa cánon.

Prefacion. V. [Prólogo].

Prefecto. = Cahímtang ng̃a mahál caáyo. * Ang ponóan sa mg̃a catilíngban sa Singbahán, ponóan ng̃a magabántay sa pagcatúman sa bisan onsa.

Prefectura. = Pagcahímtang sa pagcaprefecto.

Preferencia. = Pagcaóna sa bisan onsa.

Preferente. = Ang moóna.

Preferible. = Ang tacós ng̃a ióna.

Preferir. = Pagóna.

Prefiguracion. = Pagcahúna huna ng̃a daan sa bisan onsa.

Prefigurar. = Paghúna huna, pagpalángdong ng̃a daan sa bisan onsa.

Prefijar. = Pagtagána ng̃a daan.

Prefinicion. = Pagcatagál sa bisan onsa.

Prefinir. = Pagtagál sa bisan onsa.

Prefulgente. = Masíhag, maguíla gila caáyo.

Pregon. = Pagcabaláod, pagcamantalá. * Pagcabántog.

Pregonar. = Pagmantalá, pagbaláod. * Pagbántog.

Pregonería. = Opicio sa pagcamagbabaláod.

Pregonero. = Magbabaláod, ang magamantalá, ang magabántog.

Pregunta. = Socna, tocso, pagpang̃otána.

Preguntador. = Ang nagatócso, ang magasócna, ang mang̃otána.

Preguntante. = Idem.

Preguntar. = Pagtócso, pagsócna, pagpang̃otána.

Pregunton. = Ang macasámoc ug macaaling̃ásan sa iang pagpang̃otána.

Preinserto. = Ang nahaláquip na ng̃a daan.

Prejudicial. = Ang quinahánglan ng̃a husáyon sa díli pa hológan sa pagcahócom ng̃a catapúsan.

Prejuzgar. = Paghúna huna ng̃a daan, sa oála pa hiílhan caáyo ng̃a guihonóng̃an sa húna húna.

Prelacía. = Cahímtang sa pagcaponóan.

Prelacion. = Pagcaóna sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Prelada. = Babáyeng ponóan sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja.

Prelado. = Ponóan sa Singbahán, Obispo, Arzobispo, &c. * Ponóan sa mg̃a caparían.

Preliminar. V. [Preámbulo]. * Tagsa ca tolománon sa mg̃a pagsábot sa mg̃a hari.

Preliminarmente. = Sa pagcaóna.

Prelucir. = Pagsíga ng̃a daan.

Preludiar. = Pagsuláy sa mg̃a tolónggon sa música con sa ting̃og, sa oalá pa sogdon ang pagcanta sa cacantáhon.

Preludio. = Ang sinógdan sa bisan onsa.

Prelusion. = Idem. * Timáan ng̃a magapadayág sa mg̃a mosonód.

Prematuramente. = Sa pagcasayó caáyo, sa díli pa tiempo. * Sa oalá macaígo.

Prematuro. = Ang oalá pa mahínog. * Ang nasayó, ang díli macaígo sa maáyong tiempo. * Babáye ng̃a oalá pa omábot sa edad ng̃a quinahánglan arón mamána.

Premeditacion. = Pagcahúna húna, pagcapalándong sa pagcaboótan.

Premeditar. = Pagpalándong, paghúna huna sa maáyo, sa mahínay, sa bisan onsa, sa oalá pa boháton.

Premiador. = Magbabálos sa balos ng̃a maáyo.

Premiar. = Pagbálos ug maáyo sa mg̃a pahanóngdan.

Premio. = Balus ng̃a maáyo tong̃ód sa mg̃a pahanóngdan. [[252]]* Ang hias ug bisan onsa ng̃a guiponó, guitóngtong sa mg̃a pagbáilo, arón matómbas ang guibáilo.

Premiosamente. = Sa pagcacúli, sa pagcalisód. * Sa pagcahagóot, sa pagcagóot, sa pagcasígpit. * Sa linogsánay.

Premioso. = Ang nahagóot, ang nagóot uyámot. * Ang malisód. * Ang macasámoc. * Ang macalúgus, ang macapúgus. * Matinumánon.

Premisa. = Timáan sa bisan onsa.

Premiso. V. [Prevenido]. * Ang sinógo ng̃a daan, ang guitagána pagóna.

Premocion. = Pagcalíhoc ng̃a daan.

Premonstratense. = Caparían ni San Norberto, ug ang mg̃a religiosos sa maong caparían.

Premoriencia. = Camatáyon ng̃a daan, ng̃a ona sa lain ng̃a pagcamatáy.

Premoriente. = Ang magaóna sa lain, sa pagcamatáy.

Premorir. = Pagcamatáy sa usá ca táuo ng̃a ona sa lain ng̃a táuo.

Premura. = Pagcadalí, bisan onsa ng̃a mahímo ng̃a dinalían caáyo.

Prenda. = Hias ug bisan onsa ng̃a ihátag sa otáng̃an sa guiotáng̃an nia, ug ng̃a díli mabáoi hasta sa pagbáyad sa otang. * Bisan onsang casangcápan sa baláy. * Ang ihátag sa pagcatimáan sa bisan onsa. * Ang guihigúgma caáyo, maíng̃on ng̃a ang asáoa, ang mg̃a anac, &c. * Ang maáyong pagcabótang sa laoas. * Ang pagcabátir, pagcaquinaarmánon. * Pagcaábi abi sa mg̃a táuo.

Prendador. = Ang mang̃áyo sa prenda.

Prendamiento. = Pagbótang sa bisan onsa sa pagcaprenda. * Pagcaprenda.

Prendar. = Pagpang̃áyo sa bisan onsang hias hastang díli baidan ang otang. * Pagcóha sa maáyong bóot, sa pagcapalángga sa bisan cansa. * Paghigógma, pagpalángga.

Prendedero. = Bisan onsang capandáyan sa paggónit ug pagcáo-it sa bisan onsa. * Italácgos sa bohóc.

Prendedor. = Ang magadácop, mananácop.

Prender. = Coha, cabot, copot, gonit, dacop. * Pagbilánggo, pagpreso. * Pagdáyan dayan, pagpaníndot, pagpaáñag, pagtahóm sa bisan onsa.

Prenderia. = Tiendahán ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a bisti, mg̃a casangcápan ng̃a dolodáan na.

Prendido. = Dayan dayan sa mg̃a babáye, ug labí pa sa olo, sa bahóc.

Prendimiento. = Pagcagónit, pagcadácop, pagcacóha.

Prenocion. = Nahaónang pagíla sa bisan onsa.

Prenotar. = Pagtimáan ng̃a daan.

Prensa. = Pigsánan, ipítan, máquina sa pagimprenta sa mg̃a libro, &c.

Prensado. = Casínao sa mg̃a panápton ng̃a guilígis.

Prensador. = Ang magapígos magaípit.

Prensadura. = Pagcapígos, pagcaípit.

Prensar. = Pagpígos, pagípit.

Prensista. = Ang táuo ng̃a magabóhat sa mg̃a pigsánan sa imprenta.

Preñado. = Pagcasámcon, pagcamábdos. * Bongbong, pared ng̃a díli tonton, ng̃a may mg̃a lison lison. * Ang naponó. * Ang nagasácop sa bisan onsang tinágo.

Preñez. = Pagcamábdos, pagcasámcon. * Pagcabótang sa bisan onsa ng̃a oalá hibalóan con onsa bay cahá catapúsan nia, con maáyo con daótan ba cahá. * Cabóloc, caoláng̃an, cabilínggan sa bisan onsa.

Preocupacion. = Pagcaángcon ng̃a daan sa bisan onsa. * Ang nahaónang húna húna ng̃a malíg-on ug ng̃a díli maósob osob. * Pagcabóloc sa húna húna.

Preocupadamente. = Sa húna húna ng̃a díli macaígo. [[252]]

Preocupado. = Ang napadáog sa mg̃a húna húna ng̃a díli onta macaígo caáyo.

Preocupar. = Pagángcon ng̃a daan sa bisan onsa, pagóna sa lain sa pagángcon sa bisan onsa. * Pagándam ng̃a daan sa lain, sa pagpahibaló canía sa bisan onsa arón díli onta sia magahúna húna sa lain. * Pagpalángga con paghigógma sa bisan cansa.

Preopinante. = Ang mamólong pagóna sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagsábot sila sa bisan onsa.

Preordinacion. = Ang santos ng̃a cabobót-on sa Dios ng̃a guibúot nia, cutub ng̃a oaláy sinógdan, ng̃a mahímo ng̃atanán ng̃a mg̃a binúhat nia sa ílang hingtúngdan ng̃a túig.

Preordinadamente. = Sa pagbóot ng̃a daan.

Preordinar. = Pagbóot sa Dios, cutub sa oaláy sinógdan, sa ng̃atanán, arón mahímo unta sa oláhi ug hingtúngdan ng̃a tiempo.

Preparacion. = Pagcaándam, pagcatagána.

Preparamiento. = Idem.

Preparar. = Pagcaándam, pagcatagána. * Pagpahibaló sa bisan cansa, sa bisan onsa na moábot con mosonód. * Pagpatigáyon sa bisan onsang quinahánglan.

Preparativo. = Bisan onsa ng̃a guiándam ug guitagána. * V. [Preparatorio].

Preparatoriamente. = Sa pagcaándam, sa pagcatagána.

Preparatorio. = Ang magaándam ang magatagána.

Preponderancia. = Pagcalabí, pagcalabáo sa timbang sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagcalabí, pagcalabáo sa pagbóot, sa pagcaboótan, sa pagcaarunáhan, &c.

Preponderar. = Paglabí sa timbang sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Paglabí sa cosóg, sa gahóm, &c., sa usá ca botang sa lain ng̃a butang ng̃a pagatandían.

Preponer. = Paglabí sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagbótang sa ona.

Prepositivo. = Ang guibútang pagóna, sa ona.

Prepósito. = Ponóan sa mg̃a caparían ug sa mg̃a catilíngban.

Prepositura. = Cahímtang sa pagcaponóan.

Preposteracion. = Pagcasinóhi sa mg̃a botang.

Prepósteramente. = Sa díli macaígo, sa pagcasinóhi.

Preposterar. = Pagsóhi sa bisan onsa. * Pagbótang sa ona ang ibótang onta sa oláhi.

Prepóstero. = Ang guisóhi. * Ang guibóhat sa díli onta macaígo.

Prepotencia. = Gahóm ng̃a labí ug dagcó. * Gahóm ng̃a palábi labíhon.

Prepotente. = Ang macagagáhom caáyo. * Ang palábi labíhon sa iang gahóm ug sa pagbóot sa iang mg̃a sacop.

Prepucio. = Panit ng̃a magatábon sa olo sa quinatáuo sa mg̃a laláqui.

Prerogativa. = Pagcagáoas, pagcamísic sa bisan onsa, ng̃a guitógot sa mg̃a ponóan sa bisan cansa.

Presa. = Pagcadácop, pagcagónit, pagcacóha, pagcacóbot, pagcacúpot. * Ang guicúha sa mg̃a soldados ng̃a nang̃adáog sa ilang pagáoay ug pagpang̃óbat, sa guibílin ug guibiáan sa mg̃a guidáog ug napadáog. * Alaguían, balaháan sa mg̃a tubig. * Ang cota ng̃a pagaboháton sa mg̃a subá sa pagpogóng sa cabahá sa tubig, ug arón mobahá sa lain ng̃a lugar. * Pinótol sa bisan onsa ng̃a calán-on, hioa sa carne, sa isda, &c. * Ng̃ipon, tang̃ó ng̃a dagcó ug hatáas sa ubán ng̃a mg̃a mananáp. * Ang langgam ug bisan onsang mananáp ng̃a guidágit, guidácop ug guisúbad sa lain ng̃a mananáp con langgam.

Presada. = Color ng̃a berde ng̃a molomaputí.

Presagiar. = Pagtágna, pagtághap, tong̃ód sa mang̃a timáan. [[253]]

Presagio. = Timáan ng̃a magapasábot sa bisan onsa. * Pagcatágna, pagcatághap tong̃ód sa mg̃a timáan.

Presagioso. = Ang magatágna ug magatághap sa omalábot, sa mosonód.

Présago. = Idem.

Presbiterado. = Ang Padreng sacerdote ug ang cahímtang con pagorden sa pagcasacerdote.

Presbiteral. = Ang nahatong̃ód sa sacerdote.

Presbiterato. V. [Presbiterado].

Presbiterio. = Pagcadatág sa mg̃a Singbahán ng̃a guibotáng̃an sa altal ng̃a dagcó con mayor.

Presbítero. = Ang Padre ng̃a guioldenáhan sa pagcasacerdote.

Presciencia. = Pagcaíla, caálam sa bisan onsa ng̃a omalábot.

Prescindible. = Bisan onsa ng̃a arang biáan, ang mahímo ng̃a díli pagatágdon.

Prescindir. = Pagbía sa bisan onsa sa húna húna, díli pagtagád sa obán.

Prescito. = Pinilían.

Prescribir. = Pagtórlo. * Pagángcon sa bisan onsa, tong̃ód cay dogay na sa ilálom sa gahóm sa bisan cansa.

Prescripcion. = Pagcatórlo. * Pagcaángcon sa bisan cansa, sa bisan onsa, cay dugay na caáyo sa ilálom sa iang gahóm.

Presea. = Hias ng̃a mahál.

Presencia. = Pagcaatóbang. * Bayhon, dagoay sa laoas. * Pagcahándom sa bisan cansa, pagcadómdom sa bisan onsa.

Presencial. = Ang nahatong̃ód sa pagcaatúbang.

Presencialmente. = Sa pagcaatúbang gayúd.

Presenciar. = Pagatúbang.

Presentacion. = Pagpaquíta, pagpacatóngha. * Piesta ng̃a guipiesta sa mg̃a cristianos, sa pagsíngba ug pagdómdom sa pagpaquíta ug paghátor cang María Santísima sa iang mg̃a tigúlang sa Singbahán sa Jerusalém, ug sa paghálad canía sa Dios. * Pagcahing̃álan, sa may caogalíng̃on, ng̃a gahóm, sa obán ng̃a mg̃a táuo, sa pagcaobispo, sa pagcacura, &c.

Presentador. = Ang nagapaquíta, ang nagapatúngha.

Presentalla. = Paghálad, hatag ng̃a guipanghálad sa mg̃a binuñágan sa Dios ug sa mg̃a santos, tong̃ód sa mg̃a calóoy ng̃a guipanáoat nila. * Hatag ng̃a guipanghálad sa mg̃a dioatáhan sa ilang mg̃a dios dios ng̃a bacácon.

Presentante. V. [Presentador].

Presentar. = Pagpaquíta, pagpatóngha. * Paghátag, paggása, pagregalo sa bisan onsa. * Paghing̃álan sa bisan cansa ng̃a may gahóm ng̃a hinátag sa santos ng̃a Papa, sa pagcaobispo, sa pagcacura, &c. * Pagsácop sa pagbóot sa lain.

Presente. = Ang atúbang, ang anáa sa atubáng̃an. * Hatag, gasa, regalo.

Presentemente. = Sa pagcaatúbang gayúd.

Presentero. = Ang magahing̃álan ug magatórlo sa bisan cansa, sa pagcaobispo, sa pagcacura, &c.

Presentimiento. = Pagcatándog sa húna húna sa pagtágna sa omalábot.

Presentir. = Pagtágna sa mg̃a omalábot guican sa pagcatándog sa huna huna.

Presero. = Ang magabántay sa mg̃a presa sa mg̃a sobá.

Preservacion. = Pagcatípig, pagacaalíma, pacaáyo ng̃a daan sa bisan onsa, arón díli unta madáot.

Preservador. = Ang magatípig, magaáyo, magaalíma, magahópot sa bisan onsa.

Preservar. = Ayo, tipig, alíma, hopot.

Preservativo. V. [Preservador].

Presidario. V. [Presidiario].

Presidencia. = Cahímtang sa pagcaponóan, sa pagcabóot sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo. [[253]]

Presidenta. = Asáoa sa presidente. * Ang babáyeng ponóan sa mg̃a monja.

Presidente. = Ang pang̃ólo, ang magasúgo ug magabóot sa obán. * Ang ilis sa ponóan.

Presidiar. = Pagbótang sa mg̃a soldados arón managbántay sila sa bisan díin ng̃a lugar.

Presidiario. = Táuo ng̃a guihócman, tong̃ód sa iang mg̃a salá, sa mg̃a buhat ng̃a mabúg-at sa longsor, ug guihíctan sa tiil sa talicaláng puthao.

Presidio. = Tapoc, cadaghánan sa mg̃a soldados ng̃a guipapuyó sa bisan díin ng̃a lugar, cota, &c., sa pagbántay niána. * Lugar ng̃a pagapúy-an sa mg̃a saláan ng̃a guihócman sa mg̃a buhat ng̃a mabóg-at sa longsod, ug ng̃a guihíctan sa tiil sa mg̃a talicaláng puthao. * Ang maong castigo sa mg̃a saláan. * Tabang, pagcalában.

Presidir. = Paglíngcod sa nahaónang lingcoránan sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo.

Presilla. = Sagioálo, icalíg-on sa bisan onsa.

Presion. = Pagcapigós, pagcahagóot, pagcagóot. * Pagcapíga, pagcapóga.

Preso. = Binilánggo, ang guipreso.

Prest. V. [Pre].

Prestacion. = Pagcabáilo, pagcaólos.

Prestadizo. = Ang arang ipaólos, ang arang ipabáilo.

Prestado. = Ang magapaólos, ang magapabáilo.

Prestamente. = Sa pagcalágmit, sa pagcadalí, sa madalí, sa pagcatólin.

Prestamera. = Sohol ng̃a guican sa salapí sa Singbahán, ng̃a icasóhol sa mg̃a táuo ng̃a nanagsílbi sa maong Singbahán.

Prestamería. = Pagcahaágom sa guibáilo, sa guiólos.

Prestamero. = Ang mahaágom sa bisan onsa ng̃a guibáilo, guiólos.

Prestamista. = Ang magabáilo, magaólos, ug ang magapaólos, ug magapabáilo.

Préstamo. V. [Empréstito] y [Prestamera].

Prestancia. V. [Excelencia].

Prestante. V. [Excelente].

Prestar. = Bailo, olos. * Pagtábang sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagpolós sa bisan onsa.

Preste. = Sacerdote ng̃a magacanta sa misa sa tolólo ca Padre. * Ang Padre ng̃a magadála ug magabísti sa capa sa mg̃a tolománon sa Singbahán.

Prester. V. [Huracan].

Presteza. V. [Prestamente].

Prestigiador. = Malimbóng̃on, ang magalímbong sa mg̃a táuo sa mg̃a tanghága ug sa ubán ng̃a mg̃a buhat.

Prestigio. = Limbong ng̃a guican sa mg̃a tanghága. * Maáyo con daótan ng̃a húna húna ng̃a guibótang sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo.

Prestigioso. V. [Prestigiador].

Prestimonio. V. [Empréstito] y [Prestamera].

Prestito. V. [Prestamente].

Presto. = Madalíon, malágmit. * Ang guitagána ug guiándam. * V. [Prestamente].

Presumible. = Ang arang taghápon, ang arang húna hunáon.

Presumido. = Parayégon, maandácon.

Presumir. = Pagtághap, pagtáhap tong̃ód sa mg̃a timáan. * Pagparáyeg, pagándac.

Presuncion. = Catáhap. * Pagcatághap. * Paráyeg, pagcaándac.

Presunta. = Idem.

Presuntamente. = Sa catáhap.

Presuntivamente. = Idem.

Presuntivo. = Ang arang pagtahápan, ang arang taghápon.

Presuntuosamente. = Sa paráyeg, sa pagcaándac.

Presuntuosidad. V. [Presuncion]. [[254]]

Presuntuoso. = Ponó sa paráyeg, sa pagcaándac.

Presuponer. = Pagmatúod ng̃a daan sa bisan onsa.

Presuposicion. = Idem.

Presupuesto. = Tong̃ód, hingtúndan sa bisan onsa. * Isip ng̃a daan sa mg̃a gasto sa bisan onsang buhat ng̃a buot ng̃a buháton.

Presura. = Pagcadalí, pagcalágmit.

Presurosamente. V. [Prestamente].

Presuroso. V. [Presto] hasta ang guitagána.

Pretal. = Corea ng̃a guican sa atubáng̃an sa tian sa mg̃a cabayo ug magalícos sa ilang liog.

Pretender. = Pagting̃óha, pagíbog sa bisan onsa.

Pretendienta. = Babáye ng̃a magating̃úha sa bisan onsa.

Pretendiente. = Ang magapanghináot, ang magating̃óha, ang magaíbog sa bisan onsa.

Pretension. = Pagcapanghináot, pagcating̃óha, pagcaíbog sa bisan onsa.

Pretenso. = Idem.

Pretensor. V. [Pretendiente].

Pretericion. = Bisan onsa sa canhing tiempo. * Ang oalá sa túig ng̃a atúbang apan dihá sa canhi. * Pagcaoalá na. * Pagcadíli paghing̃álan sa testamento, ng̃a guibúhat sa bisan cansa, sa mg̃a táuo ng̃a tacós ng̃a pagabínlan sa cabílin.

Preterir. = Díli paghing̃álan, sa nagabúhat sa testamento, sa mg̃a manononód ng̃a tacús unta ng̃a pagabínlan sa cabílin.

Pretérito. = Ang nahúman na, ang miágui na.

Pretermitir. V. [Omitir].

Preternatural. = Ang díli mahímo sa gahóm ng̃a calibutánon.

Preternaturalizar. = Paglálin, pagbóloc sa bisan onsa, arón díli onta mahamótang sa caogalíng̃on ug onay ng̃a pagcabótang.

Pretexta. = Bisti ng̃a guibisti sa mg̃a hocom sa mg̃a romano.

Pretextar. = Pagsománg̃il, pagbalíbad.

Pretexto. = Balíbad, pagcasománg̃il.

Pretil. = Sandígan, hambóyan.

Pretina. = Italácgos sa mg̃a bisti dihá sa haoac. * Haoac ng̃a talacgósan sa pretina. * Ang daplin sa mg̃a calsones, salooál, saya, &c., ng̃a itácgos sa haoac. * Ang magalícos ug magalibót sa bisan onsa.

Pretinilla. = Dayan dayan ng̃a guibisti sa mg̃a babáye, sa canhi, ug guitácgos sa haoac.

Pretor. = Hocom, ponóan sa mg̃a romano, ng̃a nagahópot ug nagabóot sa hingtúngdan ng̃a provincia.

Pretorial. = Ang nahatong̃ód sa pretor.

Pretoriano. = Idem. * Soldado ng̃a nagabántay sa mg̃a hari sa mg̃a romano.

Pretoriense. = Ang nahatong̃ód sa pretorio.

Pretorio. V. [Pretorial]. * Hocmánan sa mg̃a pretor.

Pretura. = Cahímtang sa pagcapretor.

Prevalecer. = Paglabí, paglabáo sa usá sa butang sa lain ng̃a butang. * Pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guiilógan sa daghan. * Paggamót, pagbúhi sa mg̃a tanóm ug pagtóbo sa mahínay hinay: pagdághan, pagtóbo sa bisan onsa.

Prevaleciente. = Ang magalabí sa obán, sa bisan onsa.

Prevaler. = Paggámit sa bisan onsa.

Prevaricacion. = Pagcasálang sa mg̃a catongdánan. * Pagcabórhi.

Prevaricador. = Ang magasálang, ang díli macatúman sa catugdánan, matalapáson, malipáson. * Burhíon. * Ang magahópo, ang magaágda sa lain, arón díli magatúman sa catungdánan.

Prevaricar. = Pagtalápas, paglípas, pagalápas sa catongdánan. * Pagbórhi. * Pagbóloc, pagsóhi sa bisan onsa. [[254]]

Prevaricato. = Pagcabórhi. * Salá sa díli magatúman sa catungdánan.

Prevencion. = Pagcaándam, pagcatagána. * Pagcaíla ng̃a daan sa omalábot, pagcamátng̃on, pagcabaláod, paghibaló sa bisan onsa, arón buháton con díli pagaboháton ug bisan onsa usáb. * Ang bantay sa mg̃a baláy ng̃a guimpúy-an sa mg̃a soldados.

Prevenidamente. = Sa daan na, sa pagcadáan, sa pagcatagána sa pagcaándam.

Prevenído. = Ang naándam, ang natagána. * Ponó. * Táuo ng̃a cacuguíhan, mabantáyon.

Preveniente. = Ang magatagána, ang magaándam.

Prevenir. = Andan, tagána. * Pagíla ng̃a daan sa omalábot. * Pagóna sa lain. * Pagáhat, pagcálit. * Pagságang. * Pagólang. * Pagmátng̃on, pagbaláod, pagpahibaló sa lain sa bisan onsa. * Pagsámbag, pagágda, paghópo.

Preventivamente. = Sa pagcaándam, sa pagcatagána.

Preventivo. = Ang magaóna sa lain.

Prever. = Pagtágna, pagtághap ng̃a daan sa omalábot, tong̃ód sa mg̃a timáan.

Prévio. = Ang nagaóna.

Prevision. = Pagcatágna, pagcatághap, pagcaíla, paghúna húna sa omalábot.

Previsor. = Ang magatágna, ang moíla, ang magahúna húna ang magatághap sa omalábot.

Prez. = Dong̃og ng̃a maáyo, maáyong ng̃alan, pagcabánsag, pagcabántog ng̃a macóha tong̃ód sa bisan onsang buhat ng̃a cating̃aláhan.

Priapismo. = Saquét ng̃a nahamótang sa pagcagáhi ng̃a canúnay sa quinatáuo.

Priesa. V. [Prisa].

Prieto. = Color ng̃a molomaítom. * Ang nahagóot, ang nagóot, ang nasígpit. * Hicáoan, daguinótan.

Prima. = Ang usá ca bahín sa arlao, sa tiempo sa mg̃a romano, ng̃a nagacaígo sa totólo ca horas ng̃a nahaóna sa buntag. * Ang nahaóna sa mg̃a pagpang̃ádye ng̃a guipang̃ádye sa mg̃a Padre, ng̃a sonód sa mg̃a maitines. * Ang nahaónang coldas ug ang labíng magamáy sa mg̃a tolónggon ng̃a guicoldásan. * Ang bahin sa gabíy cutub sa las ocho hasta sa las dose.

Primacía. = Pagcalabí, pagcalabáo, pagcamahál sa usá ca butang sa lain ng̃a botang. * Cahímtang sa pagcaprimado.

Primacial. = Ang nagatong̃ód sa primacía ug sa primado.

Primado. = Ang nahaónang lugar. * Pagcaóna, pagcaponóan, pagcalabí sa usá ca Obispo sa obán ng̃a mang̃a Obispo sa provincia.

Primal. = Saguioálo, cordon sa igagáma.

Primariamente. = Sa nahaóna, sa labí.

Primario. = Ang labí, ang nagaóna.

Primavera. = Ang usá sa opát ca bahin sa túig. * Tanóm. * Bisan onsa ng̃a guisinambágan sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain ug maníndot. * Panápton sa igagáma ng̃a guinooátan, ng̃a guibolácan. * Túig tiempo sa pagcaáng̃ay sa bisan onsa.

Primazgo. = Pagcamagágao, pagcacaubánan sa mg̃a igágao.

Primearse. = Pagtáoag sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo sa ng̃alan sa igágao.

Primer. V. [Primero].

Primera. = Sugál sa baraja.

Primeramente. V. [Primariamente].

Primerizo. = Ang mióna sa laín. * Ang nahaóna. * Babáye con baye ng̃a nasámcon ug nagaánac sa nahaóna pa.

Primero. = Ang nahaóna. * Ang dagcó, ang mahál sa isigcaíng̃on. * Ang daan, ang guihiagúman ng̃a daan. * V. [Primariamente]. * Labí pa.

Primecerio. = Ang nahaóna, ang labí, ang dagcó, ang [[255]]mahál sa isigcaíng̃on. * Padre ng̃a may catongdánan sa pagátang ug paghúsay sa mg̃a cacantáhon, sa obán ng̃a mg̃a Singbahán ng̃a Catedral.

Primicia. = Inonáhan sa bisan onsa.

Primicial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a inonáhan.

Primiclerio. V. Primicerio.

Primichon. = Palós sa igagáma ng̃a binílic caáyo, ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a color ng̃atanán.

Primigenio. = Pang̃ánay. * Ang guibúhat pagóna.

Primilla. = Pagpasáilo sa nahaónang salá, sayóp.

Primitivo. = Ang nahaóna, ang oaláy guinicánan.

Primo. = Nahaóna, mahál, hamíli, halángdon. * Batir. * Bisan onsa ng̃a guibúhat sa pagcaáyo, sa pagcahíngpit. * Igágao.

Primogénito. = Pang̃ánay, ang nahaóna sa mg̃a anac, ang magúlang.

Primogenitura. = Gahóm ng̃a ang̃ay sa pang̃ánay.

Primor. = Pagcaálam, quinaárman sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa, pagcabátir. * Pagcaníndot, pagcaáñag, pagcatahóm sa bisan onsa.

Primordial. V. [Primitivo]. * Guinicánan sa bisan onsa.

Primorear. = Pagbúhat sa bisan onsa sa pagcaáyo, sa pagcaníndot.

Primorosamente. = Sa pagcatahóm, sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa pagcaáyo, sa pagcamahál. * Sa pagcabátir, sa caálam. * Sa pagcatúman, sa pagcahíngpit.

Primoroso. = Mahál, bilírhon, maáyo uyámot. * Batir, maálam, quinaarmánon. * Hingpit, tuman, maáyo.

Princesa. = Asáoa sa príncipe. * Ang babáye ng̃a anac sa hari ng̃a manononód sa pagcahári.

Principada. = Buhat ng̃a ang̃ay sa ponóan, ng̃a guibúhat sa táuo ng̃a díli onta tacós, ng̃a díli ponóan.

Principado. = Cahímtang sa pagcapríncipe. * Yota ng̃a nahasácop sa ilálom sa gahóm sa príncipe. * Pagcamahál, pagcalabí, pagcabilírhon sa usá ca butang ng̃a labíng dagcó sa lain ng̃a butang ng̃a pagatandían. * Ang icatólo sa mg̃a capónong ponóng̃an sa mg̃a Ángeles.

Principal. = Ang nahaóna. * Ang labíng mahál. * Ang tacós ng̃a ióna sa lain. * Hamíli, bilírhon, dato, sa maáyong guinicánan. * Lugar ng̃a pagabantáyan sa canúnay sa mg̃a soldados, sa mg̃a longsod ng̃a dagcó. * Puhónan ng̃a guihátag arón mohátag sa tobo ang midáoat.

Principalidad. = Pagcahímtang sa pagcadáto, sa pagcamahál, sa pagcahamíli.

Principalmente. = Sa labí pa, sa ona, sa pagcaóna.

Príncipe. = Ang nahaóna. * Ang labíng mahál ug bilírhon sa bisan onsa. * Ang anac ng̃a pang̃ánay sa hari ng̃a manononód sa pagcahári. * Hari. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a hari. * Dagcóng táuo sa Guinharían.

Principela. = Panápton ng̃a hinábol sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero.

Principiador. = Ang magasógod, ang magaóna sa bisan onsa.

Principiar. = Pagsógod, pagóna.

Principio. = Sinógdan, guinicánan. * Tong̃ód, hingtóngdan. * Ang mg̃a sod-an ng̃a ibótang sa lamesa ng̃a calán-an labot pa sa laolla.

Principote. = Ang magapacadagcóng táuo sa iang batásan, sa iang bisti, &c.

Pringada. = Inárlip ng̃a pan ng̃a hinolóman, ng̃a diníhog sa tamboc.

Pringar. = Pagtónlob, pagtósnob sa tamboc. * Pagmánsa sa tamboc. * Pagsámad. * Paghilábot sa bisan onsa.

Pringon. = Mahámos, hugáoan, ponó sa tamboc, sa boling, sa hugao. * Pagcamánsa ug ang maong mansa. [[255]]

Pringoso. = Ang may tamboc.

Pringue. = Tamboc sa baboy, tamboc, sebo sa ubán ng̃a mg̃a mananáp. * Hugao, buling ng̃a matápot sa mg̃a bisti ug sa laoas.

Prior. = Ponóan sa mg̃a caparían. * Padre cura. * Pang̃ólo sa ubán ng̃a mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo.

Priora. = Ponóan sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja.

Prioral. = Ang nahatong̃ód sa prior con sa priora, sa ponóan.

Priorato. = Pagcahímtang sa pagcaprior ug sa pagcapriora. * Yota ng̃a nahasácop sa gahóm sa prior.

Prioridad. = Pagcaóna sa usá ca butang sa lain ng̃a botang.

Prioste. = Mayordomo, maghohópot sa mg̃a cofradía.

Prisa. = Pagcadalí pagcalágmit.

Priscilianismo. = Pagcaherejes ni Prisciliano.

Priscilianista. = Ang maganonót sa pagtolón-an ng̃a inherejes ni Prisciliano.

Prisco. = Bong̃a sa España.

Prision. = Bilanggóan, presóhan. * Pagcabílanggo, pagcapreso.

Prisionero. = Ang táuo ng̃a guidácop sa mg̃a soldado ng̃a nang̃adáog sa mg̃a caáoay níla ng̃a napadáog. * Ang napadáog sa mg̃a cailíbgon.

Prisma. = Capandáyan ng̃a pagagamíton sa quinahánglan ng̃a hingtúngdan.

Priste. = Isdang dagcó maíng̃on ing̃on sa ambohótan.

Privacion. = Pagcacóha, pagcaágao, pagcasámnit. * Pagcaoalá sa bisan onsa.

Privada. = Calibáng̃an. * Oloógdo sa hugao, sa tae.

Privadamente. = Sa pagcaláin. * Pagcahigála.

Privadero. = Ang magaháoan sa mg̃a cahogáoan.

Privado. = Ang guibóhat sa atubáng̃an lamang sa mg̃a abian, sa sacop sa baláy, sa oaláy cuti cuti. * Ang onay, ang caogalíng̃on ug hingtúngdan sa tagsa tagsa. * Hinigúgma, pinalángga.

Privanza. = Pagcapalángga, pagcahigúgma, pagcalában, pagcatábang sa bisan cansa. * Pagcahigála, pagcaábian.

Privar. = Coha, agao, samnit. * Pagpógdao, pagoalá sa boot, sa mg̃a balatían. * Paghigála sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hari, &c. * Pagdáoat sa mg̃a paglában, sa mg̃a pagtábang. * Pagáyad, pagdíli sa bisan onsa.

Privativamente. = Sa pagcaláin gayúd, sa oaláy labut ang obán.

Privativo. = Ang hingtúngdan sa pagcaoalá. * Ang hingtúngdan, ang caogalíng̃on, ang onay sa bisan onsa.

Privilegiadamente. = Sa pagcatógot ng̃a caugalíng̃on. * Sa gahóm sa pagcagáoas.

Privilegiar. = Pagmísic, paggáoas, pagtógot.

Privilegiativo. = Ang magapagáoas, magapamísic. * Ang magasácop sa mg̃a pagtógot.

Privilegio. = Pagcagáoas, pagcamísic, pagcatógot.

Proa. = Olín sa mg̃a sacayán.

Probabilidad. = Timáan sa pagcamatúod.

Probabilísimo. = Ang may timáan caáyo sa pagcamatúod.

Probable. = Ang may mg̃a timáan sa matúod, sa pagcamatúod. * Ang masáyon pagmatuóron.

Probablemente. = Sa mg̃a timáan sa mg̃a matúod, sa pagcamatúod.

Probacion. V. [Prueba]. * Pagcasuláy sa mg̃a táuo ng̃a monolód sa pagcareligioso, sa cadugáyan sa usá ca túig, sa oalá pa sila managbóhat sa mg̃a pagsáad sa pagsógot, sa pagcapobres ug sa pagcacastos.

Probador. = Ang magatiláo. * Ang nagatagámtam, ang nagadímdim.

Probadura. = Pagcatiláo, pagcatagámtam, pagcadímdim.

Probanza. = Pagcasósi, pagcaásoy, pagcasáyod. [[256]]

Probar. = Sosi, sayod, asoy. * Pasoláy. * Pagpamatúod sa bisan onsa. * Pagdímdim, pagtiláo, pagtagámtam.

Probática. = Danao, tubígan sa longsad sa Jerusalém ng̃a harúul sa Singbahán, ng̃a paghugásan sa mg̃a mananáp ng̃a guipanghálad sa mg̃a judíos.

Probatorio. = Ang may silbi sa pagsósi sa bisan onsa ng̃a buot susíhon. * Icasúsi.

Probatura. = Pagcasuláy.

Probidad. = Caáyo, pagcaáyo, pagcaháoan sa buot, sa casing casing.

Problema. = Baláybay, polong con suguílon ng̃a icapaquigsáyod ug icapaquigásoy sa bisan onsa ng̃a dili madayág, ug ng̃a malisód ng̃a pagatuquíbon.

Problemáticamente. = Sa pagcaálang alang, sa may pagcabóyoc sa huna huna sa luyo ug sa luyo, sa duha duha.

Problemático. = Ang guibotáng̃an sa mg̃a duha duha, ang guidúha duháan.

Procacidad. = Pagcaoaláy caúlao.

Procaz. = Ang ualáy caúlao, tampalásan.

Procedencia. = Guinicánan, sinógdan.

Procedente. = Ang guican sa bisan onsa, sa bisan cansa ug sa bisan diin.

Proceder. = Caugalíng̃on ng̃a batásan ng̃a maáyo con daútan sa bisan cansa. * Pagguícan ug bisan quinsa sa lain, con sa usá ca botang sa lain ng̃a butang. * Pagpatigáyon sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagguícan sa Dios ng̃a Anac, sa Dios ng̃a Amahán, ug sa Dios ng̃a Espíritu Santo, sa Dios ng̃a Amahán ug sa Dios ng̃a Anac.

Procedimiento. V. [Proceder] hasta pagguícan.

Proceloso. = Dagat ng̃a barlan uyámot, ng̃a nagobót, nalisód caáyo.

Prócer. = Táuo sa hatáas ng̃a cahímtang, hamíli, bilírhon. * Bisan onsa ng̃a guibútang sa lugar ng̃a hatáas.

Proceridad. = Pagcatáas. * Pagcatóbo, pagcasópang ng̃a nasayó sa mg̃a táuo, sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.

Prócero. V. [Prócer].

Procesado. = Ang guisúlat ug ang letra sa proceso.

Procesal. = Ang nahatong̃ód sa proceso.

Procesar. = Paggáma sa mg̃a proceso.

Procesion. = Pagcaguícan sa usa ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagcaguícan sa Dios ng̃a Anac, sa iang Dios ng̃a Amahán, ug sa Dios ng̃a Espíritu Santo, sa Dios ng̃a Amahán ug sa Dios ng̃a Anac. * Pagtaláy sa daghánan ng̃a mg̃a táuo sa pagtúman nila sa mg̃a tulumánon sa mg̃a cristianos, sa pagcóyog ug pagobán sa mg̃a laráoan ng̃a guiprocesion nila.

Procesional. = Ang mahatong̃ód sa procesion.

Procesionalmente. = Sa pagcataláy.

Procesionario. = Ang libro ng̃a guidála sa mg̃a procesion, ng̃a pagabasáhan sa pagpang̃ádye ug sa mg̃a pagámpo.

Proceso. = Cadaghánan sa mg̃a papel ug mg̃a comatuódan ng̃a sinolátan sa tong̃ód sa bisan onsang holosáyon.

Procinto. = Pagcahápit sa pagbúhat sa bisan onsa.

Procio. = Bitóon ng̃a dagcóan caáyo.

Proclama. = Pagcatáoag, pagcabaláod, pagcamantalá. * Pagcatáoag sa Singbahán sa mg̃a táuo ng̃a calásnon. * Oáli sa mang̃a ponóan sa ilang mg̃a guinsacópan.

Proclamacion. = Idem hasta oáli. * Pagdáyeg sa dayág, sa pagcabántog.

Proclamar. = Pagtáoag sa Singbahán sa mg̃a calásnon. * Pagbaláod, pagmantalá sa bisan onsa, arón hibalóan sa cadaghánan. * Pagdáyeg sa dayág, sa pagcabántog. [[256]]

Proclive. = Ang masáyon mabóyoc sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a buhat ng̃a daútan.

Proclividad. = Pagcasáyon sa pagbóyoc sa mg̃a daútan ng̃a buhat.

Procónsul. = Maghohópot, ponóan sa usá ca provincia, sa tiempo sa mg̃a romanos.

Proconsulado. = Opicio, cahímtang sa pagcaprocónsul. * Tiempo ng̃a pagadugáyan sa opicio sa mg̃a ponóan sa mg̃a provincia, sa tiempo sa mg̃a romanos.

Proconsular. = Ang nahatong̃ód sa procónsul.

Procreacion. = Pagcalíoat. * Pagcadághan. * Pagcahópot, pagcaalíma sa bisan onsa.

Procreador. = Ang magalíoat.

Procreante. = Idem.

Procrear. = Paglíoat.

Procura. = Como el siguiente.

Procuracion. = Pagcacógui, cacúgui sa pagbántay ug paghópot sa bisan onsa. * Gahóm ng̃a guihátag sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo, arón magabúhat sa bisan onsa sa iang ng̃alan. * Cahímtang, catungdánan sa pagcaprocurador.

Procurador. = Ang magacúgui, ang magabántay. * Manlalában. * Ang magabúbat sa bisan onsa sa ng̃alan sa lain ug tong̃ód sa gabúm ng̃a guidáoat nia. * Ang mahilábot sa mg̃a pagpálit sa ng̃atanán ng̃a quinahánglan sa usá ca baláy, sa pagcáon, sa pagbisti, &c.

Procuraduría. = Ang opicio ug cahímtang sa pagcaprocurador. * Baláy con solód ng̃a pagapúy-an sa procurador.

Procurante. = Ang magapatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa.

Procurar. = Pagcúgui, pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagtúman sa opicio sa pagcaprocurador.

Procurente. = Catar mán sa yota ng̃a mogóa caáyo dapit sa dagat.

Prodicion. = Pagcabórhi.

Prodigalidad. = Pagcaúsic. * Pagcadághan, cadaghánan.

Pródigamente. = Sa pagcadághan. * Sa pagcaúsic.

Prodigar. = Pagúsic.

Prodigiador. = Ang magatágna sa omalábot tong̃ód sa mg̃a cating̃aláhan ng̃a guitán-ao ug guidóng̃og nia.

Prodigio. V. [Milagro]. * Bisan onsa ng̃a mahál caáyo ug cating̃aláhan.

Prodigiosamente. V. [Milagrosamente]. * Sa pagcaáyo uyámot, sa pagcaníndot, sa pagcaáñag.

Prodigioso. = Cating̃aláng̃an, hibólng̃an. * Mahál, hamíli, maáyo uyámot.

Pródigo. = Maosícon. * Ang malólot uyámot.

Produccion. = Pagcabóhat sa bisan onsa, pagcaásoy sa mamólong ug sa magasúlat.

Producente. = Ang macabúhat, macagáma ug macahímo sa bisan onsa.

Producibilidad. = Pagcasáyon sa bisan onsa arón buháton.

Producible. = Ang arang buháton.

Producidor. V. [Producente].

Producir. = Pagbúhat, paggáma, paghímo. * Paglíoat, pagbóng̃a sa yota, sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy. * Paghímo sa guinicánan sa mg̃a caayóhan con sa mg̃a cadaótan. * Pagpaquíta, pagdayág sa bisan cansa sa mg̃a camatoóran, sa mg̃a testigos, &c., ng̃a quinahánglan, arón pagmatoóron ug bisan onsa. * Pagásoy, pagsáyor.

Productivo. V. [Producente].

Producto. = Ang puhónan, ang bili sa bisan onsa ng̃a guibalígya. * Ang abang sa guipaabáng̃an.

Proejar. = Paggáod, pagbúgsay contra sa sológ ug sa hang̃in.

Proel. = Táuo, grumete ng̃a magabántay sa dolong sa sacayán. [[257]]

Proemial. = Ang mahatong̃ód sa prólogo.

Proemio. V. [Prólogo].

Proeza. = Buhat ng̃a bantógon, cating̃aláhan, banságon, hibólng̃an.

Profanacion. = Pagcapasipála sa mg̃a botang ng̃a sinagrado.

Profanador. = Ang magapasipála sa bisan onsang sinagrado.

Profanamente. = Sa dagcóng pagparáyeg ug pagcabántog ng̃a díli ang̃ay.

Profanamiento. V. [Profanacion].

Profanar. = Pagpasipála sa bisan onsa ng̃a sinagrado ng̃a nahatong̃ód sa singbahán, paggámit niána sa pagcadíli ang̃ay. * Pagcóha sa dong̃og ug sa maáyong ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃a maáyo.

Profanidad. V. [Lujo]. * Pagparáyeg ng̃a lacád na, ng̃a guilabíhan.

Profano. = Ang díli na mahatong̃ód sa singbahán. * Buhat con polong ng̃a icapasipála sa bisan onsa ng̃a nahatong̃ód sa Singbahán. * Táuo ng̃a calibutánon caáyo.

Profecía. = Pagcatágna. * Hatag ng̃a guilólot sa Dios sa ubán ng̃a mg̃a táuo, arón omíla síla sa omalábot. * Pagcaíla, pagcasáyod, pagcaásoy sa bisan onsa ng̃a mosonód ug omalábot, guican sa quinaárman sa pagcamanalágna, con guican ba sa mg̃a timáan ng̃a napaquíta.

Profecticio. V. [Peculio].

Proferente. = Ang mamólong.

Proferir. = Pagpamólong, pagsángpot sa mg̃a polong.

Profesar. = Pagbúhat, pagtúman sa bisan onsang opicio, &c. * Pagtóon, pagtórlo sa bisan onsang quinaárman. * Pagsolód sa pagcareligioso hasta sa camatáyon ug pagtúman sa mg̃a pasáar ng̃a hingtúngdan.

Profesion. = Opicio, pagcahímtang sa tagsa tagsa. * Pagsáad sa Dios sa totólo ca pagsáad sa pagcasógot, sa pagcapobres ug sa pagcacastos, hasta sa camatáyon, sa táuo ng̃a misolód sa pagcareligioso sa bisan diin ng̃a caparían. * Pagásoy, pagsáyor, pagtúg-an sa bisan onsa, sa dayág, sa cadaigánan.

Profeso. = Ang religioso ng̃a nacatúman sa totólo ca pagsáad sa pagcasógot, sa pagcapobres ug sa pagcacastos.

Profesor. = Ang magabóhat sa bisan onsang opicio, magtotóon.

Profeta. = Magtatágna, manalágna, tomalágna, ang magatágna.

Profetal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a manalágna ug sa mg̃a pagtágna.

Profetante. V. [Profeta].

Proféticamente. = Ing̃on sa pagtágna sa mg̃a manalágna.

Profético. V. [Profetal].

Profetisa. = Babáyeng manalágna.

Profetizador. V. [Profeta].

Profetizante. = Idem.

Profetizar. = Pagtágna. * Pagtághap tong̃ód sa mang̃a timáan.

Proficiente. = Ang maálam alam, ang magatóon sa mahínay hínay sa bisan onsa.

Proficuo. = Ang may polós, ang macapolós.

Prófugo. = Lumalágueu, ang malágueu. * Ang micágueu.

Profundamente. = Sa pagcahalálom. * Sa ilálom, sa cailalóman sa búot, sa húna húna, sa casing casing.

Profundar. V. [Profundizar].

Profundidad. = Cahalármon, cahilárman, pagcahalálom. * Pagcatáas, pagcabátir, pagcatalínis sa húna húna.

Profundizar. = Pagcále sa pagcahalálom. * Paghúna húna, pagpalándong sa dagcóng cacúgui, sa bisan onsa, arón hiílhan caáyo. [[257]]

Profundo. = Halálom.

Profusamente. = Sa pagcatáas, sa pagcadagcó, sa pagcadághan. * Sa pagcalólot.

Profusion. = Pagcalólot ng̃a dagcó, pagcaúsic.

Profuso. = Ang guidaghánan, ang guidagcóan. * Maosícon, malólot ng̃a guilabíhan.

Progenie. = Lioat, calioátan.

Progenitor. = Guinicánan, guilioátan, tigúlang, catiguláng̃an.

Progenitura. V. [Progenie]. * Cahímtang sa pagcapang̃ánay ug ang iang gahóm.

Programa. = Pagbaláod, pagmantalá sa cadaghánan. * Hingtóndan sa mg̃a oáli.

Progresar. = Pagcóha sa mahínay hinay sa mg̃a quinaárman, pagálam alam.

Progresion. = Pagcacóha sa bisan onsang quinaárman sa maánam anam, sa mahínay. * Pagdáyon, pagparáyon sa bisan onsa.

Progresivamente. = Sa pagcaánam anam, sa pagcahínay hinay.

Progresivo. = Ang magparáyon.

Progreso. V. [Progresion].

Prohibir. = Pagdíli. * Pagólang.

Prohibitivo. = Como el siguiente.

Prohibitorio. = Ang magadilí, ang macaólang.

Prohijacion. V. [Prohijamiento].

Prohijador. = Ang magaángcon, ang modáoat sa pagcaánac sa díli mao iang anac.

Prohijamiento. = Pagcadáoat, pagcaángcon sa bisan cansa sa anac sa lain, sa pagcaánac nia.

Prohijar. = Pagángcon, pagdáoat sa usá ca táuo sa anac sa lain, sa pagcaánac nia. * Pagsáng̃il sa lain sa salá ng̃a oalá nia buháton.

Prohombre. = Táuo ng̃a bantógon, banságon, dalayégon, ng̃a guipanáhod sa ubán.

Proíza. = Pisi ng̃a dagcó, cable sa pagpóndo sa mg̃a sacayán.

Prójimo. = Isigcatáuo, isigcaíng̃on.

Prolacion. = Pagcasángpot.

Prolé. = Lioat, calioátan, mg̃a anac.

Prologómeno. = Sulat sa sinógdan sa mg̃a libro ng̃a maoy casayóran sa ng̃atanán ng̃a nahamútang sa maong mg̃a libro.

Proletario. = Táuo ng̃a oaláy puhónan ug catigayónan, ug ng̃a guiíla sa padron sa longsod tong̃úd lamang sa iang ng̃alan.

Prolífico. = Ang may gahóm sa paglíoat, ang macalíoat.

Prolijamente. = Sa mg̃a hatáas ng̃a polong. * Sa pagcadúgay. * Sa pagcacúti cuti.

Prolijo. = Ang cuti cutíhan sa iang suguílon, ang magaásoy sa hatáas ng̃a polong. * Cacuguíhan, mabantáyon ng̃a guilabíhan. * Ang macasámoc, magabórlay ug magaaling̃ása.

Prólogo. = Sulat ng̃a guibútang sa sinógdan sa mg̃a libro, arón masáyod ang magabása sa hingtóngdan ng̃a casayóran sa maong mg̃a libro, con sa pagmátng̃on sa bisan onsa. * Ang sinógdan sa bisan onsa.

Prologuista. = Ang magasúlat sa mg̃a prólogo.

Prolongacion. = Pagcacadógay sa bisan onsa. * Pagcatáas.

Prolongadamente. = Sa pagcatáas. * Sa pagcadúgay.

Prolongado. = Ang hatáas ug haíctin.

Prolongador. = Ang magapatáas. * Ang magapadúgay.

Prolongar. = Pagtáas, pagpatóbo sa bisan onsa. * Pagpadúgay.

Proloquio. = Suguílon sa diótay ng̃a mg̃a polong, ug sa dagcóng cahológan.

Promediar. = Pagbáhin sa bisan onsa sa duhá ca bahin ng̃a magsáma, topóng. * Paghilábot sa mg̃a holosáyon [[258]]sa doróha con capin ba ca táuo, sa pagpaáng̃ay caníla.

Promedio. = Tong̃á tong̃á, talioála sa bisan onsa.

Promesa. = Saad, pagsáad, pagcasáad.

Prometedor. = Ang magasáad.

Prometer. = Pagsáad.

Prometido. V. [Promesa].

Prometiente. V. [Prometedor].

Prometimiento. V. [Promesa].

Prominencia. = Pagcaógdo, pagcatáas sa usá ca butang ng̃a labí sa pagcatáas sa lain ng̃a butang.

Prominente. = Ogdo, ang butang ng̃a labíng hatáas sa ubán ng̃a mg̃a butang ng̃a anáa sa caduúlan.

Promiscuamente. = Sa pagcasácot, sa oaláy pagpíli.

Promiscuar. = Pagsácot sa carne ug sa isda, sa pagcáon.

Promiscuo. = Ang sináctan. * Ang nabóloc, ang guigóbtan.

Promisorio. = Ang may saad.

Promocion. = Pagcapatigáyon sa pagcóha ug pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagcacóha, pagcadáoat sa bisan cansa sa opicio con pagcahímtang ng̃a labíng dagcó ug bantógon sa iang opicio ng̃a daan.

Promontorio. = Ogdo, pangpang ng̃a hatáas caáyo. * Bisan onsa ng̃a magántong caáyo. * Bisan onsa ng̃a macasámoc, ng̃a macaólang.

Promotor. = Ang magapatigáyon sa pagcóha ug sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Piscal sa mg̃a hocmánan.

Promovedor. = Idem.

Promover. = Pagpatigáyon sa pagcóha ug sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagtógot, paghátag sa bisan cansa sa labíng dagcóng opicio sa iang opicio ng̃a daan. * Pagósoag sa cahímtang sa bisan cansa.

Promulgacion. = Pagbaláod, pagcamantalá.

Promulgador. = Ang magabaláod ug magapabaláod, ang magamantalá ug magapamantalá sa bisan onsa.

Promulgar. = Pagbaláod, pagmantalá sa bisan onsa arón hibalóan sa ng̃atanán, sa cadaghánan, pagbántog sa bisan onsang suguílon.

Prono. = Ang masáyon magabóyoc sa iang húna húna sa bisan onsa.

Pronosticacion. = Pagcatágna, pagcatághap sa omalábot tong̃ód sa mg̃a timáan.

Pronosticador. = Ang magatágna ug magatághap sa omalábot.

Ponosticar. = Pagtágna, pagtághap sa omalábot tong̃ód sa mg̃a timáan ng̃a napaquíta.

Pronóstico. = Timáan ng̃a nadayág sa pagtágna ug pagtághap sa mg̃a omalábot. * V. [Pronosticacion]. * Ilisípan sa tagsa ca túig. * Ang húna húna sa mg̃a mananámbal sa tong̃ód sa guibáti sa mg̃a masaquét, guican sa mg̃a timáan ng̃a guitán-ao nila.

Prontamente. = Sa madalí, sa pagcalágmit.

Prontitud. = Pagcadalí, pagcalágmit. * Pagcabátid, pagcatalínis sa húna húna.

Pronto. = Madalíon, malágmit, malágsic. * Ang naándam sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcaáhat, pagcacálit sa húna húna sa pagbúhat sa bisan onsa. * Sa madalí caáyo, sa oalá húna hunáon.

Prontuario. = Libro ng̃a sinulátan sa mg̃a hamóbong polong sa bisan onsa arón díli hicalímtan.

Prónuba. = Ináon sa mg̃a pagcasál.

Pronunciacion. = Pagcasángpot. * V. [Publicacion].

Pronunciador. = Ang magasángpot. * V. [Pronosticador]. * Ang magapahibaló sa mg̃a pagsentencia sa mg̃a hocom.

Pronunciamiento. V. [Publicacion].

Pronunciar. = Pagsángpot sa mg̃a polong. * V. Pronosticar. * Pagpahibaló sa sentencia sa hocom.

Propagacion. = Pagcalíoat, lioat, calioátan. * Cadaghánan, pagcadághan. * Pagcatacód. [[258]]

Propagador. = Ang magalíoat. * Ang magapadághan. * Ang magatacód.

Propagante. = Idem.

Propaganda. = Catilíngban sa mg̃a Padreng cardenal, sa Roma, ng̃a nahilábot sila sa pagbántog sa santos ng̃a Pagtóo cang Jesucristo.

Propagar. = Pagpadághan, paglíoat. * Pagtacód.

Propagativo. = Ang may gahóm sa paglíoat, sa pagdághan, sa pagtacód.

Propalar. = Pagsoguílon, pagbaláod sa ibútang, onta sa pagcahílom.

Propao. = Hambóyan, sandígan sa obán ng̃a mg̃a sacayán.

Propartida. = Tiempo, túig ng̃a harúul sa pagguícan.

Propasar. = Pagágui sa onáhan. * Pagágui sa labí sa pagaaguían onta. * Pagpamólong sa díli mao, pagtalápas sa catahóran.

Propender. = Paghigógma, pagpalángga sa bisan cansa.

Propensamente. = Sa pagcahigógma, sa pagcapalángga.

Propension. = Pagcahigógma, pagcapalángga sa bisan cansa, sa bisan onsa.

Propenso. V. [Propension].

Propiamente. = Sa pagcamáo gayúd.

Propiciacion. = Buhat ng̃a maáyo, ng̃a guihigúgma sa Dios, arón malóoy ug magapoáng̃od sia. * Paghálad ng̃a guihálad sa batásan ng̃a caráan, sa pagpahínay sa catarúng̃an sa Dios, ug sa pagcúha sa iang santos ng̃a pagcalóoy.

Propiciador. = Ang magacúha sa mang̃a calóoy.

Propiciamemte. = Sa pagpoáng̃od, sa calóoy.

Propiciar. = Pagpahínay sa caligótgot sa bisan cansa, sa pagcóha sa iang pagpoáng̃od ug pagcalóoy.

Propiciatorio. = Ang may gahóm sa pagcóha sa calóoy. * Ang Singbahán, ang mg̃a reliquias ug ang mg̃a santos, cay tong̃ód sa ilang alaguían mahímo ng̃a coháon ang mg̃a calóoy sa Dios.

Propicio. = Mapoang̃óron, malolóy-on, ang masáyon malóoy.

Propiedad. V. [Dominio]. * Puhónan, catigayónan ng̃a caugalíng̃on sa tagsa tagsa. * Pagcaúnay sa bisan onsa. * Cahológan ng̃a caugalíng̃on sa tagsa ca polong. * Gaui, cagaoían, batásan. * Pagcaíng̃on, pagcasáma.

Propietariamente. = Sa pagcaquinaía.

Propietario. = Ang tagía sa bisan onsa. * Ang religioso ng̃a nacasalá ng̃a contra sa iang pagcahímtang, cay nahímo sia ug tagía sa bisan onsa, sa oaláy pagtógot con licencia.

Propina. = Gala. * Sohol tong̃ód sa bisan onsang buhat.

Propinar. = Pagpaínom.

Propincuidad. = Pagcadóol, pagpaharúul, pagcadápit. * Pagcacaobánan.

Propincuo. = Ang harúul, ang nadóol. * Ang caubánan.

Propio. = Bisan onsa ng̃a caogalíng̃on sa tagsa tagsa. * Quinaía, ang unay sa bisan onsa. * Ang oyon ug ang̃ay sa bisan onsa. * Ang magsáma, ang maíng̃on. * Ang mamólong ug magasúlat ing̃on ng̃a ang̃ay. * Ng̃alan ng̃a caugalíng̃on sa tagsa tagsa. * Correo, táuo ng̃a sinógo sa paghátod sa mg̃a sulat ng̃a mahál, sa dagcóng hingtúngdan ug dinalían.

Propóleos. = Bulit ng̃a guidíhog sa mg̃a putiócan sa ilang mg̃a baláyan, dapit sa sulód.

Proponedor. = Ang magapaháyag sa bisan onsa.

Proponer. = Pagpaháyag sa bisan onsa arón hibalóan sa ubán. * Pagsáad sa pagbóhat con sa díli pagbúhat sa bisan onsa. * Pagpaquíta sa bisan cansa, arón pagatogótan sa bisan onsang opicio con cahímtang.

Proporcion. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a bahin sa bisan onsa. * Pagcasáyon sa pagbúhat sa bisan onsa. [[259]]

Proporcionable. = Ang arang buháton, ang masáyon ng̃a pagadang̃áton.

Proporcionablemente. = Como el siguiente.

Proporcionadamente. = Sa pagcaáng̃ay.

Proporcionado. = Ang ang̃ay, ang oyon sa quinahánglan.

Proporcionalidad. V. [Proporcion].

Proporcionalmente. V. [Proporcionadamente].

Proporcionar. = Pagtagána, pagándam sa bisan onsa. * Pagpaáng̃ay sa bisan onsa arón gamíton con may quinahánglan.

Proposicion. = Pagpacaháyag. * Suguílon ng̃a hamóbo sa pagtángdo ug sa pagdíli sa bisan onsa.

Propósito. = Tuyo, paghúna húna sa pagbúhat con sa díli pagbúhat sa bisan onsa.

Propretor. = Hocom, ponóan sa mg̃a romano.

Propuesta. V. [Proposicion], y [Proponer] desde pagpaquíta. * Pagquigsámbag.

Propugnáculo. = Baluarte, lantáoan, cota ng̃a malíg-on ng̃a pagasóclan sa mg̃a caáoay. * Bisan onsa ng̃a magalában, magaságang sa lain.

Propulsa. V. [Repulsa].

Propulsar. V. [Repulsar].

Propulsion. V. [Repulsa].

Prorata. = Hingtúngdan ng̃a pahat ng̃a macaígo sa tagsa tagsa, ng̃a nahamútang sa maáyo ug matárong ng̃a paghúsay.

Proratear. = Pagpáhat sa bisan onsa ng̃a pagapaháton, sa tagsa tagsa, ing̃on sa pagcaígo sa matúod ng̃a catarúng̃an.

Prorateo. = Idem.

Próroga. V. [Prorogacion].

Prorogable. = Ang arang parayónon, iparáyon.

Prorogacion. = Pagcapadáyon sa bisan onsa sa pila ca arlao ng̃a tinórlo. * Pagcatagál.

Prorogar. = Pagdáyon, pagparáyon sa bisan onsa, sa pila ca arlao ng̃a tinórlo, pagtagál.

Prorumpir. = Paggóa sa bisan onsa sa ahat, sa calit, sa mabáscog. * Pagpomólong sa mg̃a polong ng̃a icadayág sa cusacó, sa capong̃ót, &c. * Pagpanghupáo, paghílac, pagcatáoa, &c., sa mabáscog, sa minatúod.

Prosa. = Suguílon con sulat ng̃a díli garay, díli balac.

Prosapía. = Guinacánan. * Guilioátan, tigúlang, catiguláng̃an.

Proscribir. = Pagíla sa bisan cansa, sa cadaigánan, sa pagcadaótan ng̃a táuo, ug pagtógon arón patyon sa isigcatáuo.

Proscripcion. = Pagcabaláod sa mg̃a ponóan arón hiílhan ug bisan quinsa sa pagcadaótan ng̃a táuo, ug arón patyon con dácpon ug ientregal sa justicia sa bisan cansa, buhi con patáy ba.

Prosecucion. = Pagcaparáyon.

Proseguible. = Ang arang parayónon.

Proseguimiento. V. [Prosecucion].

Proseguir. = Pagdáyon, pagparáyon.

Prosélito. = Ang dioatáhan con moros ng̃a mibálic ug napasácop sa religion ug Pagtóo ni Jesucristo. * Táuo ng̃a guihópo, ng̃a guicóha, arón magalában sa bisan onsang dapig.

Prosista. = Ang hinoguilánon sa oaláy hingtúngdan, tabían.

Prosodia. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa maáyong pagsángpot. * Pagpamólong ng̃a caoang.

Prosopopeya. = Pagparáyeg ng̃a guilabíhan.

Prospecto. = Casayóran sa mg̃a hamóbong polong ng̃a guipabaláod sa cadaghánan, arón hibalóan ang tuyo ug ang hingtóngdan sa bisan onsang libro ng̃a guisúlat.

Prósperamente. = Sa pagcaárang arang, sa tong̃ód sa puhónan, sa quinabúhi, &c. [[259]]

Prosperar. = Pagtóbo sa puhónan, sa mg̃a guinamíton ug sa maáyong pagcabótang sa pagcabóhi.

Prosperidad. = Maáyong palar. * Maáyong pagcabótang sa puhónan, sa mg̃a guinamíton ug sa bisan onsa ng̃a guipanghináot.

Próspero. = Paláran, buláhan.

Prostitucion. = Pagcaólag, pagcaláo-ay ng̃a guilabíhan, sa pagcaoaláy caúlao bisan diriót.

Prostituir. = Pagpacasalá sa salá sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay, sa cadaigánan ug sa oaláy caólao bisan diriót. * Pagbalígya sa hingtúngdan ng̃a opicio, sa paglában sa díli onta tacós ug sa paglápas sa catarúng̃an.

Prostituto. = Táuo ng̃a mang̃íl-ad, maólag, maláo-ay. * Ang magalápas sa catarúng̃an tong̃ód sa salapí, sa pagcahigála, &c.

Protagonista. = Ang táuo ng̃a ona sa bisan onsang buhat.

Proteccion. = Pagcalában, pagcatábang, pagcahópot, pagcaalíma.

Protector. = Manlalában, ang magatábang, ang magahópot, ang magaalíma, ang magapanílong, ang magapadang̃óp.

Protectoría. = Cahímtang sa pagcamanábang, sa pagcamanlalában.

Protectriz. = Babáyeng mananábang, manlalában.

Proteger. = Tabang, laban, pagpadang̃óp.

Protegido. = Ang guilabánan, ang guitabáng̃an, pinalángga, ang guitagáan sa dalángpan.

Protervamente. = Sa Pagcadaótan ng̃a huna huna, sa pagcaparáyon sa mang̃íl-ad ng̃a tuyo.

Protervia. = Pagcaparáyon sa pagcadaótan sa tinóyo sa buot.

Protervidad. = Idem.

Protesta. = Pagcasáar sa pagbúhat con sa díli pagbúhat sa bisan onsa.

Protestacion. = Idem.

Protestante. = Ang magapamatúod ug magatúg-an sa bisan onsa. * Ang maganonót sa obán ng̃a mg̃a religion ng̃a batoc sa religion ni Jesucristo ug sa mg̃a binuñágan.

Protestar. = Pagásoy, pagsáyor, pagtúg-an, pagmatúod sa bisan onsa.

Protestativo. V. [Protestante] hasta ang maganonót.

Protesto. V. [Protesta].

Proto. = Ang nahaúna sa isigcaíng̃on.

Protoalbéitar. = Ang nahaónang sa mg̃a mananámbal sa mg̃a mananáp.

Protocolar. = Pagláquip, pagbótang sa tapoc sa mg̃a papel, sa mg̃a sulat.

Protocolo. = Libro ng̃a pagahoálan sa mg̃a escribano sa mg̃a camatoódan, arón hicaplágan con bolóng̃on ugáling sa oláhing adlao.

Protomártir. = Ang nahaóna sa mg̃a mártir. * Si san Estéban.

Protomedicato. = Hocmánan ng̃a pagatambóng̃an sa mg̃a mananámbal arón pagaexamináhon sila.

Protomédico. = Ang ponóan sa mg̃a mananámbal. * Bisan quinsa sa mg̃a mananámbal sa hari.

Protonotario. = Ang ponóan sa mg̃a notario, sa mg̃a escribano.

Prototipo. = Panigíngnan, nahaónang pananglétan sa bisan onsang buhat.

Protuberancia. = Ogdo ng̃a quinaía sa mg̃a bocóg.

Provecto. = Ang maálam sa bisan onsang quinaárman. * Tolotigúlang.

Provecho. = Polós, caposlánan.

Provechosamente. = Sa polós.

Provechoso. = Ang magapolós, ang macapolós.

Proveedor. = Ang may catongdánan sa pagsángcap sa mg̃a quinahánglan ng̃atanán sa mg̃a soldados, sa mg̃a sacayán sa hari, sa mg̃a caparían, &c. [[260]]

Proveeduría. = Baláy ng̃a pagatipígan sa ng̃atanán ng̃a mg̃a quinahánglan sa pagcáon, &c.

Proveer. = Pagípon, pagtígom, pagtápoc sa mg̃a quinahánglan sa bisan onsa. * Pagtibáoas sa mg̃a holosáyon. * Paghátag, pagtógot sa bisan onsang opicio, con cahímtang. * Pagsángcap, sa bisan cansa, sa mg̃a quinahánglan. * Pagcalíbang, pagcaólo.

Proveido. = Sogo ng̃a guican sa hocom.

Proveimiento. = Pagcasógo sa hocom.

Proveniente. = Ang guican sa bisan onsa.

Provenir. = Pagguícan.

Provento. = Polós ng̃a guican sa bisan onsa, sohol.

Proverbiador. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a casangputánan ng̃a tacús ng̃a timaánan ug pagadomdóman.

Proverbial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a casangputánan.

Proverbialmente. = Sa pagcasangputánan.

Proverbio. = Sangputánan. * Casangputánan. * Toloóhan ng̃a bacácon sa pagtóo ng̃a ang ubán ng̃a mang̃a polong ng̃a guidóng̃og maoy casayóran sa maáyo con sa daótan ng̃a palad.

Proverbista. = Ang nahagógma sa pagpamólong ug sa pagsúlat sa mg̃a casangputánan.

Próvidamente. = Sa cacúgui, sa pagcamasingcámot.

Providencia. = Pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagcatagána, pagcaándam. * Pagbóot, pagsógo sa hocom, sa oalá matápus ang capolong̃ánan. * Pagbóot sa Dios.

Providencial. = Ang nahatong̃ód sa providencia.

Providencialmente. = Sa tong̃ód sa niáron. * Sa díli madúgay. * Hasta sa lain ng̃a pagbúot, sa lain ng̃a sugo.

Providenciar. = Pagsógo, pagbúot.

Providente. = Batid, ang may salabútan.

Próvido. = Ang nagatagána, ang nagaándam.

Provincia. = Ang bahin sa usá ca Guinharían ng̃a nagasácop sa pila ca longsod, ug ng̃a guibotáng̃an sa caogalíng̃on ng̃a maghohópot, alcalde, gobernador con ponóan, ng̃a magabóot sa ng̃alan sa hari. * Ang mg̃a convento ng̃a nasácop sa gahúm sa provincial.

Provincial. = Ang nahatong̃ód sa provincia. * Ang Padreng religioso ng̃a magabóot sa sa mg̃a sacop ng̃atanán sa mg̃a convento, sa usá ca provincia.

Provincialato. = Opicio, cahímtang sa pagcaprovincial. * Túig ng̃a pagdugáyan sa provincial sa iang catungdánan.

Provisión. = Ang mg̃a quinahánglan sa pagcáon, sa pagbisti, &c., ng̃a guibútang sa bisang diin, arón gamíton sa tiempo ng̃a igagámit. * Pagsógo, pagbóot sa mg̃a hocom, sa ng̃álan sa hari, arón matúman ang guisógo nila, pagcatógot, pagcahátag sa bisan onsang opicio con cahímtang.

Provisional. = Ang guisógo sa pila lamang ca adlao.

Provisionalmente. V. [Providencialmente].

Proviso (al). = Dihá dihá, guiláyon, carón carón, gayúd.

Provisor. V. [Proveedor]. * Padre ng̃a guitugútan sa Obispo sa iang gahúm sa paghúsay sa ubán ng̃a mg̃a hulusáyon ng̃a nahatong̃ód sa iang pagcaobispo.

Provisora. = Ang monja mg̃a magabántay, sa mg̃a convento sa mg̃a binócot, sa quinahánglan ng̃atanán sa pagcáon, sa pagbisti, &c.

Provisorato. = Opicio, pagcahímtang sa pagcaprovisor.

Provisoría. = Idem. * Baláy, lugar ng̃a pagatipígan sa ng̃atanán ng̃a mg̃a quinahánglan sa pagcáon, sa pagbísti, &c.

Provisto. = Sangcap, ang guisancápan sa mg̃a quinahánglan ng̃atanán.

Provocacion. = Pagcaágda, pagcatúyo, pagcasámbag. [[260]]

Provocador. = Ang magasámbag, ang magaágda, ang magtúyo, arón managáoay ang ubán, ang maquiáoay.

Provocante. = Idem.

Provocar. = Pagsámbag, pagágda, pagtúyo sa bisan cansa, arón magabúhat ug bisan onsa. * Pagpapong̃ót, pagpasucó. * Pagquigáoay.

Provocativo. V. [Provocador].

Próximamente. = Carón bag-o. * Díli pa dugay. * Harúul ra, díli haláyo.

Proximidad. = Pagcadóol, pagcaharúul. * Pagcacaobánan, ng̃a harúul.

Próximo. = Harúul, duul caáyo, hapit, caubánan.

Proyeccion. = Pagcabalíbag, pagcasalibáy.

Proyectar. = Pagpatigáyon sa bisan onsa arón macóha ang tuyo ng̃a guipanghináot.

Proyectil. = Bisan onsa ng̃a ibalíbag, isalibáy. * Bala, odyong, paná, &c.

Proyectista. = Táuo ng̃a mahagógma maghúna húna sa mg̃a pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guitúyo.

Proyecto. = Hatáas ug halagpád. * Bisan onsang húna húna con pagpatigáyon sa pagcóha sa bisan onsa ng̃a guitúyo ug guipanghináot.

Proyectura. = Ang bahin sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c., ng̃a mogóa, maíng̃on ng̃a ang mg̃a coredor, mg̃a balisbísan, &c.

Prudencia. = Pagcaboótan, caboótan, salabútan sa pagbúhat ug sa pagpamólong.

Prudencial. = Ang nahatong̃ód sa caboótan, sa salabótan.

Prudencialmente. = Sa pagcaboótan, ing̃on sa batásan sa mg̃a boótan.

Prudente. = Boótan, ang may salabótan.

Prudentemente. = Sa boot, sa salabótan, sa pagcaboótan.

Prueba. = Pagcasuláy. * Polong, camatoódan, &c., ng̃a igapamatúod sa bisan onsa. * Timáan sa bisan onsa. * Tipac, tipic ng̃a diótay sa mg̃a calán-on, ng̃a ihátag arón tiláuon. * Ang nahaónang nauong sa bisan onsa ng̃a inimprenta, ng̃a pagasaoáyan sa mg̃a sayóp.

Prurito. = Pagcacatól. * Caíbog ng̃a dagcó.

[[Índice]]