Diccionario Español-Bisaya

by Juan Félix de la Encarnación

RA

Rabadan. V. [Mayorál].

Rabadilla. = Igot igot, quigol. * Ipos. * Isol.

Rabanal. = Lugar ng̃a guitámnam sa mg̃a rábanos.

Rabanero. = Bisti ng̃a hamóbo, ug labí pa ang mg̃a saya [[266]]sa mg̃a babáye. * Ang magabalígya sa mg̃a rábanos.

Rabanico. = Pagcaoloáslom, pagcaquísom sa vino. * Pagcaháit, pagcaísog sa gaui. * Caíbog ng̃a dagcó sa pagbúhat sa bisan onsa. [[267]]

Rabaniza. = Binhi sa rábano.

Rábano. = Tanóm ug ang iang gamót ng̃a macáon.

Rabazuz. = Dugá sa tanóm ng̃a guing̃álan ug regalíza.

Rabear. = Paglíhoc sa icog.

Rabel. = Tolónggon ng̃a guibotáng̃an sa toló lamang ca coldas. * Sampot, ug labí pa sa mg̃a báta.

Rabera. = Sampótan ug licód sa bisan onsa.

Rabí. = Quinaarmánon sa mg̃a judíos.

Rabia. = Cabóang ng̃a matacód, saquét cabóang, capong̃ót, caligótgot, casucóng dagcó.

Rabiar. = Pagbáti sa saquét sa cabóang, pagbáti sa caól-ol ng̃a mabáscog ug maháit. * Pagíbog sa dagcóng pagpanghináot sa bisan onsa, pagligótgot, pagsucó, pagpong̃ót.

Rabiatar. = Pagbáat, paghocót sa icog.

Rabican ó Rabicano. = Cabayo ng̃a may balahíbo ng̃a maputí sa icog.

Rabico, llo, to. = Icog ng̃a diótay, hamóbo. * Ang mansa ng̃a maítom sa mg̃a liso sa trigo, humáy, &c., cay managdápat sa lain ng̃a mg̃a liso ng̃a itúmon.

Rabicorto. = Mananáp sa hamóbong icog. * Táuo ng̃a magabisti sa mg̃a saya, &c., ng̃a hamóbo.

Rabido. V. [Rabioso].

Rabieta. = Casucó. * Caaligótgot, capong̃ót.

Rabihorcado. = Langgam.

Rabilargo. = Mananáp ng̃a may icog ng̃a hatáas. * Táuo ng̃a magabisti sa mg̃a bisti ng̃a hatáas ug ng̃a managgóyod. * Langgam.

Rabínico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a rabino ug sa ilang pagtolón-an.

Rabinismo. = Pagtolón-an sa mg̃a rabino.

Rabinista. = Ang maganonót sa pagtolón-an sa mang̃a rabino.

Rabino. = Quinaarmánon sa mg̃a hebreo, sa mang̃a judío.

Rabiosamente. = Sa caaligótgot, sa capong̃ót, sa casucóng dagcó.

Rabioso. = Mananáp con táuo ng̃a mobáti sa saquét sa cabóang. * Ang nasocó, ang naligótgot, ang guicapóngtan.

Rabisalsera. = Babáye ng̃a malágsic caáyo, cundátan, malipáyon ng̃a guilabíhan.

Rabiza. = Ang tomóy sa bagácay ng̃a icapanágat. * Tomóy sa bisan onsa. * Babáye ng̃a talamáyon.

Rabo. = Icog. * Bisan onsa ng̃a nabítay sa dapit sa licód.

Rabon. = Mananáp ng̃a otód, ng̃a guipótlan sa icog.

Raboseada. = Mansa, boling sa bisan onsa, ug guican cay midápat sa lain ng̃a butang.

Rabosear. = Pagmansa, pagbúling sa bisan onsa.

Raboso. = Ang may mg̃a bitay bitay. * Bisti ng̃a guicascásan sa sirsir.

Rabotear. = Pagotód, pagpótol sa mg̃a icog sa mg̃a carnero ng̃a diótay.

Raboteo. = Pagcaotód, pagcapótol sa mg̃a icog sa mg̃a carnerong diótay.

Rabudo. = Ang may icog ng̃a hatáas.

Racimo. = Bulig. * Cadaghánan sa mg̃a butang ng̃a magamáy ng̃a nahamútang sa pagcadágoay sa bulig. * Ang binítay. * Táuo ng̃a guibítay.

Racimoso. = Ang magabúlig.

Raciocinacion. = Pagcahúna húna.

Raciocinio. = Húna húna, ang guihúna húna.

Racion. = Pahat, bahin. * Ang guihátag sa mg̃a sologóon sa pagcáon sa adlao adlao ng̃atanán. * Opicio sa obán ng̃a mg̃a Padre canónigo sa mg̃a Catedral.

Racionabilidad. = Gahóm sa calág sa paghúna húna.

Racional. = Ang nahatong̃ód sa húna húna, ang may húna húna. * Táuo. * Ang usá sa mg̃a bisti sa dagcóng Padre sa mg̃a judíos, sa batásan ng̃a caráan. [[267]]

Racionalidad. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a butang ug sa húna húna. * V. [Racionabilidad].

Racionalmente. = Ing̃on sa ang̃ay sa maáyong húna húna ug salabótan.

Racionero. = Padre ng̃a may opicio ng̃a holohatáas sa mg̃a Catedral. * Ang magapáhat sa calán-on sa mg̃a caparían.

Racionista. = Idem. * Ang may sohol, ang guisohólan.

Rada. = Looc ng̃a pagasalipdan sa hang̃in.

Radiacion. = Pagcaguícan sa mg̃a casuláo, casílao sa adlao, sa bulan, &c.

Radiante. = Ang magapasuláo, ang magasílao.

Radiar. = Pagsílao, pagsoláo, pagguíla guila.

Radicacion. = Pagcagamót. * Pagcapuyó sa bisan diin, pagcalópio sa bisan diin ng̃a longsod. * Pagcadúgay sa bisan onsang batásan.

Radical. = Ang nahatong̃ód sa gamót. * Sinógdan, guinicánan.

Radicar. V. [Arraigar]. * Pagánar sa bisan onsang buhat ng̃a maáyo con daótan, con sa bisan onsang batásan.

Radicoso. = Ang maíng̃on sa mg̃a gamót.

Radio. = Barlis cutub sa talioála sa usá ca malíng̃in hasta sa iang daplin.

Radioso. V. [Radiante].

Raedera. = Capandáyan sa pagquías, sa pagcórcor, sa pagcágod.

Raedizo. = Ang masáyon pagacagólon, pagaquiáson, pagacorcóron.

Raedor. = Ang magaquías, ang magacórcor, ang magacágor.

Raedura. = Quinórcod, quinías, ang mg̃a tolotagídyot ng̃a macóha sa pagquías, sa pagcórcor, sa pagcágor sa bisan onsa.

Raer. = Quias, coscos, cagod, corcor. * V. [Rasar]. * Pagcóha, pagíbot sa daótan ng̃a batásan, sa mg̃a salá, &c.

Rafa. = Calig-ónan sa apog ug sa mg̃a bató, sa talioála sa mg̃a cota, sa mg̃a pared. * Alaguían sa mg̃a balaháan sa tubig, arón magabahá ang maong tubig sa luyo ug sa luyo, cutub sa may quinahánglan.

Ráfaga. = Pagcaámbac sa hang̃in, manoc manoc. * Dag-om ng̃a díli madúgay, ng̃a maoalá dayon. * Pagcatúngha sa dagcóng sugá.

Rafe. = Daplin sa balisbísan, balisbísan sa mg̃a atóp.

Raible. V. [Raedizo].

Raido. = Táuo ng̃a oaláy caúlao, ng̃a oaláy pagtáhor ug catahá.

Raigal. = Ang moábot sa gamót. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a gamót. * Ang bahin sa cahoy ng̃a hingsácpan sa mg̃a gamót.

Raigambre. = Cadaghánan sa mg̃a gamót sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.

Raigar. V. [Arraigar].

Raigon. = Gamót sa mg̃a bag-ang ug sa mg̃a ng̃ipon.

Raimiento. = Pagcaquías, pagcacórcor, pagcacágor. * Pagcaoaláy caólao, pagtáhor ug pagtahá.

Raíz. = Gamót, guinicánan, sinógdan sa bisan onsa. * Tilindógan, honóng̃an sa bisan onsa. * Baol, cabalánan sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm ng̃a mobóng̃a sa mg̃a paras, sa mg̃a cacao, sa mg̃a lobí, &c.

Rajadillo. = Matám-is sa mg̃a almendras ng̃a binóoac ug sa asúcar.

Rajadizo. = Ang masáyon mabóoac malótac, mabádyet, masí-si.

Rajante. = Ang magabóoac, ang magapalótac, ang magasí-si.

Rajar. = Booac, lotac, balána, si-si, badyet. * Pagándac sa pagsóguil sa mg̃a bacac. [[268]]

Rajeta. = Panápton ng̃a sináctan, ng̃a sinambágan, ng̃a binórcan sa mg̃a color.

Ralea. = Lioat, calioátan. * Calaínan.

Ralear. = Paghínag sa bisan onsa. * Pagháyag, pagdayág sa daótan ng̃a batásan.

Raleza. = Pagcahínag sa bisan onsa.

Ralo. = Mahínag.

Ralladura. = Alaguían sa corcóran, sa quilquígan. * Quinórcod, quinílquig.

Rallar. = Pagcórcor, pagquílquig. * Pagsámoc, pagbórlay, pagaling̃ása.

Rallo. = Quilquígan, corcóran, quilquílan, lirguíran, lirguílan.

Rallon. = Hing̃aníban ng̃a pagabuhion sa bosog.

Rama. = Sang̃á. * Táuo ng̃a guican sa maong guinicánan sa obán. * Pothao ng̃a macalíg-on sa marca sa mg̃a pigsánan sa imprenta.

Ramada. V. Ramaje.

Ramadan. = Cuaresma ng̃a pagapoasáhan sa mg̃a moros.

Ramal. = Tagsa ca labid sa mg̃a pisi. * Pisi ng̃a igagóyod sa mg̃a mananáp. * Tagsa sa hunta hunta sa mg̃a hagdanán. * Mg̃a lang̃ob lang̃ob ng̃a guican sa too ug sa oála sa mg̃a lang̃ob ng̃a dagcó. * Bisan onsa ng̃a guican sa guinicánan.

Ramalazo. = Pagcalámbos sa pisi. * Labod ng̃a mahabilin sa paglámbos sa pisi. * Caól-ol ng̃a ahat, calit, sa bisan asa sa laoas. * Casáquet, calisód ng̃a moábot sa ahat, sa calit, sa oalá húna hunáon. * Calisód ng̃a moábot sa bisan cansa tong̃ód sa salá sa lain.

Rambla. = Yota ng̃a ponó sa balás ng̃a guidála sa mg̃a bahá sa dagat ug sa mg̃a subá.

Ramblar. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a rambla.

Ramblazo. = Lugar ng̃a guiaguían sa mg̃a pagbahá.

Ramera. = Babáyeng bigáon, maólag, sa maláo-ay ng̃a batásan, babáye ng̃a motógot sa iang laoas sa cadaghánan.

Ramería. = Baláy ng̃a guimpúy-an sa mg̃a bigáon. * Pagcabigáon, pagcaólag sa mg̃a babáye.

Ramificacion. = Pagcabáhin, pagcabólag sa bisan onsa.

Ramificarse. = Pagbólag, pagbáhin.

Ramilla. = Sang̃áng diótay. * Bisan onsa ng̃a diótay ng̃a pagagamíton sa bisan onsang tuyo.

Ramillete. = Cadaghánan sa mg̃a bolac ng̃a guipónpon ug guibáat sa pagcaáng̃ay. * Matám-is sa pagcadágoay sa mg̃a bulac, ng̃a ibútang sa mg̃a lamesa ng̃a calán-an. * Mg̃a dayan dayan sa mg̃a tumbága, sa bató, &c., ng̃a nagacaláin lain, ng̃a itóngtong sa mg̃a lamesa ng̃a calán-an. * Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a labíng mahál.

Ramilletero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a ramillete. * Dayan dayan ng̃a ibótang sa mg̃a altal.

Ramiza. = Cadaghánan sa mg̃a sang̃á. * Bisan onsang buhat sa mg̃a sang̃á.

Ramo. = Sang̃á. * Bisan onsa ng̃a may caposlánan. * Bahin sa bisan onsang quinaárman. * Buhat, catungdánan ng̃a pagapaháton sa daghánan ng̃a mg̃a táuo. * Bahin ng̃a nahólog sa bisan onsa.

Ramojo. = Cadaghánan sa mg̃a sang̃á ng̃a diótay ug magamáy.

Ramon. = Sang̃á ng̃a dagcó, ng̃a ipacáon sa mg̃a mananáp.

Ramonear. = Pagpótol, pagtagá sa mg̃a sang̃á sa cahoy.

Ramoneo. = Pagcapótol, pagcatagá sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy.

Ramoso. = Ang guidaghánan sa mang̃a sang̃á.

Rampa. V. [Calambre]. * Pagcahánding, pagcahanáyhay.

Rampiñete. = Puthao ng̃a manípis ug holohatáas, sa tomóy ng̃a balicó, ng̃a icaíla sa calaínan sa tumbága sa mg̃a luthang. [[268]]

Ramplon. = Sapín ng̃a mabága ug bastos. * Táuo ng̃a borong, buquírnon. * Ang díli magabántay sa iang bisti ng̃a caugalíng̃on.

Ramplojo. = Botay.

Rampollo. = Sang̃á ng̃a italánom.

Rana. = Baquí, talá talá, paca.

Ranacuajo. V. [Renacuajo]. * Táuo ng̃a hamóbo ug talamáyon.

Rancajada. = Pagcaíbot sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm ubán ang mg̃a camót.

Rancajado. = Ang guisagocsócan sa sinápsap, &c.

Rancajo. = Sinápsap, &c., ng̃a nagasagócsoc sa tiil, sa camót, &c.

Ranciarse. V. [Enranciarse].

Rancidez. = Pagcapanós.

Rancio. = Ang napanós, ang nadúgay caáyo.

Rancioso. = Idem.

Rancheadero. = Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a baláy baláy, sa mg̃a payág, sa mg̃a balong balong.

Ranchear. = Pagbúhat sa mg̃a balong balong, sa mg̃a payág.

Ranchería. = Lugar, baláy ng̃a pagatíngban sa mg̃a táuo ng̃a nagacaláin lain ug pinuyánan.

Ranchero. = Ang magabúhat ug ang magabántay sa mg̃a balong balong.

Rancho. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagalírong sila sa pagcáon. * Lugar ng̃a maháoan, ng̃a oaláy samoc, ng̃a pagaaguían sa mg̃a táuo. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagláin ug pinuyánan, ng̃a naning̃ób sila sa pagsoguílon ug sa pagsábot sa bisan onsa. * Tagsa ca solód solód ng̃a pagabuháton sa mg̃a sacayán arón manghípus ang mg̃a grumete. * Balon ng̃a magdála sa mg̃a sacayán sa ng̃atanán ng̃a quinahánglan sa pagcáon.

Randa. = Dayan dayan sa puntíyas ng̃a ibútang sa mg̃a bisti.

Randado. = Ang guidáyan dayánan sa mg̃a puntíyas.

Randal. = Panápton ng̃a ponó sa mg̃a bohó bohó ng̃a diótay ug tinúyo.

Randera. = Babáyeng nagabúhat sa mg̃a puntíyas.

Rangífero. = Mananáp sa opát ca tiil.

Ranina. = Mg̃a caogátan sa ilálom sa dila.

Ránula. = Hubág ng̃a mataróc sa ilálum sa dila sa mg̃a cabayo ug sa mg̃a baca.

Ranúnculo. = Tanóm.

Ranura. = Canal ng̃a pagaboháton sa mg̃a papán, mg̃a cahoy, mg̃a bató, &c., sa pagsolód ug pagáng̃ay sa lain ng̃a bató, cahoy, &c.

Raño. = Idem.

Rapacejo. = Sirsid sa bisti con sa panápton sa oaláy dayan dayan.

Rapacería. = Buhat ng̃a ang̃ay sa mg̃a báta.

Rapacidad. = Batásan sa pagpang̃áoat, sa pagcáhas, sa pagticás.

Rapador. = Ang magagúnting sa bohóc, ang magaálot.

Rapadura. = Pagcagúnting sa bohóc, pagcaálot.

Rapagon. = Báta ng̃a oalá pa torcan sa bong̃ot.

Rapamiento. V. [Rapadura].

Rapante. V. [Rapador].

Rapapies. V. [Buscapies].

Rapar. = Pagálot sa bohóc. * Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas.

Rapaz. = Ang magógma, ang maánad, ang may batásan sa pagpang̃áoat. * Báta ng̃a diótay.

Rapazada. V. [Rapacería].

Rapazuelo. V. [Rapaz].

Rape. = Pagcaálot sa bong̃ot ng̃a dinalían.

Rapé. = Tabaco ng̃a dogmóc caáyo ug maítom.

Rápidamente. = Sa pagcadalí, sa pagcalágmit, sa pagcacosóg. [[269]]

Rapidez. = Pagcalágmit, pagcadalí.

Rápido. = Madalíon, malágmit.

Rapiego. = Langgam ng̃a manágit.

Rapiña. = Ang quináoat, ang guiticás, ang guicáhas.

Rapiñador. = Caoatán, maninícas, mang̃ang̃áhas.

Rapiñar. = Pagpang̃áoat, pagcáhas, pagágao, pagticás.

Rapista. V. [Rapador].

Rapo. = Gamút ng̃a maíng̃on sa nabo.

Rapónchigo. = Tanóm.

Raposa. V. [Zorra]. * Táuo ng̃a malaláng̃on, batid.

Raposear. = Pagbúhat sa bisan onsa sa pagcalaláng, sa pagcabátid.

Raposera. = Baláyan sa mananáp ng̃a guing̃álan ug zorra.

Raposería. = Limbong, pagcalaláng sa paglímbong sa isigcatáuo.

Raposo. = Zorra ng̃a laqui.

Raposuno. = Ang nahatong̃ód sa raposa.

Rapsodia. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a polong, sa mg̃a soguílon ng̃a hinóad sa lain ng̃a libro.

Rapta. = Babáye ng̃a quináoat, tinában sa laláqui, sa linugsánay con sa paglímbong ba canía. * Salá ng̃a pagaboháton sa táuo ng̃a magatában sa usá ca babáye sa linogsánay con sa paglímbong canía.

Raptor. = Ang mang̃áoat, ang magatában sa usá ca babáye, sa linugsánay con sa paglímbong canía.

Raquítico. = Ang mobáti sa saquét sa raquitis.

Raquitis. = Saquét ng̃a nahamútang sa pagcaláin sa dagoay sa olo, sa mang̃a bocton, sa mg̃a bitíis ug sa obán ng̃a mg̃a bocóg. * Pagcaníoang.

Raramente. = Sa talágsa ra, sa pagcamilagros, sa pagcating̃ála.

Rarefaccion. = Pagcadagcó, pagcalagpád sa bisan onsa ng̃a diótay ug haíctin ng̃a daan.

Rareza. = Pagcating̃ála sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan. * Pagcaláin sa gaoi, sa cagauían.

Raridad. = Pagcahínag sa bisan onsa. * Pagcating̃ála sa bisan onsa.

Rarificar. = Pagdagcó, paglagpád sa bisan onsa ng̃a diótay ug haíctin ng̃a daan.

Raro. = Ang dagcó ug halagpád, labon ng̃a diótay ug haíctin ng̃a daan. * Cating̃aláhan, hibólng̃an. * Mahál, hamíli, bilírhon. * Táuo sa gaoi, sa cagaoían ng̃a lain, malisód.

Ras. = Pagcatopóng sa mg̃a botang. * Paghápit sa usá ca butang sa mahínay lamang, sa ibábao lang.

Rasadura. = Pagcacalís, sa pagcasáphid.

Rasamente. = Sa pagcaháyag, sa pagcadayág.

Rasante. = Ang magasáphid.

Rasar. = Saphid. * Paghápit, pagdápat sa usá ca butang sa lain ng̃a butang sa ibábao lamang, sa mahínay lang.

Rascadera. V. [Rascador].

Rascador. = Capandáyan sa pagquías sa bisan onsa. * Dagom ng̃a guibotáng̃an sa olong dagcó, ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a babáye sa ilang bohóc, sa ilang pinángco.

Rascadura. = Pagcacálot.

Rascamiento. = Idem.

Rascamoño. V. [Rascador] desde dagom.

Rascar. = Calot.

Rascazon. = Pagcacatól.

Rascon. = Langgam. * Ang maháit, maáras sa bába, sa lang̃ágng̃ag.

Rascuñar. V. [Rasguñar].

Rasero. = Calís. * Pagcatopóng caáyo. * Sa oaláy pagcadagcó ug pagcadiótay.

Rasgado. = Pultahán ng̃a dagcó ng̃a pagasórlan sa daghan ng̃a sugá. * Matá ng̃a dagcó.

Rasgador. = Ang magaguísi, ang magasí-si ang magaquísi. [[269]]

Rasgar. = Si-si, guisi, quisi. * V. [Rasguear].

Rasgo. = Barlis ng̃a matahóm ng̃a icadáyan dayan sa mang̃a letra. * Polong ng̃a macaígo, ng̃a icaáyo sa suguílon ug sa pagcahíngpit sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a pagboháton sa pagcaáng̃ay sa pagcalólot. * Baihon, dagoay sa laoas sa tagsa tagsa.

Rasgon. = Pagcaguísi, pagcasí-si, pagcaquísi sa bisan onsang bisti con panápton.

Rasgueado. V. [Rasgueo].

Rasguear. = Pagcóscos sa guitara, sa sesta. * Pagbóhat sa mang̃a barlis, sa pluma.

Rasgueo. = Pagcacóscos sa sesta.

Rasguñar. = Pagcárlis, pagcárlas, paggónit, pagcárlit, pagcámlas, pagcáscas.

Rasguño. = Pagcagálas, pagcacárlis, pagcacárlas, pagcacárlit, pagcagónit, pagcacámlas, pagcacáscas.

Rasilla. = Panápton ng̃a magamáy sa balahíbo sa mg̃a carnero. * Ladriyo ng̃a pino, manípis.

Rasion. = Pagcaquías, pagcaquílquig.

Raso. = Ang patag, ang datág. * Siya, lingcoránan ng̃a oaláy sandígan. * Lang̃it ng̃a maháoan, ng̃a oaláy dag-om. * Panápton sa igagáma ng̃a magáhi ug masínao.

Raspa. V. [Arista]. * Cotay. * Tonóc, bocóg sa mg̃a isda. * Limbong sa sugál sa baraja.

Raspador. = Quilquígan, corcóran, iquilías, igacágod.

Raspadura. V. [Rasion]. * Pagcacórcor, pagcacágod.

Raspajo. = Butay.

Raspamiento. V. [Raspadura].

Raspante. = Bino ng̃a mahálang sa lang̃ágng̃ag.

Raspar. = Quias, cagod, corcor, quílquig. * Paghálang sa vino con sa lain ng̃a ilímnon. * Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas.

Raspear. = Pagsolosóngco sa pluma, sa pagsúlat.

Rasqueta. = Mg̃a pothao ng̃a maháit ng̃a icaquías sa mg̃a salog sa mg̃a sacayán.

Rastel. = Hambóyan, sandígan, &c., ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a cahoy, sa mg̃a pothao, &c., ng̃a tiníndog.

Rastillado. = Ang guicaoátan sa bisan onsa.

Rastillador. V. Rastrillador.

Rastillar. V. [Rastrillar].

Rastillero. = Caoatán, mang̃ang̃áhas, maninicás.

Rastillo. V. [Rastrillo]. * Camót.

Rastra. = Pagcagóyod. * Bisan onsa ng̃a nabítay ug nagóyod. * Tonób, timáan ng̃a nahabílin sa miágui sa bisan diin. * Capandáyan sa paghípos sa mang̃a dagámi, &c., ng̃a laya, sa mg̃a tanáman ug mg̃a cabalánan. * Tohog sa bisan onsang bong̃a.

Rastrallar. V. Lastiguear.

Rastreador. = Ang magabólong sa bisan onsa sa pagsómay sa guiaguían, sa timáan sa mg̃a tonób con sa lain ng̃a timáan. * Pagbalígya sa mg̃a mananáp ng̃a guipatáy sa lugar ng̃a pagabaligyáan. * Pagtághap tong̃ód sa mg̃a timáan. * Paglupád sa harúul caáyo sa yota.

Rastrero. = Ang magagóyod. * Ang magalupád ng̃a harúul sa yota, ng̃a hapit modápat sa yota. * Táuo ng̃a obus, talamáyon, tampalásan. * Ang may opicio sa lugar ng̃a pagapátyan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayúpan. * Ang nagadála sa mg̃a hayúpan ng̃a pagapátyon, sa lugar ng̃a palátyan caníla.

Rastrillada. = Ang macóha sa macaúsa sa tagsa ca pagquigí, ug sa tagsa ca pagóyod sa sorlay sa yota.

Rastrillar. = Pagquiguí, pagquichí sa lanot, &c.

Rastrillo. = Capandáyan sa pagquiguí sa lanot, &c. * Pothao ng̃a santic sa mg̃a posil. V. [Rastra] desde capandáyan hasta tohog.

Rastro. V. [Rastra] desde bisan onsa. * Lugar ng̃a guitagána sa mg̃a calongsóran sa pagpatáy ug pagbalígya [[270]]sa mg̃a hayúpan. * Timáan sa bisan onsa, ng̃a mahabílin sa bisan diin.

Rastrojera. = Yota ng̃a guicoháan na sa trigo, sa humáy, &c.

Rastrojo. = Ang dagámi ng̃a nahabílin sa yota sa nagálab na ang trigo, ang humáy, &c.

Rasura. = Pagcaálot, pagcaquías, pagquílquig. * Lalog sa vino.

Rasuracion. V. [Rasion].

Rasurar. = Pagálot.

Rata. = Ilagá ng̃a baye.

Ratafía. = Ilímnon ng̃a magáma sa aguardiente sa guindas ug sa obán ng̃a mg̃a panácot ng̃a mahomót.

Ratear. V. [Proratear]. * Pagpáhat sa pagcaígo, somála sa mg̃a pahanúngdan. * Pagcáoat, pagticás sa mg̃a tolotagídyot sa pagcalaláng. * Pagaguínod. * Paggóyod sa yota.

Rateo. V. [Prorateo].

Rateramente. = Sa pagcang̃íl-ad, sa pagcadaótan.

Ratería. = Pagcapang̃áoat sa mg̃a tolotagídyot, sa pagcalaláng. * Pagcatampalásan. * Buhat ng̃a daótan, malágsot, mang̃íl-ad.

Ratero. V. [Rastrero] hasta ang may opicio. * Caoatán, mang̃ang̃áhas, maninicás, ng̃a mang̃áoat sa mg̃a tolotagídyot, sa pagcalaláng. * Bisan onsa ng̃a talamáyon.

Ratificacion. = Pagcamatúod sa guiíng̃on ng̃a daan.

Ratificar. = Pagmatúod sa bisan onsa.

Ratigar. = Pagbáat ug maáyo sa guibútang, sa pagcahúsay, sa careton, sa galíng̃an.

Rátigo. = Cadaghánan sa mg̃a surlánan sa vino, ng̃a guilúlan sa careton, sa galíng̃an.

Ratihabicion. = Pagángdo, pagtándo, sa bisan cansa, sa bisan onsa ng̃a guibúhat sa lain sa iang ng̃alan.

Ratina. = Panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero.

Rato. = Ilagá. * Macadiót, diriót sa horas. * Calípay con casáquet.

Raton. = Ilagá, balágtoc. * Bató ng̃a maháit sa cahiládman sa dagat, ng̃a macatábas ug macapótol sa mg̃a cable sa mg̃a sacayán ng̃a guihócot sa mg̃a sinípit.

Ratona. = Ilágang baye.

Ratonar. = Pagpáac, pagcótcot sa mg̃a ilagá. * Pagsaquét sa iríng cay guilabíhan ang pagsobád sa mang̃a ilagá.

Ratonera. = Sagpá.

Ratonero ó Ratonesco. = Ang nahatong̃ód sa mang̃a ilagá.

Raudal. = Balaháan ng̃a pagaaguían sa daghan ng̃a tubig ng̃a mabahá caáyo. * Cadaghánan sa bisan onsa.

Raudamente. = Sa pagcalágmit.

Raudo. = Malágmit.

Raya. = Barlis. * Caotlánan sa mg̃a provincia con mg̃a calongsóran. * Catapúsan, tagál sa bisan onsa. * Calaínan sa isda.

Rayado. = Sinambágan, binórcan sa mg̃a barlis.

Rayano. = Ang naganáyon sa lain ng̃a yota. * Ang anáa sa caotlánan sa dohá ca provincia, &c.

Rayar. = Pagbárlis. * Pagpánas, pagpápas sa guisólat. * Pagbótang, sa obos sa obán ng̃a mg̃a polong ng̃a guisúlat, sa usá ca barlis, arón timaánan. * Paglabáo, paglabí sa isigcaíng̃on. * Pagdápat sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagaláman daman, paglámdag, pagsógod sa caarláuon.

Rayo. = Casoláo, casílao sa adlao, sa bulan ug sa mg̃a bitóon. * Linti. * Mg̃a cahoy ng̃a guibótang sa mg̃a rueda, sa mg̃a malíng̃an. * Pusil, escopeta, luthang. * Bisan onsa ng̃a mabáscog, ng̃a may cosóg, gahóm. * Táuo ng̃a batid, sa matalínis ng̃a húna húna. * Ang caól-ol ng̃a maháit ug dagcó. * Caáyo, [[270]]cadáot ng̃a calit, ahat, sa oalá paabótan ug húna hunáon. * Opiciales sa justicia, sa catarúng̃an. * Matá.

Rayoso. = Ang guibarlísan.

Rayuela. = Dula sa mg̃a báta.

Rayuelo. = Langgam.

Raza. = Lioat, calioátan. * Calaínan sa bisan onsa. * Casoláo, casílao sa adlao.

Razado. = Panápton ng̃a bastos, ng̃a díli magsáma sa pagcapino, sa pagcanípis.

Razon. = Húna húna, ihibaló, boot. * Casaráng̃an sa bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya. * Isip, ihap. * Cataróng̃an, casaráng̃an.

Razonable. = Ang moáng̃ay sa catarúng̃an, sa pagcatacós. * Arang arang, maáyo ayo, igo igo.

Razonablejo. = Idem.

Razonablemente. = Ing̃on sa cataróng̃an. * Maáyo ayo.

Razonadamente. = Ing̃on sa nahamótang sa matúod ng̃a cataróng̃an.

Razonado. = Boótan.

Razonador. = Ang magaoáli, ang magasámbag.

Razonamiento. = Pagcasuguílon, suguílon, solte, cagúla.

Razonar. = Pagpamólong, pagsuguílon, pagsólte, pagcagúla.

[[Índice]]