Diccionario Español-Bisaya

by Juan Félix de la Encarnación

RE

Reaccion. = Pagcabátoc, pagcacosóg, pagcasócol sa usá ca butang sa lain ng̃a butang ng̃a magabátoc opód ug macapógos canía. * Pagcasócol sa bisan onsa.

Reagravacion. = Pagcabóghat. * Pagcaópod, pagcaósob sa dagcóng cosóg.

Reagudo. = Táuo sa matalínis ug batid uyámot ng̃a húna húna.

Real. = Ang may pagcamáo gayód. * Ang nahatong̃ód sa hari. * Malólot uyámot. * Ang sacayán ng̃a ponóan sa ubán ng̃a mg̃a sacayán sa mg̃a escuadra. * Maáyo caáyo. * Lugar ng̃a guimpúy-an ug guihonóng̃an sa usá ca pang̃obátan, ug ang guibotáng̃an sa balong balong sa hari con sa general, sa ponóan sa mg̃a soldados. * Sicápat.

Realce. = Dayan dayan ng̃a molabáo, molabí sa bisan onsa. * Pagcadagcó, pagcamahál.

Realejo. = Órgano, tolónggon ng̃a diótay ug ng̃a masáyon ng̃a pagabálhin balhínon.

Realengo. = Longsod ug yota ng̃a nahatong̃ód sa hari ug sa Guinharían.

Realeza. = Cahímtang ug pagcabóot sa hari.

Realidad. = Pagcamáo ng̃a túod sa bisan onsa. * Camatúod, pagcamatúod, matúod túod.

Realillo. = Sicaoálo ng̃a coliró, ng̃a oaláy cahoy.

Realista. = Ang mahagógma sa hari, ang maganonót sa dapig sa hari.

Realizable. = Ang arang buháton, ang mahímo ng̃a pagmatoóron.

Realizar. = Pagbúhat ng̃a túod.

Realmente. = Sa pagcamatúod, sa matúod gayúd.

Realzar. = Pagósoag, pagtáas sa bisan onsa, pagbótang sa labíng hatáas sa pagcabútang ng̃a daan. * Pagdáyan dayan, pagtahóm.

Reamar. = Paghigúgma ug dagcó. * Pagbálos sa paghigúgma.

Reanimar. = Pagpahióli sa cosóg, sa gahóm. * Pagágda, pagsámbag sa guióbsan sa buot.

Reapretar. = Paghogót pagopód, pagósob sa paghogót.

Rearar. = Pagdáro pagósob.

Reasumir. = Pagdáoat pagopód sa guibiáan ng̃a daan.

Reasuncion. = Pagcadáoat pagósob sa guibiáan ng̃a daan.

Reata. = Pisi ng̃a icahocót sa durúha con capin ba [[271]]ng̃a mg̃a mananáp. * Pagcaáng̃ay sa cabobót-on sa obán ng̃a mg̃a táuo, sa pagbóot sa ílang isigcaíng̃on.

Reatadura. = Pagcahogót pagósob.

Reatar. = Paghogót sa durúha con capin ba ng̃a mg̃a mananáp, arón managlacát sa pagcasonód sonód.

Reato. = Catungdánan ng̃a mahabílin sa pagbáyad sa baláidon tong̃ód sa otang sa mg̃a salá, bisan ng̃a guipasáilo na ang maong mg̃a salá.

Reaventar. = Pagpálid pagopód sa bisan onsa.

Rebaba. = Bisan onsa ng̃a capin.

Rebaja. = Pagcacólang, pagcacópos sa bisan onsa.

Rebajar. = Pagcólang, pagcópos.

Rebajo. = Canal, bohó sa cahoy, sa bató, &c., arón pagasórlan ug pagaang̃áyan sa lain ng̃a bató, sa lain ng̃a cahoy, &c.

Rebalaje. = Alimpólos sa mg̃a bahá sa tubig, sa sológ sa dagat ug sa mg̃a sobá.

Rebalsa. = Tubig ng̃a díli magabahá, ng̃a magapuyó.

Rebalsar. = Pagpoyó, paghunóng sa cabahá sa tubig.

Rebanada. = Inárlip sa bisan onsa.

Rebanar. = Pagárlip sa bisan onsa.

Rebañadera. = Capandáyan ng̃a puthao sa pagcóha sa nahólog sa mg̃a atábay ug sa anáa sa cahilárman sa dagat ug sa mg̃a subá.

Rebañar. V. [Arrebañar].

Rebaño. = Panón sa mg̃a hayúpan. * Catilíngban sa mg̃a cristianos.

Rebasadero. = Lugar ng̃a pagaaguían sa mg̃a sacayán.

Rebasar. = Pagágui sa bisan diin sa mg̃a sacayán.

Rebate. = Pagcalális lalis. * Pagcaáoay, pagpang̃óbat.

Rebatiña. V. [Arrebatiña].

Rebatir. = Pagbátoc, pagsócol sa cosóg sa lain. * Pagáoay, pagpang̃óbat pagopód.

Rebato. = Paghimaló, pagcahimaló. * Bisan onsa ng̃a moábot sa ahat, sa calit, sa oalá paghúna hunáon. * Pagcagobóc.

Rebautizante. = Ang magabúñag sa guibuñágan na.

Rebautizar. = Pagbúñag pagósob.

Rebelar. = Pagpaálsa, paghópo sa bisan cansa sa obán arón manócol sa mang̃a ponóan. * Pagbólag sa pagcaamigos, sa pagcaábian. * Pagdáog sa mg̃a cailíbgon ng̃a daótan.

Rebelde. = Ang moálsa, ang magasócol sa mg̃a ponóan. * Suquíhan, masinocólon. * Cailíbgon ng̃a díli padáog sa maáyong húna húna. * Ang díli magatamód sa mg̃a calóoy.

Rebeldía. = Pagcasóqui, pagcasócol. * Pagcaparáyon sa díli maáyong húna húna, sa mg̃a buhat ng̃a daútan.

Rebelion. = Pagcaálsa, pagcasócol sa mg̃a ponóan.

Rebelon. = Cabayo ng̃a díli boot magsógot sa preno sa pagtóyoc sa luyo ug sa luyo.

Rebenque. = Tinábas ng̃a panit, pisi ng̃a malíg-on, ng̃a ihalámpac ug igacastigo sa mg̃a táuo ng̃a guihócman sa mang̃a buhat ng̃a mabóg-at. * Pisi ng̃a hamóbo ng̃a igabáat ug igabítay sa bisan onsa sa mg̃a sacayán.

Rebeza. = Pagcabálhin sa mg̃a sológ, sa mg̃a pagtáob ug paghunás sa dagat.

Rebisabuelo. = Apóhan ng̃a itagótlo, apóhan sa tohod.

Rebiznieto. = Apo ng̃a itagótlo, apo sa tohod.

Reblandecer. = Paghómoc sa bisan onsa.

Rebociño. = Mantiya ng̃a hamóbo ng̃a igatábon sa mang̃a babáye sa olo ug sa nauong.

Rebollar. = Lugar ng̃a guitórcan sa daghan ng̃a mg̃a salíngsing sa ponóan sa mg̃a cahoy.

Rebollidura. = Salaoáyon sa bohó sa mg̃a luthang, cay oalá boháton ug maáyo.

Rebollo. = Salíngsing sa mg̃a cahoy, sa dapit sa ponóan. [[271]]

Rebolludo. = Supang, matámboc. * Batóng mahál, diamante ng̃a baol pa.

Rebosadero. = Lugar ng̃a pagaaoásan sa bino, sa tubig, &c.

Rebosadura. = Pagcaáoas sa bino, sa tubig, &c.

Rebosar. = Pagáoas. * Pagdághan sa bisan onsa. * Pagpasábot sa mg̃a timáan sa anáa sa cásing cásing.

Rebotador. = Ang magaómpoc.

Rebotadura. = Pagcaómpoc.

Rebotar. = Ompoc. * Pagláin sa color, &c., sa bisan onsa. * Pagsócol. * Pagbálic sa tomóy sa mg̃a lansang, &c.

Rebote. = Pagcaómpoc.

Rebotica. = Ang solód ng̃a sonód sa botica. * Lugar ng̃a guitigúman sa tubig sa ulan, sa mg̃a quinahánglan sa botica.

Rebotiga. = Ang sulúd ng̃a sonód sa guibotáng̃an sa tiendáhan.

Rebotin. = Ang dahon ng̃a icadóha sa mg̃a cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a moras, sa nacóha na ang nahaúna.

Rebozar. = Pagpótus sa mg̃a sod-an sa mg̃a itlog, sa binócboc, &c. * Pagdúngdong, pagtábon sa nauong sa pandong, &c.

Rebozo. = Pagcatábon sa nauong sa pandong, &c. * Pagcasalingcápao, pagcasománg̃il. * Sa tinágo, sa hilom.

Rebramar. = Pagtíng̃og pagósob sa mg̃a mananáp. * Pagsigbálos balos sa mg̃a mananáp sa ilang pagtíng̃og.

Rebramo. = Ting̃og sa mg̃a mananáp ng̃a icabálos sa ting̃og sa isigcamananáp nila.

Rebudiar. = Pagpósng̃a sa baboy ng̃a ihálas con macaquíta sa mg̃a táuo.

Rebufar. = Pagpósng̃a sa mabágcog, sa pagcacosóg.

Rebujal. = Ang isip sa mg̃a hayúpan sa mg̃a panón ng̃a díli moábot sa calím-an.

Rebujo. = Pagcadóngdong, pagcatábon sa mg̃a babáye arón díli sila quit-on ug pagaílhan. * Potús ng̃a oalá hipóson ag maáyo.

Rebullicio. = Sabá, banhang dagcó.

Rebullir. = Pagsógod sa paglíhoc sa bisan onsa ng̃a nagapuyó.

Reburujar. = Pagpótus sa bisan onsa sa díli maáyo ng̃a pagcahípos.

Reburujon. V. [Rebujo] desde potús.

Rebusca. = Pagcadaguínot sa mg̃a bong̃a ng̃a nahabílin sa mang̃a cabalánan. * Ang mg̃a bong̃a ng̃a mahabílin sa mg̃a cabalánan sa lioas na ang panúig. * Ang labíng daútan sa bisan onsa.

Rebuscar. = Pagpólot, pagdaguínot sa mg̃a bong̃a ng̃a mahabílin sa mg̃a cabalánan sa lioas na ang paghípos, sa nacúha an ang panúig. * Pagpang̃íta, pagbólong, pagsúsi sa bisan onsa, sa dagcóng cacúgui.

Rebusco. V. [Rebusca].

Rebuznador. = Ang magatíng̃og ing̃on sa pagtíng̃og sa mg̃a borrico.

Rebuznar. = Pagtíng̃og sa mg̃a borrico.

Rebuzno. = Ting̃og sa mg̃a borrico.

Recabar. = Pagdáng̃at sa guipanghináot tong̃ód sa maáyong pagpang̃amúyo.

Recado. = Polong ng̃a ipadála, ng̃a ipasuguílon sa lain. * Panomdóman ng̃a maáyo, pagcahándom sa isigcaíng̃on. * Pagcomostá, pagpang̃omostá. * Hatag, gasa, regalo, timáan sa maáyong buot. * Pagcaándam, pagcatagána sa mg̃a quinahánglan sa bisan onsa. * Ang mg̃a quinahánglan sa pagcáon sa matagádlao sa tagsa ca panimaláy.

Recaer. = Paghólog pagopód. * Pagbóghat sa mg̃a masaquét. * Pagábot sa usá ca táuo sa mg̃a calisód sa lain ng̃a táuo.

Recaida. = Icadúhang pagcahólog, pagcapócan. * Pagcabóghat sa mg̃a masaquét. [[272]]

Recalada. = Pagcadónggo sa mg̃a sacayán.

Recalar. = Paghonób, pagyópyop. * Pagdónggo sa mg̃a sacayán sa laoígan, pagábot sa hang̃in sa lugar ng̃a guilináoan.

Recalcadamente. = Sa pagcadásoc.

Recalcadura. = Pagcadásoc.

Recalcar. = Pagdásoc. * Paghagóot, paggóot. * Pagósob sa maong suguílon.

Recalcitral. = Pagsíbog. * Pagsóqui sa minatúod.

Recalentamiento. = Pagcaínit pagósob.

Recalentar. = Pagínit pagopód. * Pagábot sa caíbog, sa paghigúgma.

Recalzar. = Pagdóol sa yota sa mg̃a tanóm, sa libót nila. * Pagáyo sa mg̃a simiento sa mg̃a baláy, &c.

Recalzo. = Pagcaáyo sa mg̃a simiento sa mg̃a tilindógan sa mg̃a baláy.

Recamador. = Magbobórda.

Recamar. = Pagbórda.

Recámara. = Solód ng̃a sonód sa solód ng̃a guibotáng̃an sa higdáan. * Solód ng̃a guihipósan sa mg̃a hias ug mg̃a casangcápan sa mg̃a baláy ng̃a hariánon. * Lugar ng̃a pagasórlan sa pólvora sa mg̃a luthang, mg̃a pusil, &c., sa pagbúhi caníla.

Recambiar. = Pagbáilo, pagtagílis pagósob.

Recambio. = Icadúhang pagcabáilo, pagcatagílis.

Recamo. = Pagcabólda.

Recancanilla. = Pagcaquiáng quiáng sa mg̃a báta, sa pagdúla nila.

Recantacion. V. [Palinodia].

Recanton. = Ang bató ng̃a ipadápat sa mg̃a pared, arón díli madáot.

Recapacitar. = Paghúna húna, pagpalándong.

Recapitulacion. = Pagcaásoy sa pagcaláctor sa guiíng̃on ng̃a daan.

Recapitular. = Pagásoy sa pagcaláctod sa guiíng̃on ng̃a daan sa mg̃a hatáas ng̃a polong.

Recargar. = Pagbála, paglólan pagopód. * Pagdógang sa cabóg-at sa guipás-an, sa guibála, sa guilólan. * Pagsáoay tong̃ód sa bag-ong salá. * Pagdógang sa castigo sa mg̃a saláan guican sa bag-ong paghócom.

Recargo. = Bag-ong bala, bag-ong lulan. * Bag-ong pagsáoay, tong̃ód sa bag-ong salá. * Castigo ng̃a bag-o sa mg̃a saláan. * Pagcadógang sa hilánat ug sa saquét.

Recata. = Pagcadímdim; pagcatagámtam, pagcatiláo pagósob.

Recatadamente. = Sa pagcabántay, sa pagcaólay.

Recatado. = Mabalantáyon. * Maólay. * Ang magabántay sa iang láoas, sa iang pagpamólong, sa iang pagatúbang, &c.

Recatar. = Paghílom, pagtábon, pagtágo sa díli boot ng̃a hibalóan. * Pagtiláo pagósob, pagtagámtam, pagdímdim pagopód. * Pagtáhap sa pagbóhat sa bisan onsa.

Recatear. V. [Regatear]. * Paghícao. * Díli pagbóot, pagsúqui.

Recatería. V. [Regatonería].

Recato. = Pagcabántay. * Pagcaólay, pagcatimáan sa mg̃a búhat, sa mg̃a polong, &c.

Recaton. V. [Regaton].

Recatonazo. = Pocpoc, pagcabónal sa tomóy, sa sop-ot sa bangcao.

Recatonear. V. [Regatonear].

Recatonería. V. [Regatonería].

Recaudacion. = Pagcapaníng̃il, pagcacaláoat sa salapí. * Ang solód ng̃a pagatipígan sa salapí sa Guinharían.

Recaudamiento. V. [Recaudacion]. * Cahímtang sa pagcamaniníng̃il. * Ang yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa maniníng̃il. [[272]]

Recaudar. = Pagtíng̃il, pagtígom sa salapí sa Guinharían. * Pagbútang sa maáyo sa bisan onsa.

Recaudo. V. [Recaudacion]. * Pagcaáco.

Recavar. = Pagcále pagopód.

Recazo. = Dayan dayan sa calang sa mg̃a polóan ug sa mg̃a onód sa mg̃a hing̃aníban. * Bocó bocó sa ng̃a cuchillo.

Recelar. = Pagtáhap, pagtághap.

Recelo. = Pagcatáhap.

Receloso. = Matahápon.

Recentadura. = Ang binhi ng̃a pagatipígan sa pagsácot sa bag-ong minása.

Recental. = Anac sa carnero ng̃a magasóso pa.

Recentar. = Pagsácot sa bag-ong minása sa binócboc, sa binhi ng̃a tinipígan. * Pagbág-o.

Receñir. = Pagbácos, paglícos pagósob.

Recepcion. = Pagcacaláoat. * Pagcasúsi, pagcasóquit sa hocom, arón hibalóan sa matúod.

Recepta. = Libro ng̃a pagasolátan sa mg̃a silot.

Receptáculo. = Bolotáng̃an sa bisan onsa. * Dalángpan.

Receptador. = Ang magatábon, ang magatágo, ang magacágon cagon sa mg̃a saláan.

Receptar. = Pagtábon, pagtágo, pagcágon cagon sa mg̃a saláan ug sa mg̃a salá.

Receptivo. = Ang mudáoat, ang arang magdáoat.

Recepto. = Dalángpan.

Receptor. = Ang modáoat. * Ang escribano ng̃a guisógo sa hocom sa bisan onsa ng̃a tacós ug boháton.

Receptoría. V. [Recetoría]. * Cahímtang sa pagcareceptor. * Ang opicio ng̃a guitógon sa receptor.

Recercador. = Ang magapalibót, ang magapalícos pagósob.

Receso. = Pagcabólag, pagcapaháoa.

Receta. = Ang pagbóot sa mananámbal ng̃a sinúlat, arón ihátag sa boticario ang tambal ng̃a guipang̃áyo. * Tolománon sa pagbúhat sa bisan onsa. * Papel ng̃a guisulátan sa bisan onsa ng̃a guipang̃áyo.

Recetador. = Ang magasúlat sa mg̃a reseta.

Recetante. = Idem.

Recetar. = Pagpang̃áyo sa botica sa mg̃a tambal tong̃ód sa sulat ng̃a guisúlat sa mananámbal.

Recetario. = Libro ng̃a pagasulátan sa mg̃a tambal ng̃a guipang̃áyo sa mananámbal sa botica. * Cadaghánan sa mg̃a reseta ng̃a sinolátan sa mg̃a tambal ng̃a oalá pa baidan sa boticario.

Recetor. V. [Receptor]. * Ang modáoat sa salapí sa Guinharían.

Recetoría. = Solód ng̃a pagatipígan sa salapí sa Guinharían.

Recial. = Solog ng̃a mabáscog sa mg̃a subá.

Reciamente. = Sa pagcabáscog, sa pagcacosóg.

Recibidero. = Ang mahímo ng̃a pagadaoáton.

Recibidor. = Ang mudáoat, ang macacaláoat.

Recibiente. = Idem.

Recibimiento. = Pagcadáoat, pagcacaláoat. * Pagcasogát, pagcatágbo, pagcahinágbo. * Solód ng̃a pagadaoátan sa mg̃a bisita, solód ng̃a guisóndan sa lasalas. * Altal ng̃a guigáma sa mg̃a cadalánan ng̃a pagabotáng̃an sa Santísimo Sacramento sa mg̃a procesion.

Recibir. = Pagdáoat, pagcaláoat. * Pagságang. * Pagtágbo, pagsogát, paghinágbo. * Pagatúbang sa mg̃a bisita. * Pagsócol sa boot magdámag.

Recibo. V. [Recepcion]. * Calig-ónan, camatuódan ng̃a guihátag sa táuo ng̃a mudáoat sa bisan onsa.

Recien. = Bag-o pa, carón bag-o, díli pa dugay.

Reciente. = Idem. * Ang bag-o nahúman, natápus, natibáoas.

Recientemente. V. [Recien].

Recinchar. = Pagbácus ug maáyo.

Recinto. = Solód. [[273]]

Recio. = Mabáscog, macosóg. * Matámboc. * Supang, sa maísog ng̃a gaui.

Récipe. = Polong ng̃a linatín: ang reseta ng̃a guisúlat sa mg̃a mananámbal sa pagpang̃áyo sa mg̃a tambal sa botica. * Bisan onsa ng̃a macasáquet, macalisód.

Recipiente. V. [Recibidor].

Recíprocamente. = Sa pagcabinálos balos.

Reciprocidad. = Pagcabálos sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo.

Recíproco. = Magsáma sa pagbálos.

Recitacion. = Pagcasóguid.

Recitador. = Ang magasóguir sa hatáas ng̃a ting̃og.

Recitar. = Pagsúguir sa bisan onsa sa hatáas ng̃a ting̃og.

Reciura. V. [Robustez]. * Pagcahorós sa hang̃in, pagbáscog sa init, sa ulan, &c.

Reclamacion. = Pagcatáoag sa masingcámot. * Pagcasóqui sa mg̃a pagsentensia sa hocom, tong̃ód cay oalá macaígo sa catarúng̃an. * Pagcasigtáuag sa mg̃a langgam.

Reclamar. = Pagsigtáoag sa mg̃a langgam. * Pagtáoag sa minatúod, sa masóbsob. * Pagsóqui sa bisan onsa ng̃a díli matárong.

Reclamo. = Ang langgam ng̃a aghop ng̃a guitorlóan arón taogon sa iang ting̃ób ang mg̃a isigcalánggam nia. * Ting̃og ng̃a guitáoag sa usá ca langgam sa lain ng̃a isigcalánggam nia. * Capandáyan sa pagtáoag sa mg̃a langgam. * Ting̃og ng̃a igatáoag sa bisan cansang táuo.

Recle. = Túig ng̃a guitógot sa mg̃a canónigo arón maling̃áo ling̃ao, ug arón díli sila muátang sa coro.

Reclinacion. = Pagcasándig, pagcasál-ig, pagcahámboy. * Pagcataquílid.

Reclinar. = Pagtaquílid, pagtóang. * Paghámboy, pagsándig, pagsál-ig.

Reclinatorio. = Hambóyan, sandígan, sal-ígan.

Recluir. = Pagbilánggo.

Reclusion. = Bilanggóan.

Reclusorio. = Idem.

Recluta. = Pagcadógang sa soldados ng̃a culang sa mg̃a pang̃obátan. * Ang musulód sa pagcasoldados sa iang caugalíng̃on ng̃a pagbóot.

Reclutar. = Paghópo sa mg̃a táuo arón manolód sila sa pagcasoldado. * Pagpatigáyon sa mg̃a quinahánglan.

Recobrante. = Ang magabáoi.

Recobrar. = Pagbáoi. * Paghióli sa capógdao, sa pagcaoalá sa búot, sa mg̃a balatían.

Recobro. = Pagcabáoi. * Paghióli sa pagcapógdao.

Recocer. = Paglóto pagósob. * Paglabí sa capong̃ót, sa casocó.

Recocido. = Táuo ng̃a maánad na sa bisan onsa, batid.

Recocina. = Solód ng̃a harúul sa cosina, sa dapóg.

Recocho. = Ang loto ng̃a guilabíhan.

Recodadero. V. [Reclinatorio].

Recodo. = Pagcasíco, pagcalicó sa mang̃a cadalánan.

Recogedero. = Lugar ng̃a pagahipósan sa mg̃a botang. * Capandáyan ng̃a icahípos.

Recogedor. = Ang magapasáca sa iang baláy.

Recoger. = Pagcúha pagopód sa bisan onsa. * Pagtígom, pagting̃ób, pagpópho, paghípos sa mg̃a bong̃a sa panúig. * V. [Encoger]. * Pagdaguínot sa salapí ug sa bisan onsa. * Paghípos sa caugalíng̃on ng̃a baláy. * Paghúna húna, pagpalándong.

Recogida. = Babáye ng̃a mopoyó sa usá ca baláy, sa díli magalacát sa goa, guican sa iang pagbóot con sa sugo sa mg̃a ponóan.

Recogidamente. = Sa pagcaoaláy labot sa mg̃a caling̃áoan.

Recogido. = Ang magapuyó ng̃a sia usá ra, sa oaláy labot sa mg̃a caling̃áoan.

Recogimiento. = Pagcatígom, pagcating̃ób, pagcatápoc, [[273]]sa mg̃a botang. * Dalángpan ng̃a malíg-on pagcabólag sa mg̃a caling̃áoan. * Pagcahúna húna, pagcapalándong.

Recolar. = Pagsála pagopód sa vino, sa tubig, &c.

Recoleccion. = Pagcaláctod. * Pagcatúman ng̃a hingpit sa mg̃a tulumánon sa ubán ng̃a mg̃a caparían. * Pagcahípos sa mg̃a bong̃a sa tiempo sa panúig, sa panuígan. * Pagcatíng̃il sa salapí ug sa mg̃a bong̃a. * Pagcabía sa ng̃atanán ng̃a calibutánon sa maáyong pagámpo ug pagpang̃amúyo sa Dios.

Recolectar. = Paghípos sa mg̃a bong̃a sa panúig.

Recoleto. = Padre, religioso ng̃a magatúman sa pagcahíngpit sa mg̃a tulumánon sa caparían ng̃a hingtúngdan, ug ang convento ng̃a guimpúy-an nia. * Táuo ng̃a díli mahagúgma caáyo sa mg̃a caling̃áoan ng̃a calibotánon, ug ng̃a may casaráng̃an sa pagbísti.

Recomendable. = Ang tacós ng̃a higugmáon ug palanggáon.

Recomendablemente. = Sa dagcóng pagcacúgui.

Recomendacion. = Pagcatógon. * Pagcadáyeg sa bisan cansa. * Pagcamahál, pagcahamíli sa bisan onsa.

Recomendar. = Pagtógon sa bisan cansa arón magabántay ug magaalíma sa bisan onsa. * Paglában sa bisan cansa sa pagdáyeg canía.

Recompensa. = Pagcabálus sa mg̃a calóoy. * Pagcabáilo ng̃a magsáma.

Recompensable. = Ang tacús ng̃a pagabáslan.

Recompensacion. V. [Recompensa].

Recompensar. = Paghátag sa usá ca butang ng̃a tumbas sa bale sa lain ng̃a butang ng̃a guidáoat. * Pagbálos sa mg̃a calóoy, sa mg̃a pahanóngdan.

Recomponer. = Pagáyo pagósob.

Reconcentramiento. = Pagcasolód sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Reconcentrar. = Pagsolód sa usá ca botang sa lain ng̃a butang. * Pagtágo sa mg̃a húna húna. * Paghúna húna sa minatúod sa bisan onsa.

Reconciliacion. = Pagcaábian pagósob, pagopód sa pagcahigála. * Pagcatóg-an sa mg̃a salá ng̃a hingcalímtan ug sa mg̃a salá ng̃a diótay. * Pagcacompisál sa mg̃a sacerdote.

Reconciliador. = Ang magapaamigos.

Reconciliar. = Pagcábig pagósob sa pagcahigála, pagopód sa pagcaábian. * Pagpacompisál sa táuo ng̃a nagatúg-an sa mg̃a saláng diótay con sa mg̃a salá ng̃a hingcalímtan sa lain ng̃a pagcompisál. * Pagdaláng̃in sa bisan onsang lugar ng̃a sagrado ng̃a guibohátan sa mg̃a salá.

Reconcomerse. = Paglíhoc sa licód sa abága, ug sa bocó bocó, guican sa pagcacatól ng̃a dagcó.

Reconcomio. = Pagcalíhoc sa bocó bocó, sa abága ug sa licód, ng̃a dong̃an, guican sa pagcacatól ng̃a dagcó, con guican ba sa pagcadagcóng calípay. * Catáhap ng̃a magatándog sa mg̃a húna húna.

Recóndito. = Ang natágo. * Ang nahóbong. * Ang halálom uyámot.

Reconduccion. = Pagcasábot sa pagábang pagopód sa bisan onsa sa human na ang nahaónang pagsábot.

Reconducir. = Pagábang pagopód.

Reconocedor. = Ang magalí-li, ang magahíling ug maáyo.

Reconocer. = Li-li, hiling. * Pagpasábot sa pagcaía sa hari, sa mg̃a ponóan, &c. * Pagtóg-an sa pagcatámod sa usá ca táuo sa isigcaíng̃on, tong̃ód sa mg̃a calóoy ng̃a guidáoat. * Paghúna húna, pagpalándong. * Pagíla, sa bisan cansa sa bisan onsa ng̃a ia. * Pagíla pagtóg-an sa salá, sa sayúp ng̃a guibúhat.

Reconocidamente. = Sa pagcatamód.

Reconocido. = Ang magatamód sa mg̃a calóoy.

Reconociente. = Ang magalí-li, ang magahíling. [[274]]

Reconocimiento. = Pagpacaíla, pagcahíling, pagcalí-li. * Pagcatamód. * Pagpaóbos, pagcasácop.

Reconquista. = Pagcaángcon pagopód sa bisan onsa, guican sa gahúm sa mg̃a hing̃aníban ug sa mg̃a soldados.

Reconquistar. = Pagángcon, pagdáog, pagpasácop pagósob sa mg̃a longsod, &c., guican sa gahóm sa mg̃a soldados ug sa mg̃a hing̃aníban.

Recontante. = Ang magasúguid pagópod opod sa bisan onsa.

Recontento. = Malipáyon caáyo. * Calípay ng̃a dagcó.

Reconvalecer. = Pagáyo pagósob sa saquét.

Reconvencion. = Pagcasáoay, pagcabárlong sa bisan cansa, tong̃ód sa maong salá.

Reconvenir. = Pagcasabá, pagbárlong, pagsáoay sa bisan cansa tong̃ód sa salá nia. * Pagsáca sa hocom sa bisan cansa, sa maong táuo ng̃a nagasáca canía.

Recopilacion. = Pagcaláctor sa mg̃a sulat. * Catilíngban sa bisan onsa. * Catilíngban sa mg̃a leyes ng̃atanán.

Recopilador. = Ang magapaláctor. * Ang magating̃ób, ang magatígom.

Recopilar. = Pagláctor. * Pagting̃ób, pagtígom.

Recoquin. = Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc caáyo.

Recordable. = Ang arang pagdomdómon. * Ang tacós ng̃a pagahandómon.

Recordacion. = Pagcadómdom, pagcahándom.

Recordador. = Ang magapadómdom, ang magahándom.

Recordante. = Ang icapadómdom, ang igahándom.

Recordar. = Pagdómdom, paghándom. * Pagmatá sa natólog.

Recordativo. V. [Recordante].

Recorrer. = Paglí-li, paghíling, pagsolóng sa dagcóng cacúgui. * Pagsósi. * Pagbása sa ibábao lamang. * Pagáyo sa nagadáot. * Pagdang̃óp.

Recortadura. V. [Recorte].

Recortar. = Pagtábas sa capin sa bisan onsa, pagholíbis. * Paggónting sa papel sa magacaláin lain ng̃a mg̃a dagoay. * Pagguínting guinting.

Recorte. = Pagcatábas. * Pagcaholíbis.

Recorvar. V. Encorbar.

Recorvo. V. [Corvo].

Recoser. = Pagtahí pagopód.

Recostadero. = Lugar ng̃a pagaoraráyan.

Recostar. = Pagoráray. * Pagtaquílid. * Pagcalígad, paghígda.

Recova. = Pagcapálit sa mg̃a itlog, mg̃a pisó, &c., sa pagbalígya, pagopód. * Lugar ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a pisó, mg̃a itlog, &c. * Panón sa mg̃a ayam.

Recoveco. = Pagcalicó licó, pagcasíco sa mg̃a cadalánan. * Pagcalaláng sa mg̃a táuo sa pagdáng̃at sa guipanghináot nila.

Recovero. = Ang magapálit sa mg̃a manóc, sa mg̃a pisó, &c., sa pagbalígya pagósob.

Recre. V. [Recle].

Recreacion. = Caling̃áoan, calipáyan, calipátan.

Recrear. = Paglípay, paglípat, paglíng̃ao ling̃ao.

Recreativo. = Ang macalípay, ang macalípat, ang macalíng̃ao ling̃ao.

Recrecer. = Pagdagcó, pagpadagcó, pagpadághan sa bisan onsa. * Pagábot sa bisan onsa sa pagcaáhat. * Paghióli sa gahóm, sa cosóg.

Recrecimiento. = Pagpacadagcó, pagcadághan.

Recreo. V. [Recreacion]. * Lugar ng̃a pagaling̃áoan, ng̃a padoláan.

Rectamente. = Sa pagcatárong. * Sa pagcaláctod.

Rectificacion. = Pagcahíngpit sa bisan onsa. * Pagcasoláy sa pagcamatúod sa bisan onsa.

Rectificar. = Pagcahíngpit. * Pagsoláy, pagpamatúod sa bisan onsa. * Pagólay sa mg̃a ilímnon. [[274]]

Rectificativo. = Ang magahíngpit. * Ang icapamatúod sa bisan onsa.

Rectilíneo. = Ang nagáma sa mg̃a barlis ng̃a tindog.

Rectitud. = Pagcaláctod. * Pagcatárong.

Recto. = Matól-id, matanos. * Matárong.

Rector. = Magholópot, ang magabóot, magbolóot, ponóan. * Cura párroco.

Rectorado. = Cahímtang sa pagcarector, ug ang tiempo ng̃a pagadugáyan sa opicio.

Rectoral. = Ang nahatong̃ód sa rector ug sa rectora.

Rectorar. = Pagtúman sa opicio sa rector.

Rectoría. = Cahímtang ug gahóm sa rector ug sa rectora.

Recua. = Cadaghánan sa mg̃a mananáp ng̃a pagabalsáhan. * Cadaghánan sa mg̃a botang ng̃a nagacasonód sonód.

Recuadrar. = Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcaláro.

Recuadro. = Pagcabáhin sa pagcaláro.

Recuaje. = Ang salapí ng̃a guibáyad tong̃ód sa pagágui sa mg̃a mananáp sa bisan diin.

Recuarta. = Icaópat ca coldas sa sesta, sa guitara.

Recudimiento. = Gahóm ng̃a guihátag sa bisan cansang táuo sa isigcaíng̃on, arón mamaníng̃il sa salapí ng̃a catongdánan nia ng̃a panínglon.

Recudir. = Pagbáyad sa bisan cansa sa tacús ng̃a ibáyar canía. * Pagóli sa bisan onsa sa lugar ng̃a guicoháan.

Recuento. = Isip, icadúhang ihap sa bisan onsa.

Recuerdo. = Panomdóman sa bisan onsa ng̃a miágui.

Recuero. = Ang magabántay ug magasonód sa mg̃a recua.

Recuesta. = Pagcapahibaló sa pagbóot sa hocom.

Recuesto. = Pagcahanáynay, pagcahándig.

Reculada. = Pagcasíbog, pagcaisíos, pagcaísol.

Recular. = Pagisíos, pagsíbog. * Pagisíos sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot ug húna húna. * Isol.

Reculo. = Manóc con pisó ng̃a tocóng, ng̃a oaláy icog.

Reculones. (á). = Sa pagcasíbog.

Recuperable. = Ang arang bauíon, ang mahímo ng̃a pagalocáton.

Recuperacion. = Pagbáoi, pagcalocát.

Recuperador. = Ang magabáoi. * Ang magalocát.

Recuperar. = Pagbáoi, paglucát. * Pagáyo ayo, pagárang arang sa saquét.

Recuperativo. = Ang icabáoi, ang icalucát.

Recura. = Capandáyan sa mg̃a magbobóhat sa mg̃a sodlay, sa paghínag sa ilang mg̃a ng̃ipon.

Recurar. = Paghínag sa mg̃a ng̃ipon sa mg̃a sudlay.

Recurrir. = Pagdang̃óp, paquigmalóoy, pagpaquigtábang, pagpaquiglában. * Pagúli sa lugar ng̃a guiguicánan, paghióli sa bisan onsa sa lugar ng̃a guicuháan.

Recurso. = Pagcadang̃óp. * Pagcaóli, pagcahióli. * Pagánha sa lain ng̃a hocom sa nagapíldi sa usá ca hocmánan.

Recusacion. = Pagcaáyad.

Recusante. = Ang magaáyad.

Recusar. = Pagáyad.

Rechazador. = Ang magasócol, ang musúqui, ang magasícuay.

Rechazamiento. = Pagcasóqui, pagcasócol, pagcasícuay.

Rechazar. = Sicuay, socól, suqui.

Rechazo. = Pagcasíbog sa bisan onsa cay misóngco sa lain.

Rechifla. = Pagcayúbit, pagcatíao ng̃a mabóg-at, pagcatámay.

Rechiflar. = Pagyúbit, pagtámay.

Rechinador. = Ang nagaagutíot, ang nagaíac, ang nagaígut, ang nagabáglot, ang nagacáhit cahit, ang nagalágot, ang nagatagatá.

Rechinamiento. = Pagcaagotíot, pagcaíac, pagcaígot, pagcabáglot, pagcacáhit cahit, pagcalágot, pagcatagatá. [[275]]

Rechinante. V. [Rechinador].

Rechinar. = Agutíot, iac, ígot, baglot, cahit cahit, lagot, tagatá. * Pagbúhat sa bisan onsa sa pagcasóqui.

Rechino. V. [Rechinamiento].

Rechoncho. = Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc.

Red. = Layá, sahid, baling. * Bisan onsa ng̃a guilála sa pagcadágoay sa layá, ng̃a may daghan ng̃a mg̃a bohó bohó. * Lugar ng̃a pagabaligyáan sa tinápay. * Limbong, pagcalaláng, pagcaólo olo.

Redaccion. = Pagcasólat sa bisan onsa sa pagcahúsay, sa pagcasonód sonód.

Redactar. = Pagsólat sa bisan onsa sa maáyong pagcahúsay, ug pagcasonód sonód.

Redactor. = Ang magahúsay, ug magapasonód sonód sa mang̃a sulat.

Redada. = Bisan onsa ng̃a macóha sa macaúsa.

Redaño. = Panit ng̃a manípis sa pagcadágoay sa puyo puyo ng̃a magapótus sa mang̃a tináe.

Redar. = Pagsáhid, pagtáctac sa baling, &c.

Redargucion. = Pagcasócol, pagcaíndig indig sa polong.

Redargüir. = Pagsócol. * Paglális lalis, pagíndig indig, sa polong.

Redecilla. = Panápton ng̃a linála sa pagcadágoay sa layá.

Rededor. = Libót, sa libót, sa lipót, sa luyo ug sa luyo, sa pagcalícos.

Redel. = Sinógdan sa pagcanípis sa mg̃a laoas sa mg̃a sacayán.

Redencion. = Pagcabáoi, pagcalocát, pagcalóoas. * Tambal, sumpa. * Dalángpan.

Redentor. = Ang magalóoas, ang magabáoi, ang magalucát. * Mamamáoi, manlolocát, manlolóoas. * Si Jesucristo ng̃a Guinóo ta, ng̃a nagabáoi sa mg̃a táuo sa cabihágan sa yaoa. * Padre sa caparían sa Merced ug sa Trinidad, ng̃a magalocát sa mg̃a bihag ng̃a toa sa camorósan.

Redero. = Ang magabóhat sa mg̃a sahid, sa mang̃a baling, &c.

Redhibitorio. = Pagcabárbar sa pagsábot, sa nagapálit sa bisan onsa, cay oalá sia sairan sa nagabalígya sa cadaótan sa maong guipálit.

Redicion. = Pagcaósob sa guiíng̃on na.

Redicho. = Táuo ng̃a magasángpot sa pagcacúti cuti.

Rediezmar. = Pagtíng̃il sa mg̃a icapólo. * Pagpang̃áyo pagopód sa mg̃a icapólo.

Rediezmo. = Icadúhang pagbáyad sa mg̃a icapólo. * Ang icasíam ca bahin, sa nacúha na ang mg̃a icapólo.

Redil. = Alud, coral, camálig ng̃a pagasórlan sa mg̃a hayúpan.

Redimible. = Ang arang baoíon ug lucáton.

Redimir. = Looas, locát, baoi. * Gaoas, misic.

Redigote. = Calaínan sa capote.

Rédito. = Polós, caposlánan sa salapí, tobo sa maong salapí.

Redituable. = Ang magapolós, ang mohátag sa tobo.

Reditual. = Idem.

Redituar. = Pagpolós, paghátag sa tobo.

Redoblado. = Táuo ng̃a matámboc, supang ug hatáas caáyo. * Pagcalacát ng̃a malágmit.

Redoblamiento. = Pagcadóha sa bisan onsa.

Redoblar. = Pagdúha sa bisan onsa. * Pagbálic sa tomóy sa mg̃a lansang, &c. * Pagósub, pagopód.

Redobla. V. [Redoblamiento]. * Pagcaósob, pagcaópod. * Pagcatóctoc sa tambol sa pagcadáli, sa pagcalágmit.

Redoblegar. V. [Redoblar].

Redoblon. = Pagcalímbong sa sugál sa baraja.

Redoma. = Sorlánan sa salamín, halagpád dapit sa obos ug haíctin dapit sa bába.

Redomado. = Táuo ng̃a batid, malaláng̃on.

Redomazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa redoma. [[275]]

Redonda. = Calaínan sa igagáma ng̃a baol pa. * Lugar ng̃a calán-an sa mg̃a mananáp. * V. [Rededor].

Redondamente. V. [Rededor]. * Sa pagcalíng̃in, sa pagcadayág, sa pagcaoaláy duha duha.

Redondear. = Pagpalíng̃in sa bisan onsa. * Pagbáyad sa mg̃a otang. * Pagpatigáyon sa caogalíng̃on lamang.

Redondel. = Calíng̃in. * Calaínan sa capote.

Redondete. V. [Redondo].

Redondez. = Pagcalíng̃in.

Redondilla. = Calaínan sa garay, sa balac sa opát ca dalan.

Redondo. = Malíng̃in. * Madayág, sa oaláy duha duha.

Redondon. = Calíng̃in ng̃a dagcó.

Redopelo. = Pagcaáoay, pagcalális lalis sa daghánan, sa polong lamang.

Redor. = Baníg ng̃a diótay ug malíng̃in.

Redro. = Sa licód, sa oláhi. * Ang dao singsing, ang barlis ng̃a labíng maítom sa mg̃a song̃áy sa mg̃a carnero.

Redrojo. = Bolig ng̃a diótay sa ubas, ug ang mg̃a bolig ng̃a guisáilo sa pagpópo caníla. * Ang bulac ug bong̃a ng̃a icadúha sa mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy. * Báta ng̃a díli mutóbo caáyo.

Redrojuelo. = Idem.

Redruejo. = Idem.

Reduccion. = Pagcabálic sa bisan onsa sa pagcabútang ng̃a daan. * Pagcabálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a butang ng̃a magsáma. * Pagcabáilo sa salapí, pagcadúgmoc. * Pagcabáhin bahin sa bisan onsa sa daghan ng̃a mg̃a bahin. * Pagcaalísng̃ao, pagcaalísbo sa bisan onsa. * Pagpaóbos, pagcasácop sa usá ca Guinharían, provincia con longsod. * Pagcasámbag ng̃a mabáscog. * Pagcabálic sa matúod ng̃a Pagtóo.

Reducir. = Pagbálic sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibutáng̃an ng̃a daan. * Pagbáilo, pagtaguílis, pagdógmoc sa salapí. * Pagláctor sa suguílon. * Pagbáhin sa bisan onsa sa daghánan ng̃a mg̃a bahin. * Pagpasácop, pagpaóbos. * Pagsámbag, pagtámbag.

Redundancia. = Pagcacápin sa bisan onsa, pagcaáoas.

Redundante. = Ang capin, ang naáoas.

Redundar. = Aoas, capin. * Pagábot sa bisan onsa sa polós con sa icadáot sa bisan cansa.

Reduplicacion. = Pagcadúha sa bisan onsa. * Pagcaópod, pagcaósob.

Reduplicar. = Pagósob, pagopód. * Pagdóha.

Reedificacion. = Pagcatíndog, pagbóhat pagopód sa baláy, sa Singbahán, &c., ng̃a nagobá.

Reedificador. = Ang magatíndog, magapatíndog, magabóhat, magapabóhat pagósob sa bisan onsa.

Reedificar. = Pagbúhat, pagtíndog pagopód sa bisan onsa ng̃a nagobá, napócan, naláglag.

Reeleccion. = Pagcahing̃álan pagopód.

Reelegir. = Paghing̃álan pagopód, pagpíli pagósob.

Reembolsar. = Pagdáoat sa salapí ng̃a guipaólos.

Reembolso. = Pagcadáoat, pagcabáoi sa salapí ng̃a guihátag con guipaólos sa isigcaíng̃on.

Reemplazar. = Pagílis sa usá ca butang sa lain ng̃a butang ng̃a magsáma.

Reemplazo. = Pagcaílis, pagcaalíli, pagcasalíli. * Pagcaponó sa bisan onsa. * Ang táuo ng̃a nagasalíli sa lain sa pagcasoldados.

Reencuentro. = Pagcasóngco sa bisan onsa. * Pagcatábo, pagcasogát.

Reenganchamiento. = Pagcasáb-it, pagcacáo-it sa bisan onsa. * Salapí ng̃a ihátac sa táuo ng̃a musulód sa pagcasoldados pagósob, con sa nagasalíli sa lain ng̃a táuo.

Reenganchar. = Pagsáb-it, pagcáo-it, pagopód. * Ang mosolód pagopód sa pagcasoldado sa obos na nacatúman na sa iang tiempo ug catungdánan. [[276]]

Reenganche. V. [Reenganchamiento], desde salapí.

Reengendrador. = Ang mohátag sa bisan onsa sa bag-ong pagcamáo.

Reengendrar. = Paghátag sa bag-ong pagcamáo, sa tong̃ód sa gracia.

Reensayar. = Pagsoláy, pagána ana, pagsána sana pagopód.

Reensaye. = Pagsoláy, pagsáng̃il pagósob sa mg̃a tumbága, sa buláoan con sa salapí.

Reensayo. = Icadúhang pagsuláy sa bisan onsa.

Reexaminacion. = Pagcasoláy, pagcaexámen pagósob.

Reexaminar. = Pagexámen pagopód.

Refaccion. = Pagcacáon ng̃a igo sa casaráng̃an ng̃a icapacosóg sa laoas.

Refajo. = Calaínan sa saya sa mg̃a babáye.

Refalsado. = Limbóng̃an, burhíon.

Refeccion. V. [Refaccion]. * Pagcaáyo sa bisan onsa.

Refectorio. = Lugar ng̃a calán-an, sa mg̃a caparían.

Referencia. = Pagcasoguílon sa bisan onsa. * Pagcasáma, pagcaáng̃ay sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Referente. = Ang magasuguílon.

Referible. = Ang arang isúguid.

Referir. = Suguid, suguílon, ing̃on. * Pagpatigáyon sa bisan onsa arón macúha ang tuyo ng̃a guipanghináot.

Refertero. = Maquigaoáyon.

Refilon (de). = Sa pagcataquílid, sa tinaquílid.

Refinacion. = Pagcaólay.

Refinadera. = Bató sa paglíguis sa pagcapino sa cacao.

Refinado. = Mahál caáyo. * Táuo ng̃a malaláng̃on uyámot.

Refinador. = Ang magaólay sa mg̃a ilímnon, sa mg̃a tambal, sa lana, &c., ug sa buláoan, sa salapí, &c.

Refinadura. V. [Refinacion].

Refinar. = Pagólay. * Paghíngpit.

Refino. = Mahál, olay caáyo.

Refirmar. = Pagpamatúod.

Refitolero. = Ang magabántay sa refectorio, sa lugar ng̃a calán-an.

Reflejar. = Pagsíbog sa sugá sa adlao. * Paghúna húna.

Reflejo. = Ang magasíbog. * Pagcahúna húna ng̃a maáyo sa bisan onsa.

Reflexion. = Pagcasíbog sa mg̃a casuláo sa sugá. * Pagcahúna húna ng̃a hingpit.

Reflexionar. = Paghúna húna ug maáyo.

Reflexivamente. = Sa maáyo ug hingpit ng̃a húna húna.

Reflexivo. = Ang casoláo sa adlao ng̃a mosíbog. * Ang maánad sa paghúna húna, sa pagmátng̃on ug maáyo.

Reflorecer. = Paglúnhao pagopór sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy. * Paghióli sa bisan onsa sa iang pagcamahál.

Refluente. = Bahá sa mg̃a tubig, sológ ng̃a musíbug.

Refluir. = Pasíbog ca sológ sa subá, &c.

Reflujo. = Pagcahunás.

Refocilacion. = Pagcalíng̃ao ling̃ao, pagcalípay, pagcalípat.

Refocilar. = Paglípay, paglípat, paglíng̃ao.

Refocilo. V. [Refocilacion].

Reforma. = Pagcabág-o, pagcaópod, pagcahúsay ng̃a bag-o sa bisan onsa. * Pagcaárang, pagcaóndang sa bisan onsa. * Pagcabálic sa mg̃a tulumánon sa mg̃a caparían sa nahaónang pagcabútang.

Reformable. = Ang tacós ng̃a ipahaóli sa nahaónang pagcabótang ng̃a maáyo.

Reformacion. V. [Reforma]. * Pagcaáyo, pagcaósob sa bisan onsa.

Reformado. = Ponóan sa mg̃a soldados ng̃a nagaóndang sa pagtúman sa iang opicio. [[276]]

Reformador. = Ang magapahaóli sa maáyong pagcabótang sa bisan onsa.

Reformar. = Pagáyo, pagóli, pagbálic sa maáyong pagcabótang sa bisan onsa. * Pagóndang sa pagtúman sa bisan onsang catungdánan con opicio. * Paggobá sa bisan onsang catilíngban. * Pagdíot sa bisan onsa. * Pagáyo sa batásan, pagbántay sa pagpamólong ug sa pagbúhat ng̃a caogalíng̃on.

Reformatorio. V. [Reformador].

Reforzada. = Sintas ng̃a haíctin. * Coldas ng̃a dinúha sa mg̃a tolónggon.

Reforzado. = Luthang, pusil, &c., ng̃a mabága ug labí ng̃a sa ubán ng̃a magsáma sa pagcadagcó. * V. [Reforzada].

Reforzar. = Pagdúgang sa cosóg, sa gahóm. * Pagáyo sa nagadáot.

Refractorio. = Ang magalípas sa iang mg̃a polong, sa iang mg̃a pagsáad.

Refran. = Sangpotánan, cusangputánan.

Refregamiento. V. [Fricacion].

Refregar. V. [Estregar]. * Pagbóyboy.

Refregon. V. [Fricacion]. * Labod. * Casáquet con calípay ng̃a guibútang sa isigcaíng̃on.

Refreir. = Pagprito, paglóto sa manteca, sa tamboc, &c., pagopód, pagprito ug maáyo sa bisan onsa.

Refrenamiento. = Pagcapogóng.

Refrenar. = Pagpogóng. * Pagsáoay, pagbárlong.

Refrendacion. = Pagpalíg-on, pagpamatúod sa bisan onsang sulat con camatuódan sa pirma sa táuo ng̃a may opicio ng̃a mahál sa longsod, sa pirma sa hocom, sa punóan. * Pagúsob sa pagbúhat sa guibúhat ng̃a daan.

Refrendario. = Ang may gahóm sa pagpirma sa mg̃a sulat, arón may calig-ónan.

Refrendata. = Ang pirma ng̃a guibútang, sa mang̃a táuo ng̃a gahúman niána, sa mg̃a sulat arón may onta ug calig-ónan.

Refrescador. = Ang magapabógnao.

Refrescar. = Pagpabógnao, pagbógnao. * Pagínom sa mg̃a ilímnon ng̃a mabógnao. * Pagbóhat pagbág-o sa guibúhat ng̃a daan. * Pagbág-o sa casáquet, sa calípay, sa caól-ol, &c. * Pagbáscog, pagcosóg. * Pagárang arang sa caínit, sa tognao con sa hang̃in. * Pagpahóoay, pagpahamúrlay.

Refresco. = Calán-on ng̃a guicáon sa pagbáscog sa laoas. * Ilímnon ng̃a mabógnao. * Ilímnon ng̃a matám-is, &c., ng̃a icagása ug icaábi abi sa mg̃a bisita.

Refriega. = Pagcaáoay, pagcasócol, pagcalális lalis.

Refrigeramiento. = Pagcabógnao.

Refrigerante. = Ang macabógnao.

Refrigerar. = Pagbúgnao, paghalayáhay. * Pagbáscog sa cosóg.

Refrigerativo. = Ang icabógnao.

Refrigerio. = Pagcaáyo ng̃a guican sa bisan onsa ng̃a macabógnao sa guinháoa.

Refuerzo. = Calig-ónan. * Tabang, pagcalában. * Pagcabága sa mg̃a luthang.

Refugiar. = Pagpadang̃óp, pagdang̃óp.

Refugio. = Dalángpan.

Refulgencia. = Casoláo, casílao ng̃a guican sa bisan onsa ng̃a masíga. * Pagcaguíla guila.

Refulgente. = Ang magaguíla guila, ang magapasoláo, ang may casoláo.

Refundicion. = Pagcatúnao pagopód, pagcaósob sa pagtónao.

Refundir. = Pagtúnao pagósob. * Paglócop, pagsácop. * Pagbálhin sa bisan onsa sa cadáot con sa caayóhan. * Pagbóhat pagbág-o sa bisan onsa.

Refunfuñadura. = Pagcabagólbol, pagcabagótbot. [[277]]

Refunfuñar. = Pagbagótbot, pagbagólbol.

Refunfuño. V. [Refunfuñadura].

Refutacion. = Pagcabátoc, pagcalális lalis sa mg̃a polong, sa lain.

Refutar. = Paglális lalis, pagbátoc sa polong, sa lain.

Refutorio. = Ang icabátoc sa mg̃a suguílon sa lain.

Regadera. = Surlánan sa tubig ng̃a binóho bohóan sa alaguían sa maong tubig, ng̃a icabó-bo sa mg̃a tanóm, &c.

Regadero. = Idem.

Regadío. = Yota ng̃a mahímo ng̃a pagabo-bóan ng̃a pagaaguían sa tubig.

Regadizo. = Idem.

Regador. = Ang magabó-bo. * Capandáyan sa mang̃a magbobóhat sa mg̃a surlay, sa pagbárlis sa cahitáson sa ilang mg̃a ng̃ipon.

Regadura. = Pagcabó-bo.

Regajo. = Tubígan ng̃a diótay.

Regala. = Papán con cahoy ng̃a guiibábao sa mang̃a olo sa mg̃a ligason sa mg̃a sacayán.

Regalada. = Solód ng̃a guisórlan sa mg̃a cabayo ng̃a labíng mahál sa mg̃a hari. * Cadaghánan sa mang̃a cabayo sa mg̃a hari.

Regaladamente. = Sa maáyong pagcabútang.

Regalado. = Maáyo, malómo, mahómoc, matám-is.

Regalador. = Ang mahagógma magregalo, maggása, magábi abi.

Regalar. = Paggása, pagregalo. * Pagálam alam, pagógay ugay. * Pagpalípay, pagpalípat. * Pagpatigáyon sa mang̃a quinahánglan ng̃atanán.

Regalero. = Ang táuo ng̃a sologóon sa mg̃a baláy ng̃a hariánon ng̃a may catongdánan sa paghátor sa mg̃a bong̃a ug mg̃a bulac sa hari.

Regalía. = Pagcabóot ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a hari, sa ilang Guinharían. * Pagcagáoas sa bisan onsa ng̃a guitógot sa bisan cansa.

Regalico, llo, to. = Regalong diótay. * Sorlánan sa panápton con sa panit ng̃a balahibóon, ng̃a pagasórlan sa mg̃a babáye sa ilang camót, sa tiempo sa tugnao.

Regaliz. V. [Orozuz].

Regaliza. = Idem.

Regalo. = Gasa, hatag, regalo. * Calípay. * Pagcabótang ng̃a maáyo sa mg̃a táuo.

Regalon. = Ang táuo ng̃a mahagógma mucáon ug magbísti ug maáyo.

Regañada. = Calaínan sa tinápay.

Regañado. = Calaínan sa sirioelas sa España.

Regañamiento. V. [Refunfuñadura]. * Pagcacasabá, Pagcaáoay.

Regañar. = Pagng̃ólob sa mang̃a iró. * Pagcasabá, pagáoay. * V. [Refunfuñar].

Regaño. = Pagcaculíot sa nauong sa timáan sa casucó. * Pagcatósta, pagcadocót sa tinápay.

Regañon. = Ang magacasabá, ang magagáoay sa masóbsob. * V. Noruoste.

Regar. = Pagbó-bo.

Regata. = Alaguían, balaháan sa tubig, sa pagbó-bo sa mg̃a tanóm.

Regatear. = Pagháng̃io arón ipaóbos ang bale sa bisan onsa ng̃a ibalígya. * Pagbalígya sa pagcatinágsa tagsa sa mg̃a manggad ng̃a guipálit sa pináquiao. * Paglómba sa mg̃a sacayán.

Regateo. = Pagháng̃yo sa bili sa bisan onsa ng̃a guibalígya.

Regatería. V. [Regatonería].

Regatero. V. [Regaton].

Regato. V. [Regajo].

Regaton. = Ang magabalígya sa tinágsa tagsa sa bisan onsa ng̃a guipálit sa pináquiao. * Sop-ot sa mg̃a baston, sa mg̃a bangcao, &c. [[277]]

Regatonear. = Pagpálit sa pináquiao sa pagbalígya sa pagcatinágsa tagsa.

Regatonería. = Pagcabalígya sa pagcatinágsa tagsa sa guipálit sa pagcapináquiao.

Regazar. V. [Arregazar].

Regazo. = Bahin sa mg̃a saya cutub sa haoac hasta sa tohor. * Bisan onsang butang ng̃a mudáoat sa lain ng̃a butang.

Regencia. = Pagcabóot, pagcahópot, cahímtang sa magbolóot. * Cahímtang, pagcabótang sa usá ca Guinharían sa tiempo sa pagcaoalá pay edad sa pagbóot sa mutúod ng̃a hari.

Regeneracion. = Bag-ong pagcamáo.

Regenerar. = Pagmáo sa pagcabág-o sa bisan onsa, pagáyo canía.

Regenta. = Asáoa sa regente. * Babáye ng̃a magabóot sa usá ca Guinharían hasta sa pagábot ta igong edad sa matúod ng̃a hari.

Regentar. = Pagbóot, pagsúgo, paghúpot.

Regente. = Magbolóot, ponóan, ang magahúput. * Ang nagabóot sa usá ca Guinharían, &c. * V. [Regenta] desde babáye.

Regiamente. = Sa pagcahári, ing̃on sa ang̃ay sa hari.

Regicida. = Ang mopatáy sa hari.

Regicidio. = Pagcapatáy, pagpatáy, pagbonó sa hari.

Regidor. = Ang magahópot, ang magabóot. * Tagsa ca táuo sa mg̃a cabildóhan sa mg̃a longsod.

Regidoría ó Regiduría. = Cahímtang sa pagcaregidor.

Régimen. = Pagcahópot, batásan.

Regimentar. = Pagbóhat sa usá ca tapoc ng̃a dagcó sa mg̃a soldados, sa mg̃a tapoc ng̃a diótay.

Regimiento. = Cadaghánan sa mg̃a regidor sa mg̃a cabildóhan sa mg̃a longsod, cahímtang sa pagcaregidor. * Tapoc ng̃a dagcó sa mg̃a soldados sa ilang caugalíng̃on ng̃a ponóan.

Regio. = Ang nahatong̃ód sa hari. * Mahál, halángdon.

Region. = Banua.

Regir. = Pagbóot, paghúpot, pagsógo. * Pagdála sa bisan onsa. * Pagóna. * Pagsógot sa mg̃a sacayán sa bansálan, sa timon.

Registrador. = Ang magalí-li, ang magahíling, ang magasolóng ug maáyo.

Registrar. = Solóng, tan-ao, hiling, li-li, pagdayág sa bisan onsa arón hilng̃on. * Paghóar sa mg̃a libro, sa mg̃a sugo sa mg̃a ponóan, sa mg̃a camatoóran, &c. * Pagbótang sa mg̃a timáan sa mg̃a dahon sa mg̃a libro. * Pagsúlat sa padron.

Registro. = Pagcahíling, pagcalí-li. * Pagahílng̃an, pagalilí-an, pagatan-áoan. * Puthao ng̃a igapahínay ug igapadalí sa mg̃a horásan. * Padron ng̃a pagasolátan sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a táuo ng̃atanán sa Guinharían, sa provincia con sa longsod. * Pagcadayág sa mg̃a manggar ng̃a ibalígya. * Pagcasólat sa hingtóngdan ng̃a libro sa mg̃a sugo ug mg̃a camatoóran ng̃a guican sa mg̃a ponóan. * Sinta, papel, &c., ng̃a guibótang sa talioála sa mg̃a dahon sa mg̃a misal, sa mg̃a libro, &c. * Cajon cajon ng̃a sorlánan sa hang̃in sa mg̃a órgano. * Pagcaáng̃ay ug pagcabálos sa mg̃a dalan sa duhá ca nauong sa mg̃a dahon sa papel ng̃a pagamarcáhan sa mg̃a imprenta.

Regitivo. = Ang magahópot, ang magabóot.

Regla. = Batacán, regláhan. * Batásan ng̃a paganóntan sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo. * Tolománon sa mg̃a caparían. * Sinógdan ug nahaónang camatoóran sa mg̃a quinaárman. * Batacán sa catarúng̃an ng̃a paganóntan sa mg̃a táuo sa ilang mg̃a buhat. * Casaráng̃an, socod ng̃a matárong. * Pagcahúsay ng̃a onay sa mg̃a butang.

Regladamente. = Sa socod ng̃a matárong, sa maáyong batacán. * Sa casaráng̃an. [[278]]

Reglado. = Ang muápas sa casaráng̃an sa pagcáon ug pagínom.

Reglamentario. = Ang nahatong̃ód sa pagbóot sa mg̃a ponóan, sa batásan, sa mg̃a leyes, sa mg̃a tolománon.

Reglamento. = Tolománon, batásan.

Reglar. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a tolománon sa mg̃a caparían. * Pagbárlis sa pagcanonót sa batacán. * Pagáng̃ay sa mg̃a buhat sa matárong ng̃a batacán. * Pagsáoay pagáyo sa batásan.

Regleta. = Tumbágang haíctin ng̃a ibútang sa talioála sa mg̃a dalan sa mg̃a sulat ng̃a pagamarcáhan sa imprenta.

Reglon. = Batacán ng̃a dagcó.

Regnícula. = Táuo sa bisan onsang Guinharían.

Regocijadamente. = Sa calípay, sa maáyong buot.

Regocijado. = Ang macalípay, ang macalípat. * Malipáyon.

Regocijador. = Ang macalípay, ang magalípat.

Regocijar. = Pagpalípay, paglípay, paglípat, pagpalípat. * Paglíng̃ao ling̃ao.

Regocijo. = Calípay, maáyong buot, himáya. * Timáan sa maáyong cabobót-on.

Regodearse. = Paglípay, paghimóot sa bisan onsa ng̃a guihiagóman. * Pagsolosólte, pagsolosuguílon, paglíng̃ao ling̃ao.

Regodeo. = Paghimóot ng̃a guican sa bisan onsa ng̃a guihiagúman.

Regojo. = Tipac ng̃a nahabílin sa lamesa ng̃a calán-an, sa capos na ang pagcáon. * Báta sa diótay ng̃a laoas.

Regoldar. = Pagtóg-ab. * Pagándac sa oaláy hingtúngdan.

Regolfar. = Pagsíbog sa cabahá sa tubig.

Regolfo. = Pagcasíbog sa cabahá sa tubig. * Dagat sa talioála sa duhá ca catárman.

Regona. V. [Reguera].

Regordete. = Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc.

Regostarse. = Paghagálam, pagcaánad. * Caíbog ng̃a dagcó sa bisan onsa ng̃a guinatiláo.

Regraciar. = Pagpaquíta sa pagcatamód, sa paggása, sa pagregalo sa bisan onsa.

Regresar. = Pagóli, pagpaúli, pagbálic sa lugar ng̃a guiguicánan.

Regresion. = Pagcasíbog, pagcaísol, pagcaisíos.

Regreso. = Pagcasíbog, pagcabálic, pagcaóli sa lugar ng̃a guiguicánan.

Regruñir. = Pagíoic caáyo. * Pagbagólbol, pagcagótbot uyámot.

Regüeldo. = Tug-ab, pagcatóg-ab. * Pagcaándac ng̃a oaláy hingtúngdan. * Sahá ng̃a guican sa ponóan.

Reguera. = Canal, alaguían. * Baháan ng̃a pagaboháton pagtúyo sa pagdápit sa tubig.

Reguero. = Tubígan, danao ng̃a diótay. * Timáan sa vino, tubig, &c., ng̃a naágas agas, ng̃a nayabó. V. [Reguera].

Regulacion. = Pagcahúsay sa isip.

Regulado. = Ing̃on sa cataróng̃an.

Regulador. = Ang magahúsay.

Regular. = Paghúsay sa bisan onsang tulumánon, pagnonót sa casaráng̃an sa batásan ug sa quinabúhi. * Ang maáyo ayo, ang arang arang. * Táuo ng̃a maganonót sa mg̃a tolománon sa bisan onsang caparían con catilíngban. * Paghúsay sa bisan onsa.

Regularidad. = Pagcaáng̃ay. * Pagcatúman ng̃a hingpit sa mg̃a tulumánon ng̃a caugalíng̃on. * Batásan ng̃a arang arang, ng̃a díli daótan.

Regularmente. = Ing̃on sa batásan.

Régulo. = Hari hari, ponóan sa diótay ng̃a Guinharían. * Bitóon ng̃a dagcó caáyo sa mg̃a labíng dagcó. * Bahin ng̃a labíng mahál sa tombága, sa buláon, sa salapí, &c. [[278]]

Regurgitar. = Pagáoas sa vino sa tubig, &c., sa sudlánan.

Rehabilitacion. = Pagcabálic, pagcaóli sa pagcabótang ng̃a daan.

Rehabilitar. = Pagóli, pagbálic sa bisan onsa sa iang daan ng̃a pagcabútang.

Rehacer. = Pagbúhat pagopód sa guigobá, pagáyo sa nagadáot, pagponó sa guicoháan. * Pagbáscog, pagcosóg, pagdáoat sa bag-ong gahúm.

Réhacimiento. = Pagcabóhat pagósob.

Rehacio. = Suquíhan, sa magáhing olo.

Rehartar. = Pagbósog caáyo, pagdásoc uyámot.

Rehecho. = Táuo ng̃a díli hatáas, apan supang, matámboc, sa maáyong laoas.

Rehen. = Táuo ng̃a mahál ng̃a mahabílin sa pagcaprenda sa ilálom sa gahóm sa caáoay, hasta ng̃a matápos ug bisan onsa ng̃a holosáyon con pagsábot.

Reenchir. = Pagponó sa bisan onsa ng̃a micópos, ng̃a nacóha, pagponó sa guicoháan, sa guicópsan.

Reherimiento. = Pagcasócol. * Pagcaómpoc.

Reherir. = Pagsócol. * Pagómpoc.

Reherrar. = Pagbótang pagopód sa cocó sa cabayo, &c., sa maong pothao, apan sa bag-ong lansang.

Rehervir. = Pagbócal pagósob sa nabócal ng̃a daan, pagángdo sa cosóg sa mg̃a cailíbgon.

Rehilar. = Pagbílic caáyo. * Pagcacoróg coróg. * Pagcahagónghong sa bala, sa bató, sa paná, &c., ng̃a guisalibáy.

Rehilo. = Pagcacoróg coróg sa bisan onsa.

Rehinchimiento. = Pagcaponó.

Rehogar. = Paglóto sa sod-an sa caláyo ng̃a oaláy siga.

Rehollar. = Pagtónob pagósob.

Rehoyar. = Pagbág-o sa bohó ng̃a guibútang ng̃a daan.

Rehoyo. = Cayanáng̃an, pisácan, bohó ng̃a halálom.

Rehuida. = Pagcabólag sa bisan onsa, sa bisan diin tong̃ód sa catáhap sa icadáot. * Pagcasíbog sa guilácuan ng̃a daan.

Rehuir. = Paglícay, pagbúlag sa bisan onsa, sa bisan diin ng̃a lugar, tong̃ód sa catáhap sa mg̃a icadáot. * Paglágueu, pagaolá sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibutáng̃an. * Pagáyad sa bisan onsa.

Rehumedecer. = Pagómog ug maáyo.

Rehundir. = Pagbútang sa bisan onsa sa ilálom caáyo. * Pagtúnao pagopód sa mg̃a tumbága. * Pagoalá sa bisan onsa, sa díli hingbalóan con mano.

Rehusar. = Pagáyad, díli pagbóot, pagdilí.

Reidero. = Ang hing̃alatáoan, ang magapatáoa, calatáoan.

Reidor. = Ang magacatáoa, hing̃atáoa.

Reimpresion. = Pagcamárca pagopód sa mg̃a imprenta sa bisan onsa ng̃a sulat, libro, &c. * Cadaghánan sa mg̃a buoc sa mg̃a libro, &c., ng̃a guimárca pagopód sa mg̃a imprenta.

Reimprimir. = Pagmárca pagósob sa mg̃a libro, &c., sa mg̃a imprenta.

Reina. = Ang asáoa sa hari. * Babáye ng̃a hari, ng̃a magabóot sa Guinharían. * Putiócan ng̃a ponóan.

Reinado. = Cadugáyan sa tiempo ca pagcahári sa bisan cansa.

Reinante. = Idem.

Reinar. = Paghári, pagbóot sa Guinharían.

Reincidencia. = Pagcabúhat pagósob sa maong salá, sa maong sayóp.

Reincidente. = Ang macasalá pagopód sa maong salá.

Reincidir. = Pagbóhat, pagpacasalá sa maong salá.

Reincorporacion. = Pagcahiósa pagósob.

Reincorporar. = Paghiósa pagopód.

Reino. = Guinharían. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a tinórlo sa paghúsay sa mg̃a hulusáyon sa Guinharían. * Paghimayáan, calipáyan sa Lang̃it.

Reintegracion. = Pagcabáoi ng̃a hingpit sa bisan onsa. [[279]]

Reintegrar. = Pagóli sa bisan onsa sa pagcatúman, sa pagcahíngpit. * Pagbáoi pagósob sa naoalá.

Reintegro. V. [Reintegracion].

Reir. = Pagtáoa, pagcatáoa. * Pagsógor sa pagguísi sa bisti, sa panápton.

Reiteracion. = Pagcaópod, pagcaósob.

Reiteradamente. = Sa pagcaósob, sa pagcaópod, sa pagcabálic balic, sa macadághan.

Reiterar. = Osáb, osob, opód, pagbóhat sa macadághan.

Reivindicacion. = Gahóm sa bisan cansa arón mang̃áyo sia sa bisan onsa ng̃a ia gayúd, ug ng̃a toa sa lain.

Reivindicar. = Pagbáoi sa bisan cansa sa ilálom sa gahóm sa lain.

Reja. = Punta sa daro. * Mg̃a cahoy, mg̃a puthao, &c., ng̃a guipatíndog ug guibalábag usáhay sa mg̃a talambóan. * Balatíbat, ulang ulang.

Rejo. = Tomóy sa puthao. * Soyod sa mg̃a putiócan. * Cabáscog, cosóg, pagcasupang. * Capopóngtan sa gamót sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.

Rejon. = Pothao ng̃a matalínis.

Rejonazo. = Samad ng̃a guican sa pagsóntoc sa puthao ng̃a matalínis.

Rejoneador. = Ang magasóntoc sa puthao ng̃a matalínis.

Rejoneo. = Pagcasóntoc sa rejon.

Rejuela. = Bagáhan sa pagínit sa mg̃a tiil.

Rejuvenecer. = Pagbáta, pagóli sa pagcacosóg sa pagcabáta.

Relacion. = Pagcasóguid, suguílon. * Pagcaáng̃ay sa bisan onsa, sa usá ca táuo con butang sa lain ng̃a butang con táuo. * Pagcaásoy, pagcasáyor.

Relacionar. = Pagsúguid, pagásoy, pagsáyod.

Relacionero. = Ang magabalígya sa mg̃a suguílon ng̃a sinúlat, ug ang magasúlat niána.

Relajacion. = Pagcadáot, pagcalóag sa bisan onsa. * Pagcatalápas, pagcalípas sa mg̃a tulumánon ng̃a tacús unta ng̃a pagatumánon. * Pagcagáoas sa pagtúman sa bisan onsang saad con pagpanómpa. * Pagcahóoay, pagpahamórlay sa mg̃a buhat. * Pagcahátag sa hocom sa Singbahán sa hocom sa longsod sa saláan, arón castigóhon samála sa mg̃a pahanóngdan.

Relajadamente. = Sa pagcadaótan.

Relajador. = Ang magapasáilo.

Relajamiento. V. [Relajacion].

Relajar. = Paglóag, pagtógot, pagpaságad sa pagtalápas sa mg̃a batásan, sa mg̃a tulumánon. * Paggáoas sa catongdánan sa pagtúman sa mg̃a pagpanúmpa ug mg̃a pagsáad. * Paghátag sa hocom sa Singbahán sa hocom sa longsod sa táuo ng̃a saláan, arón patyon. * Paghóoay, pagpahamórlay sa buhat. * Pagdáot sa batásan.

Relamer. = Pagtiláp pagopód. * Pagtiláp sa macadághan sa mg̃a ng̃abil. * Pagándac sa bisan onsa ng̃a guibúhat.

Relamido. = Parayégon caáyo.

Relámpago. = Quilat. * Bisang onsang siga ng̃a ahat, ng̃a malágmit muágui. * Bisan onsa ng̃a malágmit, ng̃a díli madúgay. * Ang miábot sa húna húna sa pagcaáhat, bolog sa mg̃a matá sa mg̃a cabayo.

Relampagueante. = Ang magapaquílat.

Relampaguear. = Pagquílat, pagpang̃ílat. * Pagguíla guila caáyo.

Relance. = Icadúhang pagtáctac. * Ang muábot sa oalá húna hunáon ug paabóton.

Relanzar. = Pagsócol, pagómpoc.

Relapso. = Ang magaósob sa pagpacasála sa maong salá.

Relatador. = Ang magaásoy, ang magasáyor, ang magasóguid.

Relatante. = Idem.

Relatar. = Pagsúguil. * Pagsáyor, pagásoy.

Relativamente. = Sa tung̃ód sa bisan onsa. * Sumála. [[279]]

Relativo. = Ang may labot, ang nahatong̃ód sa lain ng̃a butang.

Relato. = Pagcasóguid, suguílon. * Pagcaásoy, pagcasáyod.

Relator. = Ang magasúguid. * Ang magaásoy, ang magasáyor. * Táuo ng̃a magaásoy sa mg̃a capolong̃ánan sa atubáng̃an sa mg̃a hocom.

Relatoría. = Cahímtang sa pagcarelator.

Relavar. = Pagbónac pagósob.

Relave. = Icadúhang pagcabúnac. * Icadúhang paghúgas sa buláoan ng̃a sináctan pa sa yuta.

Releer. = Pagbása pagopód.

Relej ó Releje. = Pagcadiótay sa mg̃a bohó sa mg̃a luthang sa lugar ng̃a pagabotáng̃an sa pólvora. * Ang hugao ng̃a magáma sa bába ug sa mg̃a ng̃abil.

Relente. = Ton-og, yamog.

Relentecer. V. [Reblandecer].

Relevacion. = Pagcasalíli, pagcaalíli, pagcaílis, pagcaólos. * Pagcagáoas, pagcamísic.

Relevante. = Ang magalabí, ang magalabáo.

Relevar. = Pagílis, pagólos, pagalíli, pagsalíli. * Paggáoas, pagmísic. * Pagsáilo. * Pagpadagcó, pagdayág sa bisan onsa. * Pagpalíloc sa mg̃a cahoy, sa mg̃a tumbága, &c.

Relevo. V. [Relevacion]. * Ang magaílis sa bantay.

Relicario. = Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a reliquia. * Caban ng̃a mahál caáyo, cajon cajon ng̃a maníndot ng̃a pagasórlan sa mg̃a reliquia.

Relieve. = Bisan onsang dayan dayan con dagoay ng̃a guilíloc sa papán, sa tumbága, &c.

Religa. = Icadúhang sacót ng̃a ibútang sa buláoan sa salapí, &c.

Religacion. = Pagcabáat, pagcahiósa pagósob.

Religar. = Pagbáat, pagtácgos, paghiósa pagopód. * Pagsácot, pagósob sa mg̃a tumbága.

Religion. = Pagtáhod sa Dios, galámhan sa calág ng̃a igatáhod sa Dios. * Pagcatúman sa mg̃a buhat ng̃a maalampóon. * Pagcapoáng̃od. * Pagcacristianos. * Pagcabótang sa mg̃a táuo ng̃a nanagsolód sa mg̃a caparían ing̃on sa hingtóngdan ng̃a mg̃a tolománon.

Religionario. = Ang mononót sa religion ng̃a guing̃álan ug reformada, ng̃a díli moíla sa Santos ng̃a Papa sa pagcapang̃ólo sa santa Iglesia.

Religionista. = Idem.

Religiosamente. = Ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a cristianos, sa pagcatúman, sa pagcahíngpit.

Religiosidad. = Cacógui sa pagtúman sa mg̃a catungdánan sa religion. * Pagcatúman sa mg̃a buhat ng̃a maáyo. * Pagcahíngpit sa pagtúman sa bisan onsa.

Religioso. = Ang matinumánon sa batásan sa iang caogalíng̃on ng̃a religion. * Ang magabisti sa bisti sa bisan onsang caparían. * Ang nahatong̃ód sa religion ug sa iang mg̃a sacop. * Táuo ng̃a mapoang̃óron, maampóon. * Ang maganonót sa casaráng̃an.

Relimar. = Paglímbas pagopód.

Relimpiar. = Paghínis, pagnósnos pagúsob.

Relimpio. = Ang magabántay caáyo sa iang caugalíng̃on ng̃a laoas.

Relinchador. = Ang cabayo ng̃a magatíli, ang magahúni huni sa masóbsob.

Relinchante. = Idem.

Relinchar. = Pagtíli, paghúni huni sa mg̃a cabayo.

Relinchido. = Como el siguiente.

Relincho. = Pagcatíli, pagcahúni huni sa mg̃a cabayo.

Relindo. = Matahóm, maníndot, maáñag uyámot.

Relinga. = Pisi ng̃a icalíg-on sa mg̃a daplin, sa mg̃a sirsid sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán. * Coyab cuyab, calat.

Relingar. = Pagcóyab cuyab, pagcálat sa mg̃a layág. * Pagtahí sa relinga sa mg̃a layág. * Paglíhoc sa mg̃a [[280]]daplin, sa mg̃a relinga sa mg̃a layág, sa pagsógod sa hang̃in.

Reliquia. = Tolotagídyot ng̃a natúla sa bisan onsa. * Bahin sa laoas sa bisan cansang santos, con sa iang mg̃a bisti. * Timáan ng̃a nahabílin sa bisan onsa ng̃a miágui na, caól-ol ng̃a nahabílin sa bisan onsang saquít ng̃a daan.

Reloj. = Horásan.

Relojera. = Caban caban ng̃a diótay ng̃a pagasórlan sa mg̃a horásan.

Relojería. = Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a horásan. * Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a horásan.

Relojero. = Magbobóhat, ang magabóhat sa mg̃a horásan.

Reluciente. = Ang masínao, ang magaguíla guila, ang masíhag.

Relucir. = Sinao, guila guila, sihag, siga, quipat quipat, quiblat quiblat, canang canang, hinao hinao, sigac sigac, quidlap, quilá quilá. * Táuo sa maáyong batásan, pananglétan sa iang mang̃a buhat.

Reluchar. V. [Luchar].

Relumbrante. = Ang masíga.

Relumbrar. = Pagsíga sa dagcóng sugá.

Relumbre. = Ang lamí sa ubán ng̃a mang̃a calán-on cay guiguisál sa surlánan sa puthao con sa tumbága.

Relumbron. = Pagcaguíla guila ng̃a malágmit.

Rellanar. = Pagtámbac pagósob. * Pagpócan, pagcalígar sa ibábao sa bisan onsa. * Pagdásoc.

Rellano. = Hunta hunta sa mg̃a hagdanán, quínaang áng̃an.

Rellenar. = Pagponó pagopód, pagdásoc pagósob. * Pagpacáon.

Relleno. = Ang naponó caáyo. * Pagcaponó. * Mg̃a otan, carne, &c., ng̃a tinártad caáyo ug sináctan sa mg̃a panácot ng̃a isolód sa tian sa mg̃a langgam, sa mg̃a tináe, sa mg̃a sileng dagcó, &c., ug pagalotóon sa laolla con pagapritóhon.

Rellente. V. [Relente].

Rellentecer. V. [Relentecer].

Remachar. = Pagpicó, pagbálic sa tomóy sa lansang, &c.

Remache. = Pagcapicó, pagcabálic sa tomóy sa lansang, &c.

Remallar. = Pagáyo sa mg̃a bohó sa mg̃a layá, &c.

Remamiento. = Pagcabógsay, pagcagáod, pagcagayóng.

Remandar. = Pagsúgo sa macadághan sa maong sogóa.

Remanecer. = Pagtúngha pagósob, pagpaquíta pagbág-o.

Remaneciente. = Ang mutúngha, ang mapaquíta pagopód.

Remanente. = Ang nasálin, ang natúla, ang nahabílin sa bisan onsa.

Remangar. V. Lolho.

Remango. = Pagcalólho.

Remansarse. = Pagdánao sa tubig, &c., pagpuyó sa sológ, díli pagbahá.

Remanso. = Pagcapuyó, pagcahonóng sa cabahá sa tubig. * Pagcahínay hinay, pagcadúgay.

Remar. = Paggáod, paggayóng, pagbúgsay. * Pagbúhat sa dagcóng cacúgui, sa masingcámot.

Remarcar. = Pagtimáan, pagmarca pagósob.

Rematadamente. = Sa pagcatápus, sa pagcatagolá, sa catapúsan.

Rematado. = Ang oaláy tambal ug sumpa, ang nadáot caáyo.

Rematar. = Pagtápus, pagtibáoas. * Pagtógot sa bisan onsa ng̃a ibalígya sa labíng maáyong pomalálit. * Pagoalá, pagbóncag, paggobá, pagláglag.

Remate. = Catapúsan, pagcatibáoas sa bisan onsa. * Catapúsan, tagál sa bisan onsa ng̃a ibalígya.

Remecedor. = Ang magabúnal sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy arón mahólog ang bong̃a. [[280]]

Remedable. = Ang arang pagasóna sonáhon, pagasóod soóran, pagaíng̃on ing̃ónon.

Remedador. = Ang magasóor soor, ang magasóna sona, ang magapanigíng̃on.

Remedar. = Sona sona, soor soor, pagpanigíng̃on.

Remediable. = Ang may tambal ug sumpa.

Remediador. = Ang magatámbal, ang moságang sa mg̃a icadáot, ang magapatigáyon sa mg̃a sumpa sa bisan onsa. * Ang magatábang cutub sa may quinahánglan.

Remediar. = Pagtámbal, pagsómpa, pagtábang cutub sa may quinahánglan. * Pagságang, pagbáoi sa mg̃a icaráot.

Remedicion. = Pagcasócod pagopód.

Remedio. = Tambal, sompa. * Alaguílan sa pagbúhat sa bisan onsa. * Dalángpan.

Remedir. = Pagsócod pagósob.

Remedo. = Pagcasóod sood, pagcasóna sona, pagcapanigíng̃on.

Rememorar. = Pagdómdom, paghándom.

Rememorativo. = Ang magapadómdom, ang icadómdom, ang icahándom, ang magapahándom.

Remendado. = Ang tinopácan sa mg̃a topac con tinábas ng̃a nagacaláin lain ug color.

Remendar. = Pagtúpac sa panápton, sa bisti, &c., ng̃a naguísi, ng̃a nabólho. * Pagsáoay, pagbárlong. * Pagdógang sa guicoláng̃an.

Remendon. = Ang nagatúpac.

Remera. = Ang balahíbong dagcó ng̃a catapúsan sa mg̃a pacó sa mg̃a langgam.

Remero. = Ang magabógsay, magagayóng con magagáor.

Remesa. = Pagpahátor, pagpadála sa bisan onsa.

Remesar. = Pagíbot sa mg̃a bohóc, sa mg̃a camót.

Remeson. = Pagcaíbot sa bohóc ug sa bong̃ot, sa camót. * Ang bohóc ug ang bong̃ot ng̃a iníbot. * Pagcahonóng sa cabayo sa pagdalágan nia caáyo.

Remeter. = Pagsolód, pagsóol.

Remiche. = Caláng̃an sa talioála sa mg̃a banco sa mg̃a sacayán ng̃a pagagaólan.

Remiel. = Ang icadúhang pagcapóga sa tobó.

Remiendo. = Tupac, sompay sa bisan onsa. * Mansa sa mg̃a panit sa mg̃a mananáp.

Remilgadamente. = Sa dayan dayan ng̃a guilabíhan, sa pagcaláin lain sa nauong.

Remilgado. = Ang magadáyan dayan caáyo sa iang bisti. * Ang magapacaníndot, ang magaláin lain sa pagcabótang sa iang nauong, arón dayégon sia ug pagaíngnon ng̃a maáyong báta sia.

Remilgarse. = Pagdáyan dayan caáyo sa bisti. * Pagláin lain sa pagcabótang sa laoas ug sa nauong. * Pagparáyeg.

Remilgo. = Pacadáyan dayan ng̃a guilabíhan. * Pagcaláin lain sa pagcabótang sa laoas ug sa nauong. * Pagcaparáyeg.

Reminiscencia. = Pagcadómdom, pagcahándom, pagcahísgot. * Gahóm sa calág ng̃a icadómdom.

Remirado. = Ang magahúna húna ug magapalándong caáyo.

Remirar. = Pagsolóng, pagtán-ao, pagquíta sa maáyong pagpalándong. * Pagcúgui sa bisan onsang buhat. * Paghimóot.

Remisamente. = Sa pagcalúya. * Sa pagcahínay, sa pagcadúgay.

Remisible. = Ang arang pasailóon.

Remision. = Pagpasáilo, pagcapasáilo. * Calúya. * Pagcahínay, pagcaárang sa mg̃a saquét ug mg̃a caól-ol.

Remisivamente. = Sa lain táuo, sa lain lugar, sa lain túig.

Remisivo. = Ang magapadála, ang icapadála.

Remiso. = Malúya, ang guiálang aláng̃an sa iang pagbúot, pagcahínay sa tugnao, sa init, &c. [[281]]

Remisoria ò Letra remisoria. = Pagcapadála sa usá ca hocom sa mg̃a sulat sa mg̃a salá, con sa saláan sa lain ng̃a hocom.

Remitente. = Ang magapadála, ang magapahátud. * Hilánat ng̃a abut abut, ng̃a mamahínay hinay ug macosóg.

Remitir. = Pagpadála, pagpahátod. * Pagpasáilo. * Pagpagáoas, pagpamísic. * Pagbáyan bayan. * Pagárang, pagóndang. * Paghínay hinay sa caínit, sa hilánat, &c.

Remo. = Gayóng, gaod, bógsay. * Buhat ng̃a dagcó. * Ang mg̃a bocton ug ang mg̃a paa. * Tagsa ca pacó sa mg̃a langgam.

Remocion. = Pagcabólag.

Remojadero. = Lugar ng̃a pagaholóman sa bisan onsa.

Remojar. = Pagbasá, paghomód pagopód, paghólom.

Remojo. = Pagcahólom.

Remolacha. = Tanóm ng̃a maáyo, ng̃a pagaotánon.

Remolar. = Pagbúhat sa mg̃a gayóng, sa mg̃a gaod, sa mg̃a bugsay. * Ang táuo ng̃a magabúhat ug ang baláy ng̃a pagabuhátan niána.

Remolcar. = Pagbótar, paggoyód sa bisan onsa ng̃a mulutáo.

Remoler. = Paglíguis caáyo.

Remolimiento. = Pagcalíguis ug maáyo.

Remolinar. = Pagalimpólos, pagliló. * Pagalimpólo. * Pagtápoc, pagting̃ób, pagtígom sa oálay husáyan.

Remolinear. = Paglibót, pagtúyoc.

Remolino. = Alimpólos, liló. * Tapoc sa mg̃a táuo ng̃a mabóloc. * De la cabeza. = Alimpólo.

Remolon. = Malúya. * Mahináyon madugáyon. * Ng̃ipon ng̃a dagcó sa dapit sa itáas sa baboy ng̃a ihálas.

Remolonearse. = Pagáyad. * Pagdúgay, pagtápul sa pagbúhat sa bisan onsa.

Remolque. = Pagcabútar, pagcagóyod, pagcaságuib sa bisan onsa ng̃a nagalutáo. * Ang pisi, ng̃a icabútad sa mg̃a sacayán.

Remollar. = Pagsápao.

Remondar. = Pagpánit, pagpácpac pagopód. * Pagcapón pagósob sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.

Remonta. = Pagcatóngtong, pagcabayo pagopód sa cabayo. * Pagcaáyo sa mg̃a sapín ng̃a guing̃álan ug botas. * Pagcasángcap sa mg̃a soldados sa ilang caugalíng̃on ng̃a mg̃a cabayo. * Cadaghánan sa mg̃a cabayo ng̃a guipálit ug dong̃an sa mg̃a soldado.

Remontar. = Pagbúgao, pagpacalágueu. * Paghátag sa mg̃a soldado sa mg̃a bag-ong cabayo. Pagáyo sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo. * Pagáyo sa mg̃a botas. * Pagósoag, pagitáas. * Paglupád sa hatáas uyámot.

Remonte. = Pagcalupád sa hatáas caáyo. * Pagcaósoag, pagcatáas.

Remontista. = Ang táuo ng̃a guitógnan sa pagpálit sa mg̃a cabayo sa soldado.

Remoque. = Polong ng̃a ondan ng̃a maháit ug mabóg-at.

Remoquete. = Pagpócpoc sa camót ng̃a quinómcom. * Polong ng̃a matístis, malipáyon. * Pagcaábi abi. * Pagcaáli ali.

Remora. = Isda, cumí. * Bisan onsa ng̃a magaólang, magapaláng̃an, magaháoid.

Remordedor. = Ang malisód, ang magacótcot sa húna húna ug sa casing casing sa mg̃a táuo.

Remorder. = Papáac pagósob. * Pagsámoc, pagcótcot, paglisód sa bisan onsa sa sulúd sa húna húna, sa casing casing. * Pagpaquíta sa mg̃a timáan sa goa sa casáquet sa sulúd sa casing casing.

Remordiente. V. [Remordedor].

Remordimiento. = Calisód, casámoc casáquet ng̃a mahabílin sa húna húna ug sa calág, tong̃ód sa mg̃a daútan sa mg̃a buhat ng̃a guipamóhat.

Remostar. = Pagbótang sa dugá sa ubas ng̃a matám-is sa bino ng̃a caráan. * Catám-is sa bino. [[281]]

Remotamente. = Sa pagcahalayó.

Remoto. = Halayó.

Remover. = Paglálin, pagbálhin sa usá ca butang sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar. * Pagcúha sa mg̃a caoláng̃an, sa mg̃a cabilínggan. * Pagcúha sa opicio con sa cahímtang sa bisan cansa.

Removimiento. = Pagcabálhin, pagcalálin.

Remozar. = Pagbáta.

Rempujar. V. Empelir. * Pagparáyon sa caugalíng̃on ng̃a húna húna bisan ng̃a may cabilínggan ug caoláng̃an.

Rempujo. V. [Empellon].

Rempujon. = Idem.

Remuda. = Pagcaalíli, pagcasalíli, pagcaílis, pagcaólos, pagcapúli. * V. [Muda].

Remudar. = Ilis, alíli salíli, olos, puli.

Remullir. = Pagbóscag, pagbósog caáyo.

Remuneracion. = Pagcabálos.

Remunerador. = Magbabálos.

Remunerar. = Pagbálos.

Remuneratorio. = Ang icabálos.

Remusgar. = Pagtáhap, pagtághap.

Remusgo. = Hang̃in ng̃a mahínay, diótay ug mabúgnao.

Renacer. = Pagtáuo, paggóa, pagtoróc, pagcaguítib pagopód. * Pagcóha tong̃ód sa pagbóñag sa quinabúhi sa grasia.

Renacimiento. = Pagcatáuo, pagcagóa, pagcatoróc, pagcaguítib pagósob. * Ang pagbóñag.

Renacuajo. = Ang baquí ng̃a diótay ng̃a bag-o pa guican sa itlog. * Táuo ng̃a hamóbo ug sa daótan ng̃aagóay. * Sapat sapat.

Renadío. = Ang trigo, humáy, &c, ng̃a musahá sa human na ang paggálab.

Rencilla. = Pagcaáoay paglális lalis.

Rencilloso. = Ang mahagúgma sa mg̃a paglális lalis, maquigaoáyon.

Renco. = Piáng cay madáoat ang mg̃a payod.

Rencor. = Domót, daótan ng̃a pagbóot.

Rencorosamente. = Sa pagcadomót.

Rencoroso. = Mang̃idómtan, ang magadomót.

Rendaje. = Cadaghánan sa mg̃a rienda sa mg̃a cabayo.

Rendicion. = Pagcapaóbos, pagcasácop. * Ang polós sa bisan onsa.

Rendidamente. = Sa pagpaóbos.

Rendido. = Sacop, ang napaóbos. * Ang guibórlay, ang guicápoy.

Rendija. = Lutac, balána, liqui.

Rendimiento. = Cabórlay, pagcacápoy, pagcaoalá sa cosóg, sa gahóm. * Pagcalúya. * Pagcapaóbos, pagcasácop. * Polós, capuslánan sa bisan onsa.

Rendir. = Pagdáog, pagpasácop. * Pagpaóbos, paghátag, pagtógot sa tagsa tagsa sa iang caogalíng̃on ng̃a hingtúngdan. * Pagpolós sa bisan onsa. * Pagsúca.

Renegado. = Ang mobía sa Pagtóo cang Jesucristo. * Táuo sa malágsot ng̃a gaoi, tigpanómpa, tigpamólong ug daútan.

Renegador. = Idem.

Renegar. = Pagdíli, pagdilí sa minatúod sa bisan onsa. * Pagáyad, pagbía, paglícay, pagdomót sa bisan onsa. * Pagbía, pagáyad sa Pagtóo cang Jesucristo. * Pagbalícas, pagtónglo, pagpanómpa, pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a daútan.

Renglon. = Dalan sa mg̃a sulat. * Polós, caposlánan sa bisan onsa.

Renglonadura. = Mg̃a barlis sa mg̃a papel.

Rengo. V. [Renco].

Reniego. = Balícas, pagpanúmpa, polong ng̃a daútan.

Renitencia. = Casóqui, pagcasúqui. * Pagcasócol.

Renitente. = Suquíhan, masinocólon. [[282]]

Reno. = Mananáp ng̃a maíng̃on sa usá.

Renombrado. = Banságon, bantógon.

Renombre. = Icadúhang ng̃alan. * Bansag, ng̃alan ng̃a bantógon.

Renovacion. = Pagcabág-o. * Pagcaopód, pagcaósob. * Pagcabálhin sa pagcabútang sa usá ca butang sa lain ng̃a pagcabútang ng̃a labíng hingpit. * Pagcacaláoat sa Padre sa mg̃a hostiang diótay ng̃a guisolód sa sagrario, ug pagcadaláng̃in, pagcaconsagrar sa lain ng̃a mg̃a hostia ng̃a bag-o.

Renovador. = Ang magapabág-o.

Renovante. = Idem.

Renovar. = Pagbág-o. * Pagopód sa pagbúhat sa bisan onsa ng̃a guiondáng̃an. * Pagílis sa mg̃a hostia ng̃a daan sa sagrario, sa mg̃a hostia ng̃a quinonsagráhan ng̃a bag-o.

Renovero. = Ang magapabáilo sa salapí tong̃ód sa tobo.

Renta. = Polós, caposlánan sa bisan onsa ng̃a sohol.

Rentado. = Ang guisohólan, ang modáoat sa caposlánan sa iang oficio, sa iang mg̃a baol, &c.

Rentar. = Pagpolós sa bisan onsa.

Rentero. = Ang nagaábang sa mg̃a baol, &c.

Rentilla. = Sugál sa baraja.

Rentista. = Ang quinaarmánon sa tong̃ód sa bisan onsa ng̃a macahátag sa capuslánan sa Guinharían.

Rento. = Ang baláy ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a capandáyan sa pagbúhat sa yota, sa mg̃a cabalánan, &c.

Rentoso. = Ang macapolós.

Rentoy. = Sugál sa baraja.

Renuencia. V. [Renitencia].

Renuevo. = Salíngsing, sahá, balágon ng̃a bag-o sa mg̃a tanóm, bag-ong sang̃á sa mg̃a cahoy.

Renuncia. = Pagdilí. * Papel ng̃a guisolátan sa pagdilí, sa pagáyad, sa pagbía sa bisan onsa. * Pagáyad, pagbía ng̃a guícan sa caugalíng̃on ng̃a pagbúot sa bisan onsa ng̃a guiángcon.

Renunciable. = Ang arang pagaáidan, ang masáyon pagabiáan ug pagdilíon.

Renunciacion. V. [Renuncia].

Renunciamiento. = Idem.

Renunciador. = Ang magadilí, ang magaáyad, ang magabía.

Renunciar. = Dilí, ayad, bia. * Pagpasipála. * Díli pagbótang sa usá ca táuo sa dahon sa baraja ng̃a magsáma sa dagóay sa guibótang sa lain ng̃a táuo.

Renunciativo. = Ang guipóslan sa bisan onsa ng̃a guibiáan, guiáiran ug guidilí sa lain.

Renuncio. = Pagcadíli pagbútang sa usá ca táuo ng̃a nagasugál sa baraja sa dahon ng̃a magsáma sa dagoay sa guibótang sa lain ng̃a táuo. * Polong con buhat ng̃a oalá huláton ug paabóton.

Reñidamente. = Sa pagcaáoay.

Reñido. = Ang nanoyó, ang nabaláca sa lain.

Reñidor. = Ang nagaáoay sa masóbsob.

Reñidura. = Pagcaáoay, pagcabárlong, pagcasáoay.

Reñir. = Pagáoay paglális lalis, pagpang̃óbat. * Pagbárlong, pagsáoay.

Reo. = Saláan, ang nacasalá, ang nasayúp, ang tacós ng̃a castigóhon. * Isda.

Reojo (mirar de). = Pagsolóng sa ibábao lamang. * Pagsolóng, pagtán-ao sa timáan sa casocó, sa capong̃ót. * Pagpamid-oc.

Repacer. = Paghurút sa mg̃a mananáp sa mg̃a dagámi ng̃a guipanipsípan nila.

Repagar. = Pagbáyar ug dagcó sa bisan onsa, pagpalabí sa pagbáyad.

Repajo. = Lugar ng̃a guilibótan sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.

Repanchigarse. = Como el siguiente. [[282]]

Repantigarse. = Paglíngcod sa maáyong pagcatúyod ug pagcabútang.

Repapilarse. = Pagcáon ug maáyo, paghaágom ug maáyo sa lamí sa mg̃a calán-on.

Reparable. = Ang arang tambálon, ang arang ayóhon. * Ang tacús ng̃a pagatágdon ug pamatng̃ónon.

Reparacion. = Pagcatámbal, pagcaáyo sa bisan onsa. * Pagquigpasáilo.

Reparado. = Ang guiáyo. * Ang naándam, ang natagána.

Reparador. = Ang magaáyo sa bisan onsa. * Ang nacatimáan sa mg̃a sayóp, sa pagcacúti cuti.

Reparamiento. V. [Reparo] y [Reparacion].

Reparar. = Pagáyo, pagpatigáyon sa pagáyo sa cadáot sa bisan onsa. * Pagsolóng, pagtán-ao ug maáyo. * Paghúna húna, pagmátng̃on. * Pagsáoay, pagbárlong. * Pagquipasáilo, pagpang̃áyo ug peldon. * Pagságang, paglícay sa mg̃a icadáot. * Pagáyo ayo, pagárang arang. * Pagbálic, paghióli sa cosóg, sa gahóm.

Reparativo. = Ang icaáyo.

Reparo. V. [Reparacion] hasta pagquigpasáilo. * Pagcapamátng̃on, pagcatimáan. * Duha duha, caculían. * Haclop, hampol ng̃a ibútang sa cotó cotó, arón mahaóli ang cosóg, ang gahóm sa masaquét. * Bisan onsa ng̃a macatábang, macalában.

Reparon. = Ang nacatimáan caáyo sa mg̃a sayúp sa isigcatáuo.

Repartible. = Ang arang bahínon, ang arang paháton.

Reparticion. = Pagcapáhat, pagcabáhin.

Repartidamente. = Sa mg̃a bahin, sa mg̃a pahat ng̃a nagacaláin lain.

Repartidero. = Ang pagapaháton ug pagabahínon.

Repartidor. = Ang magapáhat, ang magabáhin.

Repartimiento. V. [Reparticion]. * Amot, tampo, tampa ng̃a ipang̃áyo sa tagsa tagsa ca táuo.

Repartir. = Pagbáhin, pagpáhat.

Reparto. V. [Repartimiento] y [Reparticion].

Repasadero. = Sepiyo ng̃a dagcó ug hatáas sa mg̃a panday sa cahoy.

Repasadora. = Babáye ng̃a magabósog, magabóscag sa balahíbo sa mg̃a carnero.

Repasar. = Pagágui sa lugar ng̃a guiaguían ng̃a daan. * Pagbósog, pagbóscag sa balahíbo sa mg̃a carnero. * Pagsolóng, pagtán-ao pagopód. * Pagásoy, pagsáyod pagósob, pagsúmay sa bisan onsa ng̃a guisaólo na. * Paghíling, paglí-li sa ibábao lamang. * Pagtahí sa tolotagídyot ng̃a mg̃a guisi.

Repasata. V. [Reñidura].

Repaso. = Pagcaágui sa guiaguían na. * Pagcasúmay sumay sa guisaólo na. * Paghíling ug maáyo sa bisan onsa, arón ponóan sa pagcacúlang. * V. [Reñidura].

Repastar. = Pagpacáon, pagpanípsip sa mg̃a mananáp.

Repasto. = Pagpacáon sa mg̃a mananáp ng̃a capin sa casaráng̃an.

Repechar. = Pagáng̃at sa mg̃a baquílid, sa mg̃a bang̃ílid.

Repecho. = Bang̃ílid, baquílid, pagcahanáyhay, pagcahándig.

Repelada. V. [Ensalada].

Repeladura. = Icadúhang paggónting sa bohóc.

Repelar. = Paggónit, pagíbot sa bohóc. * Pagpadalágan sa cabayo sa macaríot. * Pagálab sa dagámi, pagcúha, pagcópos, pagholíbis.

Repelente. = Ang icatolód, icadóso, icapaháoa.

Repeler. = Tolód, doso. * Pagdilí, pagáyad.

Repelo. = Supat, pagcalális lalis ng̃a diótay. * Pagcasúqui sa pagbúhat sa bisan onsa.

Repelon. = Pagcabútad, pagcagúnit sa bohóc. * Bisan onsang bahín ng̃a diótay ng̃a maíbot sa bisan diin. [[283]]* Pagcadalágan ng̃a malágmit ug macadíot lamang sa mg̃a cabayo.

Repeloso. = Cahoy ng̃a supat. * Táuo ng̃a cuti cutíhan, ng̃a madalí masucó ug mabaláca.

Repellar. = Pagtápot sa apog con sa yeso sa mang̃a bongbong, sa pared ng̃a guiáyo.

Repensar. = Paghúna húna sa mahínay, sa maáyong pagcamátng̃on.

Repente. = Pagcaáhat, pagcacálit, tagcoláhao.

Repentinamente. = Idem.

Repentino. = Bisan onsa ng̃a ahat, ng̃a calit, ng̃a oalá húna hunáon ug paabóton.

Repentista. = Ang mamólong sa mg̃a balac sa ahat, sa pagcacálit.

Repenton. V. [Repentino].

Repeor. = Labíng daótan.

Repercudida. = Pagcasíbog sa usá ca botang ng̃a mosóngco ug mudámag sa lain ng̃a butang.

Repercudir. V. [Repercutir].

Repercusion. V. [Repercudida].

Repercusivo. = Ang macapasíbog.

Repercutir. = Pagsíbog.

Repertorio. = Libro ng̃a sinolátan sa bisan onsa, sa mg̃a hamóbong polong, sa pagcaláctud.

Repesar. = Pagtímbang pagopód.

Repeso. = Pagcatímbang pagósob.

Repeticion. = Pagcaósob, pagcaópod.

Repetidamente. = Sa pagcaópod opod, sa pagcaósob osob, sa macadághan.

Repetidor. = Ang magaópod, ang magaósob. * Ang magapaleccion sa lain.

Repetir. = Pagópod opod, pagósob osob. * Pagpang̃áyo sa tagsa tagsa sa iang caugalíng̃on. * Pagtúg-ab.

Repicar. = Pagtártar ug maáyo sa bisan onsa. * Pagcabágting sa pagcacompás ug sa madalí sa mg̃a ling̃ánay. * Pagtólpoc, pagsóntoc pagopód. * Pagparáyeg, pagándac.

Repinarse. = Pagósuag, pagitáas.

Repintar. = Pagpintal sa ibábao sa guipíntal na. * Pagdíhog sa nauong sa mang̃a homót ug sa mg̃a color. * Pagmarca pagósob sa letra, sa goa sa iang lugar, sa mg̃a imprenta.

Repique. = Pagcabágting sa mg̃a ling̃ánay sa madalí ug sa pagcacompás. * Pagcaáoay, pagcalális lalis, pagcatúbag tubag.

Repiquete. = Idem hasta pagcaáoay.

Repiquetear. = Pagbágting sa mg̃a ling̃ánay sa madalí caáyo. * Pagáoay, paglális lalis.

Repisa. = Lamesang diótay ng̃a pagatongtóng̃an sa bisan onsang dayan dayan.

Repiso. = Bino ng̃a matáb-an.

Repizcar. V. [Pellizcar].

Repizco. V. [Pellizco].

Replantar. = Pagtanóm pagósob sa yota ng̃a guitámnan na.

Replantear. = Pagtimáan, pagbárlis pagopód sa baláy, sa singbahán, &c., ng̃a pagabuháton sa ibábao sa mg̃a simiento ng̃a nanaggóa na sa yota.

Replanteo. = Pagcabárlis, pagósob sa baláy ng̃a guihúna húna ng̃a pagaboháton.

Replecion. = Pagcaponó, pagcabósog.

Replegar. = Pagpiló, pagpíco, pagconót pagopód. * Pagsíbog, sa pagcahúsay, sa mg̃a soldados ng̃a nanaglacát sa onáhan.

Repleto. = Ponó caáyo.

Réplica. = Tubag, balíbad.

Replicador. = Ang nagabalíbad, ang nagatúbag.

Replicante. = Idem.

Replicar. = Pagtúbag, pagbalíbad.

Replicon. V. [Replicador]. [[283]]

Repoblacion. = Pagcapuyó pagopód sa mg̃a táuo sa bisan diin.

Repoblar. = Pagpuyó pagósob sa mg̃a táuo sa bisan diin ng̃a lugar.

Repollar. = Pagtibúoc sa pagcagáhi sa mg̃a orlot sa mg̃a tanóm.

Repollo. = Coles ng̃a guicoyopósan sa mg̃a dahon sa pagcatibúoc ug magáhi. * Pagcatibúoc ug cagáhi sa mg̃a orlot sa ubán ng̃a mg̃a tanóm.

Repolludo. = Tanóm ng̃a pagatibuócan sa pagcagáhi sa orlot. * Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc.

Reponer. = Pagóli, pagbálic sa bisan onsa sa lugar ug pagcabótang ng̃a daan. * Pagponó sa culang ug sa nacúha sa bisan diin ug sa bisan onsa. * Pagtúbag, pagbalíbad. * Pagbáoi sa puhónan, sa salapí, &c. * Pagóli sa maáyong quinabúhi.

Reportacion. = Pagcapogóng, pagcahínay sa buot.

Reportamiento. = Idem.

Reportar. = Pagcapogóng. * Pagcóha, pagdáng̃at sa guipanghináot. * Pagdála, paghátud.

Reposadamente. = Sa pagcahínay, sa pagcapuyú.

Reposado. = Ang nagapuyó. * Ang díli mahárloc, ang díli pagaculbáan.

Reposar. = Pagpuyó, paghóoay, pagárang, pagóndang sa pagbúhat, pagtólog sa macaríot. Pagpoyó sa lolóbng̃an.

Reposicion. = Pagcabálic sa bisan onsa sa pagcabótang ng̃a daan.

Reposo. = Pagcapoyó, pagcapahóoay. * Pagcabótang ng̃a maáyo sa laoas ug sa húna húna, sa calág.

Reposte. V. [Despensa].

Repostería. = Solód sa mg̃a cabaláyan, ng̃a pagabohátan sa mg̃a matám-is ug sa mg̃a ilímnon. * Cahímtang sa pagcarepostero, sa mg̃a baláy ng̃a hariánon. * Cadaghánan sa mg̃a capandáyan ug mg̃a quinahánglan sa táuo ng̃a repostero.

Repostero. = Táuo ng̃a may catungdánan sa pagbúhat sa mg̃a matám-is ug mg̃a ilímnon sa baláy sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a sologóon sa asáoa sa hari con sa haring babáye, ng̃a may catungdánan sa pagátang sa pultahán sa solód sa maong reyna ug sa pagpahómoc, pagbóscag sa mg̃a cama, sa mg̃a colchon, sa íang higdáan.

Repregunta. = Icadúhang pagpang̃otána.

Repreguntar. = Pagpang̃otána pagopód.

Reprendedor. V. [Reprensor].

Reprender. = Pagbárlong, pagsáoay, pagáoay.

Reprendiente. V. [Reprensor].

Reprension. = Pagcabárlong, pagcaáoay, pagcasáoay.

Reprensor. = Tigsáoay, tigbárlong, ang magabárlong, magasáoay.

Represa. = Pagcahonóng, pagcapoyó sa bisan onsa, ug labí pa sa tubig.

Represalia. = Pagcaháoid sa mg̃a manggad con sa mg̃a táuo sa Guinharían ng̃a caáoay.

Represar. = Pagbáoi sa sacayán ng̃a guicúha sa mg̃a caáoay. * Pagpapoyó, pagpahonóng sa tubig ng̃a nagabahá. * Pagháoid, paghonóng.

Representable. = Ang arang ipaháyag, ipadayág, ipaquíta.

Representacion. = Pagcapaháyag, pagcadayág sa bisan onsa. * Pagcabúhat sa mg̃a dula, sa mg̃a comedia. * Gahóm sa mg̃a táuo ng̃a may opicio ng̃a hatáas. * Laráoan, landong sa bisan onsa ng̃a paquíta sa húna húna. * Pagcaháng̃io, pagcapang̃áyo, pagcapang̃amúyo, sa mg̃a ponóan, ng̃a guipahonóng sa mg̃a camatuóran ug sa mg̃a pahanóngdan. * Gahóm sa pagdáoat ug sa pagbúhat sa bisan onsa sa ng̃alan sa lain. [[284]]

Representador. = Ang magabúhat ug magaápil sa mg̃a dula.

Representar. = Pagpaháyag, pagdayág, pagpaquíta sa bisan onsa. * Pagpaquíta, pagtúngha sa mg̃a landong, sa mg̃a laráoan sa húna húna. * Pagásoy ug pagsáyod, pagsuguílon. * Pagbóhat sa bisan onsa sa ng̃alan sa lain. * Pagalíli, pagsalíli. * Pagsúbli, pagpóli poli. * Paglaráoan sa bisan onsa, paghímo ug laráoan. * Panigíngnan.

Representativo. = Ang laráoan sa bisan onsa.

Reprension. = Casabá, pagcabárlong, pagcasáoay.

Represivo. = Ang nacapogóng.

Reprimenda. V. [Reprension].

Reprimir. = Pagpogóng, pagháoid.

Reprobable. = Ang tacós ng̃a saoáyon, ng̃a díli tangdóon, ang pagaáidan.

Reprobacion. = Pagcasáoay, pagcadíli, pagcadíli pagtángdo.

Reprobadamente. = Sa pagcadíli, sa pagcadíli ang̃ay.

Reprobador. = Ang magasáoay, ang magadíli, ang díli muándo.

Reprobatorio. V. [Reprobador].

Réprobo. = Pinilían, ang guihócman sa impierno.

Reprochar. = Pagbóyboy. * Pagáyad.

Reproche. = Pagcabóyboy. * Pagcaáyad.

Reproduccion. = Pagpamólong sa guiíng̃on na, pagcabóhat ng̃a bag-o.

Reproducir. = Pagíng̃on sa guipamólong ng̃a daan, pagbóhat ng̃a bag-o sa bisan onsa.

Repromision. = Pagsáad ng̃a guiópod opod.

Reprueba. = Bag-ong pagsuláy.

Reptil. = Mananáp ng̃a magadáhic, magagóyod sa yota cay oaláy tiil.

República. = Pagcahópot sa usá ca Guinharían sa mg̃a mulópio, sa oaláy hari. * Pagcahópot, pagcabóot sa cadaghánan. * Bisan onsa sa cadaghánan.

Republicano. = Ang nahatong̃ód sa república. * Ang mahagógma sa república.

Repudiacion. = Pagcaáyad, pagcabía.

Repudiar. = Pagbía, pagáyad sa caugalíng̃on ng̃a asáoa.

Repudio. = Pagcabía, pagcaáyar sa caugalíng̃on ng̃a asáoa.

Repudrir. = Pagdónot uyámot. * Pagsáquet sa caugalíng̃on ng̃a húna húna, sa díli ipaquíta sa goa ang casáquit.

Repuesto. = Inándam, tinagána. * Ang sorlánan, ang lamesáhan ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a quinahánglan ng̃atanán sa pagcáon.

Repugnancia. = Casóqui, pagcadíli ang̃ay, pagcadíli oyon. * Domót, daótan ng̃a pagbóot.

Repugnante. = Ang díli ang̃ay, ang díli oyon. * Ang guiáidan, ang díli pagahigogmáon, ang guidómtan.

Repugnantemente. = Sa pagcadomót, sa pagcaoaláy gogma.

Repugnar. = Pagdomót, díli paghigúgma, pagáyad, pagsóqui, díli pagáng̃ay ug pagóyon.

Repulgar. = Pagpiló, pagtahí sa mg̃a sogot, sa mg̃a daplin sa mg̃a paño ug sa obán ng̃a mg̃a panápton.

Repulgo. = Piniló sa mg̃a paño ug sa daplin sa obán ng̃a mg̃a panápton.

Repulido. = Ang guidáyan dayánan ug maáyo, sa pagcacúti cuti.

Repulir. = Pagsináo, paghínlo pagósob. * Pagdáyan dayan sa guilabíhan.

Repulsa. = Pagcapasipála. * Pagcadíli sa guipang̃áyo. * Pagcaáyad.

Repulsar. = Pagáyar, pagpasipála. * Pagdíli sa guipang̃áyo.

Repulsion. V. [Repulsa].

Repulsivo. = Ang macaáyad ang magapasipála. * Ang magadíli. [[284]]

Repullo. = Pagcalíhoc, pagcacoróg coróg sa laoas ng̃a ahat, guican sa calísang, sa cahárloc, sa cacúlba. * Pagcating̃ála ng̃a calit.

Repunta. = Catarmán. * Bahin ng̃a diótay caáyo sa bisan onsa. * Pagcaáoay, pagcalális lalis.

Repuntar. = Pagsógod sa pagcatáob sa dagat. * Pagsógod sa pagáslom, sa pagquísom sa bino. * Pagbíquil biquil sa mg̃a cabobót-on.

Repurgar. = Pagoláy. * Pagnósnos, pagpáhid pagósob.

Reputacion. = Dung̃og ng̃a maáyo, maáyong ng̃alan.

Reputante. = Ang magahúna húna.

Reputar. = Paghúna húna.

Requebrador. = Ang magaáli ali, ang mahagúgma magoloatúbang ug magsólte sa mg̃a babáye.

Requebrar. = Pagdógmoc, pagtípac, pagtípic pagopód sa bisan onsa. * Pagáli ali, pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a malómo sa mg̃a babáye.

Requemado. = Ang molomaítom cay guibólad con guibútang sa caláyo, ang nasónog sonog.

Requemamiento. V. [Resquemo].

Requemante. = Ang macaítom.

Requemar. = Pagsónog pagósob sa bisan onsa. * Pagoínit sa dugó. * Pagsáquet sa sulúd sa casing casing sa díli ipaquíta ang casáquet. * Paghálob sa mg̃a dahon, sa mg̃a tanóm.

Requemazon. V. [Resquemo].

Requeridor. = Ang magapahibaló. * Ang magasúsi, ang magapaquigsáyor, magapaquigásoy.

Requeriente. = Idem.

Requerimiento. = Pagcapahibaló sa mg̃a pagbóot sa mg̃a punóan, sa mg̃a hocom.

Requerir. = Pagpahibálo sa mg̃a pagbúot sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hocom. * Paghíling, pagsúsi, pagpaquigsáyod, pagpaquiásoy. * Pagquinahánglan. * Pagpasábot sa anáa sa húna húna, sa mg̃a caíbog, &c. * Pagsámbag, pagágda, paghópo.

Requeson. = Pagcatibúoc sa gatas.

Requiebro. = Polong ng̃a malómo ng̃a igapamólong sa mg̃a babáye con sa mg̃a laláqui, ng̃a icapasábot sa gogma. * Pagcalírog lirog sa ting̃og.

Requintador. = Ang magapalabí. * Ang magapalabáo ug dagcó.

Requintar. = Paglabí, paglabáo caáyo. * Pagitáas con pagóbos sa lilíma ca punto sa ting̃og sa mg̃a tolónggon, ug sa ting̃og sa mg̃a táuo.

Requinto. = Ang icadúhang icalíma ca bahin ng̃a macóha sa bisan onsa, sa nacúha na ang nahaúna ng̃a icalíma. * Tolónggon ng̃a maíng̃on ing̃on sa clarinete.

Requisa. = Pagcadúao sa macapíla sa adlao adlao ng̃atanán, sa magbalántay, sa mg̃a bilanggóan, sa mg̃a binilánggo.

Requisito. = Ang quinahánglan sa bisan onsa.

Requisitorio. = Sugo ng̃a guisógo sa usá ca hocom sa lain ng̃a hocom arón matúman ang iang pagbúot, ang iang paghócom.

Res. = Hayúpan, guimbúhi sa opát ca tiil, cabayo, baca, calabáo, &c., ng̃a aghop.

Resaber. = Pagálam, pagsábot ug maáyo sa bisan onsa. * Pagtábi caáyo.

Resabiar. = Pagpaángcon sa daótan ng̃a batásan. * Pagsocó, pagcabaláca. * Paghagálam sa lamí sa bisan onsa.

Resabido. = Ang magapacaálam.

Resabio. = Lalím ng̃a daútan sa bisan onsa. * Batásan ng̃a daútan.

Resaca. = Pagcalíhoc sa tubig sa mg̃a subá ug sa dagat sa paghúnas na.

Resalado. = Táuo ng̃a ang̃áyan, sa maáyong baihon ug pagcatíndog.

Resalir. = Paglabí, paglabáo, pagtóybo. [[285]]

Resaltar. = Pagómpoc ng̃a icadúha. * Pagtáctac, pagbúlag sa usa ca butang sa lain ng̃a butang. * V. Resalir. * Pagdayág sa bisan onsa tong̃ód sa iang pagcatahóm ug pagcamahál.

Resalte. = Pagcalabí, pagcalabáo.

Resalto. = Pagcaómpoc. * V. [Resalte].

Resaludar. = Pagbálus sa pagcaábi abi, sa pagcatábi.

Resalutacion. = Pagcabálus sa pagcaábi abi, sa pagcatábi sa lain.

Resárcimiento. = Pagcabálus sa pagcaáyo sa daútan ng̃a guibúhat.

Resarcir. = Pagcabálus sa mg̃a buhat ng̃a maáyo sa mg̃a cadaótan ng̃a guibúhat sa isigcatáuo.

Resbaladero. = Lugar ng̃a pagadanglógan. * Ang magapahólog sa bisan onsang salá con sayóp. * Dalin-ásan.

Resbaladizo. = Ang magadúyas, ang magadúmpias, ang magaós-os ang magapadánglog, ang magapálos, ang magadalípsang, ang magadalín-as. * V. el anterior.

Resbalador. = Idem hasta la estrellita.

Resbaladura. = Timáan ng̃a nahabílin sa lugar ng̃a guidanglúgan, ng̃a guidalin-ásan sa bisan cansa.

Resbalante. V. [Resbaladizo].

Resbalar. = Danglog, doyas, dompias, os-os, daliós-os, palos, dalínsang, dalín-as. * Pagsálang, dili pagtúman sa catungdánan.

Resbalon. = Pagcadalín-as, pagcadánglog, pagcadaliós-os, pagcadóyas. * Pagcahólog sa salá, sa sayúp.

Resbaloso. V. [Resbaladero] y [Resbaladizo].

Rescatador. = Ang magabáoi, ang magalucát, mamamáoi, malulucát, manlolóoas, ang magalóoas.

Rescatar. = Pagbáoi, paglucát, paglóoas pagtagílis, pagílis.

Rescate. = Pagcabáoi, pagcalucát, pagcalóoas, ang icalucát, ang icabáoi. * Pagcabáilo, pagcatagílis, pagcatagáilo.

Rescindir. = Pagbárbar sa pagsábot, sa catongdánan.

Rescision. = Pagcabárbar sa bisan onsang pagsábot con catungdánan.

Rescisorio. = Ang macabárbad sa mg̃a pagsábot ug mg̃a catungdánan.

Rescoldo. = Abó ng̃a mainít caáyo, ng̃a may caláyo ng̃a dogmóc caáyo. * Catáhap.

Rescripto. = Sogo sa ponóan ng̃a guican sa iang caugalíng̃on, con tobag sa guipang̃áyo canía.

Resecacion. = Pagcamalá, pagcaláya, pagcabúlad caáyo.

Resecar. = Pagbúlad, pagláya. * Pagmalá caáyo.

Reseco. = Ang nabúlad. * Ang mamalá, ang naláya uyámot. * Táuo ng̃a maníoang caáyo.

Resegar. = Paggálab pagósob.

Resellante. = Ang magamarca pagopód.

Resellar. = Pagmarca pagúsob.

Resembrar. = Pagpógas pagósob sa maong yota.

Resentido. = Ang nasáquet.

Resentimiento. = Timáan sa pagcabóong, sa pagcabalí sa bisan onsa. * Casáquet, pagcabóg-at sa buot.

Resentirse. = Pagsógod sa pagcabóong, sa pagcabalí sa bisan onsa. * Paghátag sa mg̃a timáan sa casáquet, sa pagcabóg-at sa buot.

Reseña. = Pagísip, paghíling, pagdóao sa mg̃a soldados sa ílang mg̃a ponóan. * Pagsolóng ug maáyo sa mg̃a timáan sa mg̃a táuo con sa mg̃a mananáp. * Timáan sa bisan onsa.

Reseñar. = Pagsúlat sa mg̃a timáan sa bisan cansa.

Resequido. = Bisan onsa ng̃a namalá malá, naláya laya.

Reserva. = Bisan onsa ng̃a guitipígan arón pagagamíton con may quinahánglan pa. * Bisan onsa ng̃a guipahibaló sa isigcatáuo arón hilómon ug dili isúguil sa lain. * Pagcalaláng, pagcabátid arón dili onta sabóton sa lain ang anáa sa cásing cásing. * Pagcapogóng, [[285]]pagcadíli sa mg̃a ponóan sa obán ng̃a gahóm sa guipanógot sa mg̃a sacop. * Salabótan, pagcaboótan. * Pagcasolód sa sagrario sa mg̃a Singbahán sa Santísimo Sacramento.

Reservacion. = Pagcatípig sa bisan onsa.

Reservadamente. = Sa hilom, sa tinágo, sa pagcahílom.

Reservado. = Batid, malaláng̃on, ang díli magadayág sa anáa sa iang húna húna. * Boótan. * Ang Santísimo Sacramento ng̃a guitipígan sa sagrario sa mg̃a Singbahán.

Reservar. = Pagtípig, pagáyo, pagtagána. * Pagbáyan bayan sa bisan onsa, sa oláhing adlao. * Paggáoas pagpamísic. * Paghílom, díli pagtúg-an sa bisan onsa. * Pagtípig sa Santísimo Sacramento sa sagrario. * Pagdíli sa mg̃a ponóan sa ubán ng̃a gahóm sa mg̃a pagtógot sa ilang mg̃a sacop. * Pagháoid sa bisan onsa.

Resfriado. = Sip-on. * Pagcabó-bo sa yota mg̃a mamalá caáyo, arón masáyon mg̃a pagararóhan.

Resfriador. = Ang magapasíp-on, ang magapabógnao.

Resfriadura. = Sip-on sa mg̃a mananáp.

Resfriamiento. = Pagcabógnao.

Resfriante. V. [Resfriador].

Resfriar. = Pagbúgnao, pagbolobógnao. * Pagsógod sa tiempo sa tugnao. * Pagsíp-on.

Resfrio. V. [Resfriado].

Resguardar. = Pagsalípod. * Pagbántay.

Resguardo. = Bantay. * Salípdan, dalángpan. * Camatoóran ng̃a sinólat sa mg̃a pagsábot. * Pagcabántay, ug ang mg̃a táuo ng̃a may catongdánan sa pagbántay ng̃a díli unta ipanolód sa mg̃a longsod sa mg̃a manggad ng̃a dinilían, ng̃a guidilí sa mang̃a ponóan.

Residencia. = Pagcapoyó ng̃a canúnay sa bisan diin. * Pagcahósay sa mg̃a buhat sa tong̃ód sa mg̃a catungdánan sa usá ca hocom con ponóan, sa tiempo ng̃a guidugáyan sa iang opicio. * Cahímtang sa ubán ng̃a mg̃a dagcóng táuo ng̃a nanagpuyó sa lain ng̃a Guinharían, sa sugo sa ilang hari.

Residenciar. = Paghúsay sa mg̃a buhat ng̃a nahatong̃ód sa catungdánan sa mang̃a hocom ug mg̃a ponóan, sa tiempo ng̃a guidugáyan sa ilang opicio.

Residente. = Molópio, ang magapuyó sa bisan diin ng̃a lugar con longsod. * Dagcóng tauo ng̃a nagpuyó sa lain ng̃a Guinharían, sa sugo sa iang hari.

Residir. = Pagpuyó sa bisan diin.

Residuo. = Bahin ng̃a nahatóla, ng̃a nahabílin sa bisan onsa. * Lalog sa bino, &c.

Resiembra. = Pagpógas sa díli pagapahamorláyan ang yota.

Resigna. = Pagcahátag sa caposlánan sa opicio sa pagcapadre sa usá ca táuo, sa lain ng̃a táuo.

Resignacion. = Pagcaóyon ng̃a caogalíng̃on sa cabobót-on sa lain.

Resignadamente. = Sa pagcaílob, sa dagcong pagpaciencia.

Resignado. = Ang moóyon, ang moáng̃ay sa lain, ang magaílob, ang magaántos sa dagcóng pagpaciencia.

Resignar. = Paghátag sa caposlánan sa pagcapadre sa usá ca táuo, sa lain ng̃a táuo. * Pagóyon, pagáng̃ay sa pagbúot sa lain, pagándo sa iang cabobót-on.

Resina. = Tagoc sa mg̃a cahoy.

Resinoso. = Ang may tagoc.

Resisar. = Pagdíot, pagcópos sa mg̃a socod sa vino, sa suca, &c.

Resistencia. = Pagcasócol, pagcasóqui.

Resistente. = Ang musócol, ang mosóqui.

Resistero. = Tiempo cutub sa odto hasta sa las dos sa hapon. * Pagcaalang̃íi sa arlao. [[286]]

Resistible. = Ang arang soclon, ang mahímo ng̃a pagabatócon. * Ang masáyon ng̃a pagailóbon ug pagaantóson.

Resistidor. = Ang musócol.

Resistir. = Pagsócol. * Pagbátoc, pagdilí, pagílob, pagántos. * Pagpang̃ósog.

Resma. = Bugcos sa limá ca gatús ca pliego ng̃a papel.

Resobrar. = Pagcápin caáyo.

Resobrino. = Pagumáncon ng̃a itagórha.

Resol. = Pagcaalang̃íi sa adlao, pagcaaling̃ása.

Resolano. = Lugar ng̃a guiarláoan sa oaláy hang̃in.

Resolucion. = Sogo, pagbóot. * Pagcaalísbo, pagcaalísng̃ao. * Pagcabáhin sa bisan onsang tibúoc. * Pagcaoaláy catáhap, cahárloc ug caúlao sa pagbúhat ug sa pagpamólong. * Pagcadalí, pagcalágmit sa pagpamólong ug sa pagbúhat.

Resoluble. = Ang masáyon pagabarbáron, ang masáyon pagahusáyon.

Resolutivamente. = Sa minatúod gayúd, sa oaláy pagcasíbog sibug.

Resolutivo. = Ang may gahóm sa pagcópos.

Resoluto. = Lináctud. * Batir, ang maánad.

Resolutoriamente. V. [Resolutivamente].

Resolvente. V. [Resolutivo].

Resolver. = Pagsógo, pagbúot. * Pagláctor sa guisúlat ug sa guipamólong sa mg̃a hatáas ng̃a polong. * Pagbárbar sa mg̃a caculían. * Pagbáhin bahin sa usá ca tibúoc. * Paghanáyac sa pagbúhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa.

Resollar. = Pagguinháoa. * Pagtíng̃og. * Pagtápus sa mg̃a libang, sa mg̃a buhat.

Resonacion. = Pagcalánog, pagcaaníng̃al.

Resonancia. = Idem.

Resonante. = Ang ting̃og ng̃a matín-ao, matágning.

Resonar. = Paglánog, paganíng̃al.

Resoplar. = Paghóyop sa mabáscog ug sa pagcaáhat. * Pagpósng̃a sa mg̃a mananáp.

Resoplido. = Pagcaguinháoa ng̃a mabáscog ug madúgay. * Pagcapósng̃a sa mg̃a mananáp.

Resoplo. = Idem.

Resorber. = Paghigóp pagopód.

Resorte. V. [Muelle] desde capandáyan. * Alaguían, pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa.

Respaldar. = Pagsúlat sa bisan onsa sa licód sa bisan onsang sulat. * Pagsándig, pagsál-ig.

Respaldo. = Sandígan, sal-ígan. * Licód sa mg̃a sulat ng̃a guisulátan sa bisan onsa.

Respectivamente. = Sa pagcapanánglet, sa pagcatándig.

Respective. = Idem.

Respectivo. = Ang onay ug ang nahatong̃ód sa bisan cansa ug sa bisan onsa.

Respecto. = Pagcaáng̃ay sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Respetable. = Talahórun.

Respetador. = Ang magatáhor.

Respetar. = Pagtáhor, pagtahá.

Respeto. = Catahóran, catahá. * Tong̃ód, hingtúngdan. * Bisan onsa ng̃a guiándam con may quinahánglan pa.

Respetosamente. = Sa catahóran, sa catahá, sa pagtáhor.

Respetoso. V. [Respetable].

Respetuosamente. V. [Respetosamente].

Respetuoso. V. [Respetable].

Réspice. = Tubag ng̃a magáhi. * Casabá, pagcabárlong, pagcasáoay ng̃a maháit.

Respigador. V. [Espigadera].

Respigar. V. [Espigar].

Respigon. V. [Padrastro] desde dotol dotol.

Respingar. = Paglógso logso sa mananáp con pagabonálan ug pagaguírcan sia. * Pagsócol, pagsúqui, pagbagólbol, pagbagótbot. [[286]]

Respingo. = Pagcalógso logso sa mg̃a mananáp. * Casóqui, pagsócol sa pagbóhat sa guisógo.

Respiracion. = Pagcaguinháoa. * Pagágui agui sa hang̃in sa bisan diin.

Respirable. = Hang̃in ng̃a maáyo, ng̃a díli macadáot.

Respiradero. = Alaguían sa hang̃in. * Hung̃áoan. * Pagahoáyan sa mg̃a cahágo. * Alaguían sa pagguinháoa sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Respirante. = Ang magaguinháoa.

Respirar. = Pagguinháoa. * Pagbahó ug paghómot. * Pagángcon sa cosóg, sa gahóm. * Pagárang arang sa saquét. * Pagágui sa hang̃in. * Paghóoay sa mg̃a cahágo.

Respiro. = Pagcaguinháoa. * Túig ng̃a pagahoáyan sa mg̃a cahágo. * Túig ng̃a guitagál sa pagbáyad sa mg̃a otang.

Resplandecer. = Pagsuláo, pagsílao, pagsíhag, pagsílac, pagguíla guila. * Paglabí, paglabáo sa catahóm, sa quinaárman, &c.

Resplandeciente. = Ang masíhag, ang masílac, ang magasuláo, ang magasílao.

Resplandecimiento. V. [Resplandor].

Resplandor. = Casoláo. * Casílao, casíhag, casílac, pagcaguíla guila. * Icadíhog sa nauong sa mg̃a babáye. * Pagcatahóm.

Respondedor. = Ang magatúbag.

Responder. = Tubag. * Pagóyon, pagáng̃ay. * Paglánog. * Pagbálos, pagtamód sa mg̃a calóoy. * Pagtong̃ód sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagáco, paghímo ug mang̃ang̃áco sa lain, maaáco.

Respondente. V. [Respondedor].

Respondon. = Tigtúbag caáyo.

Responsabilidad. = Catungdánan sa pagbáyad sa bisan onsang cadáot.

Responsable. = Ang may catongdánan sa pagbáyad sa mg̃a cadáot.

Responsar. = Pagpang̃ádye sa mg̃a responso.

Responso. = Pang̃ádye ng̃a caugalíng̃on sa tong̃ód sa mg̃a minatáy.

Responsorio. = Pang̃ádye ng̃a apil sa pang̃adyéon ng̃a caugalíng̃on sa mg̃a Padre.

Respuesta. = Tubag. * Aníng̃al, lanog.

Resquebradura. V. [Hendedura].

Resquebrajadura. = Idem.

Resquebrajar. V. [Hender].

Resquebrajoso. V. [Hendedura]. * Ang masáyon mabóoac, malótac, mabádyet, malíqui.

Resquebrar. = Pagsógod sa paglíqui, sa pagbóoac, sa pagbalána, sa paglútac.

Resquemar. = Pagárat, pagáras, pagcatól sa bába ug sa dila sa obán ng̃a mg̃a calán-on ug mg̃a ilímnon. * Pagínit sa lang̃ágng̃ag.

Resquemazon. = Como el siguiente.

Resquemo. = Caínit, pagcaárat, pagcaáras sa obán ng̃a mg̃a calán-on sa lang̃ágng̃ag. * Daótan ng̃a lamí sa mg̃a calán-on ng̃a nasónog.

Resquicio. = Bohóng diótay, liqui, lotac sa mg̃a bongbong, &c. * Alaguían, cahigayónan sa pagbúhat sa bisan onsa.

Resta. V. [Resto]. * Ang capin sa bisan onsang isip.

Restablecer. = Pagbálic, pagóli sa bisan onsa sa pagcabótang ng̃a daan. * Pagáyo ayo, pagárang arang sa saquét.

Restablecimiento. = Pagcabálic sa bisan onsa sa pagcabótang ng̃a daan. * Pagcaáyo, pagcaárang arang sa saquét.

Restado. V. [Arrestado] hasta guipreso.

Restallar. V. [Latiguear].

Restante. = Ang natúla, ang nasálin. [[287]]

Restañadura. = Pagcadíhog, pagcatápot sa estaño, sa bisan onsa.

Restañar. = Pagtápot, pogdíhog sa estaño sa bisan onsa. * V. Estancar, detener el curso de algun líquido. * La sangre, &c. = Tampoy, to-ang, sagpó.

Restañasangre. = Bató.

Restaño. = Calaínan sa panápton sa hilo, sa buláoan, con sa salapí.

Restar. = Pagláin sa nasálin sa bisan onsa, sa obos na nacóha ug bisan onsang bahin.

Restauracion. V. [Recuperacion].

Restaurador. V. [Recuperador].

Restaurante. = Idem.

Restaurar. V. [Recuperar].

Restaurativo. V. [Recuperador] y [Recuperativo].

Restinga. = Tacot sa ilálom sa tubig. * Lugar sa dagat ng̃a hamabáo, sa diótay ng̃a pondo.

Restingar. = Lugar sa dagat ng̃a may mg̃a tacot.

Restitucion. = Pagcaóli. * V. [Restablecimiento].

Restituible. = Ang arang iúli.

Restituidor. = Ang magaóli.

Restituir. = Oli. * V. [Restablecer]. * Pagbálic sa lugar ng̃a guiguicánan.

Restitutorio. = Ang magapaóli, ang magapabálic.

Resto. = Bahin, tula, salin sa bisan onsa.

Restregar. V. [Estregar].

Restrivar. V. [Estribar].

Restriccion. = Pagcapogóng, pagcadilí.

Restrictivamente. = Sa minatúod.

Restrictivo. = Ang may gahóm sa paghogót. * Ang may gahóm sa pagpogóng, sa pagdilí.

Restricto. = Diótay. * Ang quinahánglan lamang.

Restringa. V. [Restinga].

Restringible. = Ang arang ponggon, ang mahímo ng̃a pagadilíon, ang arang ponggon.

Restringir. = Pogóng, pagdilí. * Pogos.

Restriñidor. = Ang magatámpoy, magapatóang, ang magasangpó. * Ang magapógos.

Restriñimiento. = Pagcatámpoy, pagcatóang, pagcasagpó.

Restriñir. = To-ang, sagpó, tampoy.

Resucitador. = Ang magapaóli, ang magapabálic sa quinabóhi con sa pagcabótang ng̃a daan.

Resucitar. = Pagbálic sa quinabóhi sa minatáy.

Resudacion. = Pagcasíng̃ot ug diríot.

Resudar. = Pagsíng̃ot sa mahínay.

Resudor. = Sing̃ot ng̃a diótay.

Resueltamente. = Sa caísog, sa casing casing, sa oaláy catáhap ug cahárloc.

Resuelto. = Ang oaláy cahárloc, ang casing casíng̃an. * Madalíon, malágsic.

Resuello. = Guininháoa, pagcaguinháoa.

Resulta. = Catapúsan sa bisan onsa.

Resultas (de). = Sa pagcatápus. * Busa.

Resultado. V. [Resulta].

Resultancia. = Idem.

Resultante. = Ang guican sa bisan onsa.

Resultar. V. [Resaltar]. * Pagábot sa bisan onsa, sa pagcapolós con sa pagcadáot. * Pagguícan sa usá ca butang sa lain ng̃a botang.

Resúmen. = Pagcaláctor sa mg̃a sulat ug sa mg̃a suguílon. * En. = Sa pagcatápus, sa catapúsan, sa pagcatagolá.

Resumidamente. = Idem. * Sa pagcaláctor, sa mg̃a hamóbong polong.

Resumir. = Pagláctor. * Pagbálhin sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Resurreccion. = Pagcabúhi usáb.

Resurtida. = Pagcaómpoc.

Resurtir. = Pagómpoc. [[287]]

Retablo. = Cadaghánan sa mg̃a laráuan ng̃a piníntal con liníloc. * Ang cadaghánan sa mg̃a dayan dayan sa mg̃a altal.

Retacería. = Cadaghánan sa mg̃a tinábas.

Retaco. = Pusil ng̃a hamóbo. * Táuo ng̃a hamóbo ug matámboc.

Retador. = Ang magaáyat, ang magatúyo sa pagáoay.

Retaguardia. = Tapoc sa mg̃a soldados ng̃a catapúsan sa mg̃a pagpang̃óbat.

Retahila. = Pagcadághan sa mg̃a butang ng̃a magacasonód sonód.

Retajar. = Pagtábas, pagpótol sa bisan onsa sa pagcalíng̃in. * Pagtája sa pluma ng̃a icasólat.

Retal. = Tinábas ng̃a panápton ng̃a nahabílin sa usá ca bulus. * Tinábas sa bisan onsa.

Retallar. = Paglíloc pagopód sa guilíloc ng̃a daan.

Retallecer. = Pagsahá, pagsalíngsing pagopód sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.

Retallo. = Salíngsing, sahá ng̃a bag-o.

Retama. = Tanóm. * Cahoy cahoy.

Retamal ó Retamar. = Lugar ng̃a guitobóan sa daghan ng̃a mg̃a retama.

Retar. = Pagáyat, pagtúyo sa pagáoay. * Pagbárlong, pagsáoay. * Pagbóyboy.

Retardacion. = Pagcadúgay, pagcaláng̃an lang̃an, pagcabáyan bayan.

Retardar. = Pagdúgay, pagláng̃an lang̃an, pagbáyan bayan.

Retardo. V. [Retardacion].

Retasa. = Icadúhang pagbíli sa bisan onsa.

Retasacion. = Idem.

Retasar. = Pagbíli pagopód sa bisan onsa.

Retazar. = Pagtábas tabas sa bisan onsa.

Retazo. V. [Retal].

Retejar. = Pagáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa, arón díli pagatolóan.

Retejo. = Pagcaáyo sa mg̃a atóp ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a tesa.

Retemblar. = Pagcuróg coróg caáyo.

Reten. = Bisan onsa ng̃a guiándam, ng̃a guitagána.

Retencion. = Pagcapogóng, pagcaháoid. * Pagcasára sa alaguían sa mg̃a dugá sa mg̃a laoas ng̃a managgóa onta.

Retener. = Pagpogóng, pagháoid.

Retenidamente. = Sa pagcapogóng.

Retenimiento. V. [Retencion].

Retentar. = Pagbáti pagopód sa saquét con caól-ol ng̃a daan.

Retentivo. = Ang may gahóm sa pagháoid, sa pagpogóng. * Panomdóman. * Galámhan sa calág ng̃a igadómdom.

Retentriz. = Idem hasta galámhan.

Reteñir. = Pagtína pagósob.

Retesamiento. = Pagcahagóot, pagcagóot, pagcahogót.

Retesar. V. [Atiesar].

Reteso. V. [Retesamiento].

Reticencia. = Pagcapasábot sa guisuguílon sa díli iásoy ug maáyo.

Reticular. = Ang guibúhat maíng̃on sa dagoay sa layá, sa anod.

Retin. V. [Retintin].

Retina. = Isololóng.

Retinte. = Icadúhang pagtína.

Retintin. = Canógcog, aling̃ísi, casíao, solíao. * Tining̃ógan, pagcasángpot, punto sa pagpamólong ng̃a caugalíng̃on sa tagsa ca longsod.

Retinto. = Ang may color ng̃a molomaítom.

Retiñir. = Pagdúgay sa tina.

Retiracion. = Ang icadúhang marca sa mg̃a imprenta, sa pagmarca sa icadúhang nauong sa usá ca pliego. [[288]]

Retirada. = Pagcasíbog, pagcabólag, pagcalágueu. * Dalángpan ng̃a malíg-on. * Pagcalícay sa caáoay sa pagcahúsay, sa oaláy cabóloc.

Retiradamente. = Sa tinágo, sa hilom.

Retirado. = Ang táuo ng̃a mióndang sa iang opicio. * Halayó, ang toa sa hilit.

Retiramiento. V. [Retiro].

Retirar. = Pagsíbog, pagbólag, pagírog. * Pagmarca sa icadúhang nauong sa pliego ng̃a pagamarcáhan sa imprenta. * Pagoalá, pagbóncag sa pagcaábian sa pagcaamigos.

Retiro. V. [Retirada]. * Lugar ng̃a toa sa hilit, sa halayó. * Pagcapuyó sa lugar ng̃a oaláy banha ug samoc.

Reto. = Pagcaáyat, pagcatúyo sa pagáoay, pagpaquigáoay.

Retocar. = Paghícap pagósob, pagcúbil sa macadághan. * Pagpíntal pagopód sa guipíntal ng̃a daan.

Retoñar. = Pagsahá, pagsalíngsing pagopód sa mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy. * Pagmáo. * Pagtúngha pagopód ang naoalá.

Retoñecer. V. [Retoñar].

Retoño. = Sahá, salíngsing.

Retoque. = Pagcahícap sa macadághan. * Pagcaáyo sa bisan onsang cadáot ng̃a diótay.

Retorcedura. V. [Retorcimiento].

Retorcer. = Paglóbag, colos, balíquis, liso, baliáoot. * Pagsábot ng̃a díli mao, ng̃a díli ang̃ay sa cahológan sa suguílon.

Retorcido. = Calaínan sa matám-is sa mg̃a bong̃a.

Retorcimiento. = Pagcalóbag, pagcacólos, pagcabalíquis, pagcalíso.

Retórica. = Quinaárman sa pagsólat ug sa pagpamólong ug maáyo.

Retóricamente. = Ing̃on sa mg̃a tulumánon sa retórica.

Retórico. = Ang nahatong̃ód sa retórica. * Ang maálam sa mg̃a tulumánon sa retórica.

Retornamiento. = Pagcabálos.

Retornante. = Magbabálos, ang magabílos.

Retornar. = Pagbálus. * Paglóbag pagósob. * Pagsíbog, pagisíos, pagísol. * Pagbálic, pagóli sa lugar ng̃a guiguicánan.

Retorno. = Pagcabálic sa lugar ng̃a guiguicánan. * Pagcabálos, pagcabáyad.

Retorsion. = Pagcabátoc sa mg̃a polong.

Retorta. = Baso ng̃a pagagamíton sa mg̃a mananámbal sa ilang mg̃a quinahánglan.

Retortero. = Pagcatóyoc, pagcalíso, sa libót gayúd.

Retortijar. = Pagcólong caáyo, paglóbag uyámot.

Retortijon. = Pagcacólong, pagcalóbag ng̃a tinúyoc caáyo. * De tripas. = Soól, casaquét, caól-ol sa tian.

Retostado. = Ang may color ng̃a molomaítom.

Retostar. = Pagsánglag pagósob.

Retozador. = Cundátan.

Retozadura. V. [Retozo].

Retozar. = Pagcúndat, paglíhoc caáyo. * Pagcolocáoras.

Retozo. = Pagcacúndat, pagcacolocáoras.

Retozon. V. [Retozador].

Retraccion. = Pagcasámbag, pagcatámbag arón díli buháton ug bisan onsa.

Retractable. = Ang polong con buhat ng̃a arang isíbog.

Retractacion. = Pagcasíbog sa mg̃a polong ug sa mg̃a buhat ng̃a guibúhat ug guipamólong ng̃a daan.

Retractar. = Pagsíbog sa guipamólong con sa guibúhat ng̃a daan.

Retraer. = Pagtámbag sa bisan cansa arón díli onta magabúhat sa guihúna húna. * Pagángcon sa bisan onsa ng̃a guipálit sa lain, sa pagbáyad sa maong bili. * Pagdang̃óp. * Pagsíbog. * Paglágueu.

Retraido. = Ang nadáng̃op sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a lugar ng̃a dalángpan sa mg̃a saláan. [[288]]

Retraimiento. = Sulúd sa hilit, sa halayó sa banha, ug sa casámoc. * Dalángpan.

Retrasar. = Pagbáyan bayan. * Pagolooláhi. * Pagdúgay.

Retraso. = Pagcadúgay. * Pagcabáyan bayan. * Pagpacaoláhi.

Retratable. V. [Retractable].

Retratacion. V. [Retractacion].

Retratador. V. [Retratista].

Retratar. = Paghóar sa dagoay sa bisan cansa. * Pagíng̃on, pagsáma.

Retratista. = Pintor ng̃a magabúhat sa mg̃a retrato, ng̃a magahúar sa dagoay sa bisan cansa.

Retrato. = Piníntal ng̃a magapaquíta sa dagoay sa bisan cansang táuo. * Pagcaásoy, pagcasáyod, casayóran sa dagoay sa bisan cansa. * Ang magsáma, maíng̃on sa lain, laráoan.

Retrechería. = Pagcalaláng sa paglimód sa matúod, ug sa paggáoas sa pagtúman sa guisáar.

Retrechero. = Ang maálam maglágueu ug maggáoas sa pagtúg-an sa matúod, ug sa pagtúman sa mg̃a pagsáad.

Retreta. = Pagtóctoc sa mg̃a tambol arón magahípos ang mg̃a soldado.

Retrete. = Solód ng̃a diótay ng̃a pagahigdáan.

Retribucion. = Pagcabálos.

Retribuir. = Pagbálus.

Retribuyente. = Magbabálos, ang magabálos.

Retrillar. = Pagguíoc pagopód.

Retroactivo. = Bisan onsang buhat ng̃a may labot ug gahóm sa tiempo ng̃a miágui.

Retroceder. = Pagsíbog, pagisíos, pagísol.

Retrocesion. = Pagcasíbog, pagcaisíos, pagcaísol.

Retroceso. = Idem.

Retrogradacion. = Idem.

Retrogradar. V. [Retroceder].

Retrógrado. = Ang magasíbog, magaisíos, magaísol.

Retronar. = Pagcanógcog sa mg̃a tonóg sa mg̃a dalógdog.

Retropilastra. = Halígue ng̃a ibútang sa licód sa usá ca columna.

Retrovender. = Paggóli sa pomalálit sa bisan onsa ng̃a guipálit nia, sa maong táuo ng̃a nagabalígya, ug pagóli osáb sa nagabalígya sa bili ng̃a guibáyad sa nagapálit.

Retrucar. = Pagsíbog sa malíng̃in sa sogál ng̃a guing̃álan ug billar, sa obos na miómpoc sa bongbong sa lamesa, ug pagómpoc pagbálos sa malíng̃in ng̃a magaómpoc ng̃a daan canía.

Retruque. = Pagcaómpoc pagbálos sa usá ca malíng̃in, sa sugál ng̃a guing̃álan ug billar, sa malíng̃in ng̃a nagaómpoc ng̃a daan canía.

Retumbante. = Ang nagacanógcog, ang nagaaling̃ísi, ang nagasolíao.

Retumbar. = Pagcanógcog, pagaling̃ísi, pagsíao, pagsolíao.

Retumbo. V. [Retintin]. * Calánog.

Retundir. = Pagtopóng sa mg̃a bató ng̃a igabúhat sa mg̃a cota, sa obos na ng̃a guipahaáng̃ay ug guipalíngcod. * Pagómpoc.

Reuma. V. [Reumatismo].

Reumático. = Ang mobáti sa saquét ng̃a guing̃álan ug reuma.

Reumatismo. = Saquét ng̃a nahamótang sa caól-ol sa mg̃a cosóg ng̃a magabolobálhin balhin.

Reunion. = Pagcating̃ób, pagcatápoc, pagcatíp-oc, pagcatígom.

Reunir. = Paghiósa pagopód. * Ting̃ób, tip-oc, tapoc, tigum.

Revalidacion. = Paglíg-on, pagpamatúod sa bisan onsa. [[289]]

Revalidar. = Paglíg-on pagmatúod sa bisan onsa.

Revecero. = Ang pagaólos olóson, ang pagapulíhan.

Reveedor. V. [Revisor].

Revejecer. = Pagtigúlang sa masayó.

Revejecido. = Ang natigúlang sa pagcasayó.

Revelacion. = Pagcadayág sa bisan onsang camotoóran ng̃a tinágo.

Revelador. = Ang magadayág, ang magatúg-an sa anáa sa tinágo.

Revelamiento. V. [Revelacion].

Revelar. = Pagdayág, pagtúg-an sa tacús unta ng̃a pagahilómon. * Pagdayág sa bisan onsang camatoóran.

Revendedera. V. [Revendedor].

Revendedor. = Ang magabalígya sa bisan onsa ng̃a guipálit.

Revender. = Pagbalígya pagósob sa guipálit ng̃a daan.

Revenirse. = Pagconót, pagcópos sa bisan onsa sa mahínay hinay. * Pagpanós. * Pagoyón sa pagbóot sa lain.

Reventa. = Icadúhang pagbalígya sa bisan onsa.

Reventadero. = Lugar ng̃a malisód ng̃a pagaang̃átan. * Calisór, cabórlay ng̃a dagcó.

Reventar. = Pagbotó, pagtírlos, paghírlang. * Pagposá, sa mg̃a balod sa dagat sa baibáyon, sa mg̃a pangpang, &c. * Paggóa, pagtoróc, pagguítib sa mabáscog. * Pagíbog sa bisan onsa sa dagcóng cahídlao. * Pagbúhat sa masingcámot. * Pagbórlay, pagsámoc, pagaling̃ása.

Reventazon. = Pagcabotó. * Pagcaposá sa mang̃a balod sa dagat.

Reventon. = Idem. * Bang̃ílid, baquílid ng̃a nahándig, ng̃a tindog caáyo, ng̃a malisód ng̃a pagaang̃átan. * Calisód, cabilínggan ng̃a dagcó, cabórlay, dagcóng buhat.

Rever. = Pagsolóng pagopód.

Reververacion. = Pagcasoláo sa siga ng̃a magaíoag sa bisan onsa ng̃a mahínlo ug masínao caáyo.

Reververar. = Pagsuláo sa bisan onsang masínao caáyo.

Reverdecer. = Paglúnhao pagbág-o sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cohoy, paglángbo.

Reverdeciente. = Ang malúnhao.

Reverencia. = Catahóran, pagtáhod, catahá, pagábi abi. * Pagcadacó sa olo, pagcayócbo sa laoas, sa timáan sa pagtáhod. * Polong ng̃a icatáhod sa mg̃a Padreng religioso.

Reverenciable. = Talahóron.

Reverenciador. = Ang magatáhor, matahólon.

Reverencial. V. [Reverenciable]. * Ang magatáhod.

Reverenciar. = Pagtáhor, pagtahá. * Pagsíngba.

Reverendo. = Polong ng̃a ióna sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a Padreng religioso, sa pagtáhor caníla. * Talahóron. * Táuo ng̃a maámbong, malígdong caáyo.

Reverendas. = Pagtógot sa mg̃a ponóan arón pagaoldináhan ang ilang mg̃a socop sa bisan cansang obispo.

Reverente. V. [Reverenciador].

Reversible. = Ang arang ipahaóli sa pagcabótang ng̃a daan.

Reversion. = Pagcabálic, pagcaóli sa bisan onsa sa pagcabótang ng̃a daan.

Reverso. V. [Revés].

Reverter. = Paggóa sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibotáng̃an.

Revés. = Licód. * Casáquet, calisód, cayógot. * Pagcabálhin sa gaoi.

Revesa. = Pagcabórhi.

Revesado. = Cundátan. * Suquíhan, masinocólon. * Ang malisód pagasabóton, pagatogcálon.

Revesar. = Pagóli, pagbálic sa quináon, pagsúca.

Revesino. = Sugál sa baraja.

Revestir. = Pagsápao sa mg̃a bisti. * Paglíg-on sa [[289]]mg̃a cota, sa pagcadúgang sa apog ug sa mang̃a bató. * Pagpalábi labi, pagparáyeg.

Revezar. = Pagílis, pagólos.

Revez. = Pagcaílis, pagcaólos, pagcapúli.

Reviejo. = Ang sang̃á ng̃a daótan sa mg̃a cahoy. * Ang tigúlang na caáyo, ang dáan uyámot.

Reviernes. = Tagsa sa pipíto ca viernes ng̃a sonód sa Pasco sa pagcabúhi usáb sa atong Guinóong Jesucristo.

Revisar. V. [Rever].

Revision. = Pagcahíling.

Revista. = Pagcahíling pagósob sa bisan onsa.

Revisor. = Ang magasolóng, ang magahíling sa dagcóng cacógui.

Revisoria. = Opicio, cahímtang sa pagcarevisor.

Revista. = Icadúhang pagsolóng, paghíling sa dagcóng cacúgui. * Icadúhang pagbása sa mg̃a capolong̃ánan. * Pagcahíling ug pagpaquigsáyod sa isip sa mang̃a soldados, sa ilang mg̃a bisti, &c.

Revistar. = Paghíling, pagquigsáyod sa isip ug sa ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a soldados.

Revivificar. = Paghátag sa cosóg, sa gahóm.

Revivir. = Pagbúhi pagósob. * Pagbálic, pagóli sa iang boot sa hingcaoád-an sa iang mg̃a balatían, sa napúgdao. * Pagbág-o sa bisan onsa.

Revocable. = Ang arang isíbog.

Revocablemente. = Sa pagcabótang ng̃a mahímo unta ng̃a isíbog.

Revocacion. = Pagcaópod, pagcasíbog sa sentensia, &c.

Revocador. = Ang magasíbog. * Ang panday sa cota ng̃a magatápot sa apog sa mg̃a pared, sa mang̃a bongbong.

Revocadura. V. [Revoque].

Revocante. = Ang magapasíbog.

Revocar. = Pagósob, pagsíbog sa mg̃a paghócom, &c. * Pagsámbag sa bisan cansa arón díli magabúhat sa guihúna húna. * Pagbólit sa mg̃a bongbong, sa mg̃a pared, sa apog con sa yeso. * Pagómpoc.

Revoco. V. [Revoque].

Revolar. = Paglupár ng̃a icadúha. * V. [Revolotear]. * Paglágueu sa caoatán sa pagcaámbac sa mang̃a talambóan con sa cota.

Revolcadero. = Calonáng̃an, caliguílan.

Revolcarse. = Liguid, lonáng.

Revolear. V. [Revolotear].

Revolotear. = Paglupád lupád sa pagcalibót.

Revoloteo. = Pagcalupád lupád sa pagcalibót, sa pagcalicó licó.

Revoltillo. = Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a nagobót, ng̃a nasácot sa oaláy cahosáyan. * Pagcabóloc.

Revolton. = Olod ng̃a magadáot sa mg̃a dajon sa mg̃a tanúm.

Revoltoso. = Cundátan. * Suquíhan, masinocólon.

Revolucion. = Pagcasácot, pagcacótao. * Pagcalícos, pagcalibót. * Pagcabóloc, pagcaálsa. * Pagcabálhin sa pagcabútang sa bisan onsa.

Revolucionario. = Ang nahatong̃ód sa pagcaálsa. * Ang suquíhan, masinocólon sa mg̃a ponóan. * Ang pang̃ólo sa obán ng̃a mg̃a táuo, arón manóqui sa mang̃a ponóan.

Revolvedero. = Lugar ng̃a pagasacótan, ng̃a pagacutáoan sa bisan onsa.

Revolvedor. = Ang magacútao, ang magasácot.

Revolver. = Cutao, sacót. * Log-ó. * Pagbórbor, paglíquit, pagpótus. * Paglíng̃i, paglíng̃io, pagbalilíquid. * Pagcúndat. * Pagálsa, pagsócol sa mg̃a ponóan. * Pagsíbog sa dalan ng̃a linácoan ng̃a daan. * Paghúna húna ug maáyo. * Pagtúyoc, paglíso, paglícos, paglibót. * Pagtaquílid, paglíso sa nagahígda. * Pagláin, pagdáot sa tiempo. * Pagcasalá sa laláqui [[290]]ug sa babáye. * Pagbíquil sa mg̃a cabobót-on, pagsámbag arón magacaáoay ang mg̃a táuo.

Revolvimiento. = Pagcasácot, pagcacútao, pagcalog-ó. * Pagcabórbor, pagcalíquet, pagcalíquin, pagcapótus.

Revoque. = Pagbólit sa apog con sa yeso sa mang̃a bongbong, sa mg̃a pared.

Revuelco. = Pagcalíguid, pagcalonáng.

Revuelo. = Pagcalupád ng̃a icadúha sa mg̃a langgam. * Pagcatúyoc sa paglupád. * De. = Sa madalí, sa malágmit.

Revuelta. = Pagcatúyoc, pagcalíso, pagcalibót ng̃a icadúha. * Pagcaálsa, pagcasócol sa mg̃a ponóan. * Pagcabálhin sa húna húna. * Pagcaáoay, pagcalális lalis.

Revueltamente. = Sa pagcasácot, sa oaláy cahusáyan.

Revuelto. = Cundátan. * Ang malisód pagasabóton ug pagcatogcálon.

Rey. = Hari. * Magbalátay, ang magabántay sa mang̃a baboy. * Táuo ng̃a malólot.

Reyerta. = Pagcaáoay, pagcalális lalis.

Reyezuelo. = Dato, ponóan. * Langgam. * Hari hari.

Rezado. = Pagpang̃ádye sa mg̃a Padre.

Rezador. = Tigpang̃ádye, ang mang̃ádye caáyo.

Rezagante. = Ang nahabílin sa oláhi.

Rezagar. = Pagbílin sa oláhi. * Pagbáyan bayan sa bisan onsang buhat.

Rezar. = Pagpang̃ádye. * Pagbagólbol, pagbagótbot.

Rezelador. = Ang mataháp, matahápon.

Rezelamiento. = Catáhap pagcatáhap.

Rezelo. = Idem.

Rezeloso. V. [Rezelador].

Rezno. = Tanóm.

Rezo. = Pang̃adyéon. * Pagpang̃ádye sa mg̃a Padre.

Rezongador. = Tigbagólbol, tigbagótbot.

Rezongar. = Bagólbol, bagótbot.

Rezongon. V. [Rezongador].

Rezumadero. = Bisan onsa ng̃a mahonób. * Ang lugar ng̃a pagahonóban. * Ang guitigúman sa nahonób.

Rezumarse. = Paghonób, pagágui sa tubig, sa bino, &c., sa surlánan.

[[Índice]]