RO
Ro. = Polong ng̃a icabóa sa mg̃a bátang diótay.
Roano. = Cabayo ng̃a guisinambágan sa balahíbo ng̃a molomaputí ug bolobulágao.
Rob. = Dugá sa mg̃a bong̃a ng̃a sináctan sa dugós con sa asúcal ug linóto hasta ng̃a mahágcot hagcot.
Robada. = Cadacóon sa yota ng̃a pagatámnan, sa Nabarra.
Robador. = Ang mang̃áoat, caoatán.
Robaliza. = Isda.
Róbalo. = Isda.
Robar. = Pagpang̃áoat, pagticás, pagcáhas. * Pagtában sa mg̃a babáye. * Pagcáncan sa mg̃a subá sa yota sa caduúlan. * Pagcúha sa maáyong buot sa isigcatáuo. * Pagbótang sa ubán ng̃a mg̃a dahon sa baraja sa mg̃a táuo ng̃a nanagsugál, ug pagcúha sa lain ng̃a dahon sa maong baraja.
Robin. = Tayá sa mg̃a tumbága. [[291]]
Robladero. = Lansang ng̃a masáyon pagabalícon ug pagapicóon.
Robladura. = Pagcabálic pagcapicó sa lansang, &c.
Roblar. = Pagbálic, pagpicó sa tomóy sa lansang, &c.
Roble. = Cahoy sa España. * Bisan onsa ng̃a magáhi.
Robledal. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a roble.
Robledo. = Idem.
Roblizo. = Malíg-on, matíga, magáhi.
Roblon. = Lansang ng̃a pagabalícan ug pagapicóan sa tomóy.
Robo. = Pagcapang̃áoat, pagcaticás, pagcacáhas, quináoat. * Pagcatában sa mg̃a babáye. * Pagcacóha sa mg̃a dahon sa baraja, sa tapoc. * Socod sa trigo, &c., sa Nabarra.
Roboracion. = Pagcacosóg, pagcalíg-on.
Roborante. = Ang magapacosóg, ang magapalíg-on.
Roborar. = Pagpacosóg, paglíg-on.
Roborativo. V. Roborador.
Robra. = Calig-ónan sa bisan onsa ng̃a guipálit.
Robramiento. = Pagcalíg-on sa guipálit.
Robrar. = Pagbóhat sa papel ng̃a sinolátan sa pagcalíg-on sa guipálit.
Robustamente. = Sa calig-ónan, sa cosóg.
Robustez. = Cosóg, calig-ónan.
Robusto. = Cosgon, cosógon, mang̃osóg. * Malíg-on. * Táuo sa dagcóng hosóg, sa maáyong quinabúhi, maáyong laoas.
Roca. = Bató ng̃a magáhi caáyo, pangpang, bisan onsa ng̃a magáhi, malíg-on.
Rocadero. = Olo olo sa galíng̃an ng̃a pagaborbóran sa loli. * Calo calo ng̃a icalíg-on sa loli ng̃a guibórbor sa galíng̃an.
Rocalla. = Cadaghánan sa mg̃a batóng magamáy. * Mg̃a cuentas sa salamín, ng̃a igabúhat sa mg̃a rosario.
Roce. V. [Fricacion]. * Pagcaháplos. * Pagcahigála.
Rociada. = Pagcasáblig. * Pagcacátag. * Pagcalíbac libac. * Pagcacasabá.
Rociadera. V. [Regadera].
Rociado. = Ang nahomód sa ton-og, sa yamog.
Rociador. = Capandáyan sa pagsáblig sa panápton.
Rociadura. = Pagcasáblig.
Rociamiento. = Idem.
Rociar. = Paghólog sa yota sa ton-og, sa yamog, sa ulan ng̃a magamáy caáyo. * Pagsáblig.
Rocin. = Cabayo ng̃a molomalágsot.
Rocinal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a rocin.
Rocinante. V. [Rocin].
Rocío. = Yamog, ton-og. * Ulan ng̃a díli madúgay ng̃a muágui lang. * Pagcasáblig.
Roda. = Cahoy ng̃a dagcó ug balicó ng̃a catapúsan sa mg̃a ulín sa mg̃a sacayán.
Rodaballo. = Isda ng̃a molomalíng̃in. * Táuo ng̃a malaláng̃on.
Rodada. = Timáan ng̃a mahabílin sa guiaguían sa mg̃a rueda.
Rodadero. = Ang masáyon magalíguid, magatúyoc.
Rodadizo. = Idem.
Rodado. = Balahíbo sa mg̃a cabayo ng̃a sinambágan sa color ng̃a maítom ug bulágao con molomaputí.
Rodador. = Ang magalíguid.
Rodadura. = Pagcalíguid, pagcatúyoc.
Rodaja. = Malíng̃in ng̃a diótay.
Rodaje. = Cadaghánan sa mg̃a malíng̃in.
Rodante. = Ang magalíguid, ang magatúyoc.
Rodapié. = Panápton ng̃a guitáod sa libót sa mang̃a catre sa mg̃a higdáan, arón díli madayág ang mg̃a tiil. * Piníntal sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, &c., ng̃a harúul sa yota, harúul sa salog. * Papán ng̃a ibótang sa mg̃a balcon, arón díli madayág ug díli [[292]]maquíta onta ang mg̃a tiil ug mg̃a paa sa mg̃a táuo ng̃a manámbo.
Rodar. = Palíguid, pagtúyoc, paglíso. * Paghólog sa hatáas caáyo. * Pagíbog, pagpanghináot sa bisan onsa. * Pagsonód sonód sa mg̃a butang.
Rodeador. = Ang magatúyoc, ang magalibót, ang magalícos.
Rodear. = Pagtúyoc, paglíso, paglibót. * Paglicó licó.
Rodela. = Tamíng.
Rodelero. = Ang magaáoay sa tamíng. * Olitáo ng̃a cundátan, ng̃a magasúroy soroy sa gabíy ng̃a sangcap sa hing̃aníban ug sa tamíng.
Rodeo. = Pagcalibót, pagcatúyoc, pagcalícos, pagcalíso. * Pagcalicó licó. * Pagcabáyan bayan. * Pagcabalíbad, calaguéuan arón díli onta itúg-an ang matúod. * Catilíngban sa mg̃a caoatán.
Rodero. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a malíng̃in.
Rodete. = Capandáyan ng̃a malíng̃in ug lopiac ng̃a apil sa mg̃a bahin sa mg̃a máquina. * Pinángco. * Malíng̃in sa panápton, ng̃a ibútang sa olo, arón pagatongtóng̃an sa bisan onsa ng̃a guilócdo.
Rodilla. = Tohod. * Noog sa pagpáhid sa salog, sa mg̃a pinggan, &c.
Rodillada. V. [Rodillazo]. * Pagcalóhor sa usá ca tohod.
Rodillazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa tohod.
Rodillera. = Bisan onsa ng̃a ibútang sa pagdáyan dayan sa mg̃a tohod. * Tupac ng̃a ibútang sa mg̃a calson, &c., sa tong̃ód sa mg̃a tohod.
Rodillero. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a tohod.
Rodillo. = Danglag, latang. * Batóng dagcó ug malíng̃in, ng̃a ipalíguid sa pagdásoc sa yota.
Rodilludo. = Ang may dagcóng mg̃a tohod.
Rododafne. = Tanóm, adelpa.
Rodimiel. = Sacót sa mg̃a bolac, sa mg̃a rosa ug sa dogós.
Rodrigar. = Pagbótang sa mg̃a tocó sa mg̃a paras ug sa mg̃a cahoy.
Rodrigazon. = Túig ng̃a igabútang sa mg̃a tocó.
Rodrigon. = Tocó, soláy ng̃a ibútang sa mg̃a paras ug sa mg̃a cahoy, sa pagpogóng sa mg̃a sang̃á ug sa mg̃a balágon arón díli onta mang̃abalí.
Roedor. = Ang magacótcot, hing̃ótcot, tigcótcot.
Roedura. = Pagcacótcot. * Ang quinótcot.
Roela. = Tipac sa buláoan con sa salapí sa dagoay sa usá ca panácsan.
Roer. = Cotcot, quitquit, quibquib, obob. * Pagcágod, pagcóha sa mahínay hinay sa bisan onsa. * Pagpasáquet, paglisód, paggóol.
Roete. = Bino sa dugá sa mg̃a granada, ng̃a italámbal.
Rogacion. = Pagcaámpo, pagcapang̃áyo, pagcapang̃amúyo, pagpang̃aliópo. * Procesion ng̃a pang̃adyéan sa mg̃a letanías.
Rogador. = Ang magaámpo, ang mang̃adyé, ang mang̃amúyo, ang mang̃aliópo, ang mang̃áyo.
Rogante. = Idem.
Rogar. = Pagampó, pagpang̃áyo, pagpang̃amúyo, pagpang̃aliópo, pagháng̃io. * Paghúna húna, pagpalándong.
Rogativa. = Procesion ng̃a guisúgo sa mg̃a ponóan, sa pagpang̃áyo sa Dios ug sa pagháng̃io sa iang mg̃a calóoy.
Rogatito. V. [Rogador].
Roido. = Talamáyon, diótay caáyo.
Rojear. = Pagíng̃on sa color ng̃a bolágao, mapolá.
Rojez. = Color ng̃a bulágao, mapolá.
Rojizo. = Idem.
Rojo. = Mapolá, bulágao.
Rojura. V. [Rojez].
Rol. = Listáhan, padron. [[292]]
Roldana. = Malíng̃in ng̃a guibútang sa si-si sa mg̃a moton, ug ng̃a pagadalagánan sa mg̃a pisi.
Rolde. = Alírong sa mg̃a táuo.
Rollar. = Paglíquit, paglácon, pagbórbor, pagpótus.
Rollete. V. [Rollo].
Rollizo. = Malíng̃in. * Táuo ng̃a matámboc, supang.
Rollo. = Liguid. * Bisan onsa ng̃a hatáas ug malíng̃in. * Bató sa tubig ng̃a hatáas ug malíng̃in.
Romadizarse. = Pagsíp-on.
Romadizo. = Sip-on.
Romana. = Timbáng̃an.
Romanador. = Dila dila sa timbáng̃an.
Romance. = Pinamólong sa mg̃a catsila, sa mg̃a castellano. * Balac.
Romancear. = Paghúar sa pinamólong sa mg̃a castellano sa sulat con sa pinamólong ng̃a lain.
Romancero. = Ang magacanta ug magabúhat sa mg̃a balac.
Romanear. = Pagtímbang sa romana.
Romaneo. = Pagcatímbang sa romana.
Romanero. = Dila dila sa timbáng̃an.
Romano. = Ang natáuo sa Roma. * Ang nahatong̃ód sa Roma. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a iríng ng̃a guibarlísan pagbalábag sa balahíbo sa mg̃a barlis ng̃a maítom ug bolobulágao.
Romanzon. = Balac ng̃a hatáas.
Romanza. = Tanóm, dagámi.
Romeraje. V. Peregrinacion.
Romeral. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a romero.
Romería. V. [Peregrinacion].
Romero. V. [Peregrino]. * Tanóm, romero. * Isda.
Romi ó Romin. = Dulao, asafran.
Romo. V. [Obtuso]. * Pislat, pislong, pisláton, táuo sa diótay ng̃a ilong.
Rompecoches. = Panápton ng̃a mabága sa balahíbo sa mg̃a carnero.
Rompedera. = Paló, bacbac sa mg̃a mananálsal sa pagbúhat sa mg̃a bohó sa puthao.
Rompedero. = Ang masáyon mabóong ug mabalí.
Rompedor. = Táuo ng̃a magaguísi caáyo sa mg̃a bisti.
Rompedura. V. [Rotura].
Romper. = Pagbóong, pagbalí, pagtípac, pagtípic. * Pagguísi. * Pagcágod caáyo. * Pagdáro sa nahaóna pa sa yota. * Pagbohó. * Pogbócad sa mg̃a bulac. * Pagtoróc, pagguítib sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy. * Pagtalápas, paglípas sa mg̃a catungdánan.
Rompiente. = Hunásan, tacot ng̃a pagapusáan sa mg̃a balod sa dagat.
Rompimiento. = Pagcabóong, pagcabalí. * Pagcadáro pagóna sa yota. * Pagcaáoay, pagcabíquil biquil sa mg̃a cabobót-on.
Ron. = Aguardiente ng̃a magáma sa asúcar.
Ronca. = Pagcahólot, pagcahomót ng̃a guican sa pagcaándac. * Calaínan sa hing̃aníban.
Roncador. = Ang magahagóc. * Isda.
Roncamente. = Sa pagcabáol. * Sa pagcaoaláy abi abi.
Roncar. = Hagóc. * Paghólot, paghómot sa pagcaándac.
Ronce. = Polong ng̃a icaálam alam, igaógay ogay.
Roncear. = Pagbáyan bayan. * Pagálam alam, pagógay ogay. * Pagcaoláhi sa sacayán ng̃a moábay sa ubán.
Roncería. = Pagcabáyan bayan, pagcatápol, pagcatacá. * Pagcaálam alam, pagcaógay ogay. * Pagcabóg-at sa mang̃a sacayán.
Roncero. = Madugáyon, matalác-on. * Ang magaálam alam, ang magaógay ogay. * Sacayán ng̃a mabóg-at, ng̃a oaláy tulin.
Ronco. = Ang napagáo.
Roncha. = Labhag. * Lapáca, dopáng. * Labod. * Limbong sa pagcúha sa salapí sa isigcatáuo. * Higos ng̃a malíng̃in sa bisan onsa.
Ronchar. = Paglábhag, pagdopáng, paglábod. [[293]]
Ronchon. V. [Roncha].
Ronda. = Pagcasóroy soroy. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagsóroy soroy sa pagbántay. * Sogál sa baraja.
Rondador. = Ang magasóroy soroy.
Rondar. = Pagsóroy soroy sa gabíy sa pagbántay sa longsod. * Paglibót, paglíso liso, pagtúyoc.
Rondí ó Rondiz. = Nauong ng̃a labíng dagcó sa mg̃a batóng mahál.
Rondin. = Pagcabántay sa usá ca cabo sa mg̃a soldados, sa gabíy sa libót sa mg̃a cota, sa pagsolóng ug paghíling sa ubán ng̃a mg̃a bantay, arón managtúman sa ilang mg̃a catungdánan.
Rondon (de). = Sa oaláy catáhap ug cahádloc.
Ronquear. = Pagpagáo.
Ronquedad. = Pagcapagáo.
Ronquera. = Idem.
Ronquido. = Pacahagóc.
Ronza (á la). = Paglíguid sa usá ca sacayán dapit sa guiguicánan sa hang̃in.
Ronzal. = Pisi ng̃a guibútang sa liog sa mg̃a mananáp, sa paghocót caníla sa calán-an con sa lain ng̃a lugar.
Ronzar. = Pagósap sa bisan onsa ng̃a magáhi. * Paglíhoc, pagóyog sa bisan onsang mabúg-at, sa pagtábang sa mg̃a liguat.
Roña. = Nuca. * Dalícdic, daqui. * Limbong, laláng. * Hugao, buling ng̃a nadocót caáyo. * Cadáot. * Pagcadaútan sa batásan ng̃a magatacód sa ubán.
Roñería. = Limbong, pagcalaláng. * Pagcadaguínot. * Pagcahúgao.
Roñoso. = Nucáon, dalicdícon. * Hugáoan, bulíng̃on. * Malaláng̃on, malimbóng̃on. * Hicáoan, daguinótan.
Ropa. = Panápton, bisti.
Ropaje. = Panápton ng̃a guitápot sa lauas, bisti. * Cadaghánan sa mg̃a bisti.
Ropálico. = Calaínan sa balac.
Ropavejería. = Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a bisti ng̃a daan.
Ropavejero. = Ang magabalígya sa mg̃a bisting daan.
Ropería. = Cahímtang sa pagcaropero. * Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a bisti ng̃a bag-o ug binúhat na. * Solód sa mg̃a caparían ng̃a pagatipígan ug pagaandáman sa mg̃a bisti sa mg̃a Padreng tanán. * Opicio sa pagbántay ug sa paghúput sa mg̃a bisti.
Ropero. = Ang magabalígya sa mg̃a bisting bag-o ug binúhat na. * Ang magabántay ug magaalíma sa bisti sa mg̃a Padre sa mg̃a caparían. * Ang báta ng̃a magabántay sa bisti sa mg̃a baquero, sa mg̃a magbalántay sa mg̃a hayúpan.
Ropeta. V. [Ropilla].
Ropilla. = Bisting hamóbo ug manggásan.
Ropon. = Bisti ng̃a hatáas, ng̃a iibábao sa ubán ng̃a mg̃a bisti.
Roqueda. = Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a batóng magáhi, sa mg̃a pangpang.
Roquedal. = Idem.
Roquedo. = Bató ng̃a magáhi, pangpang.
Roqueño. V. [Roqueda]. * Ang magáhi caáyo.
Roquero. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a pangpang. * Ang guibúhat sa lugar ng̃a capangpáng̃an.
Roquete. = Bisti sa mg̃a Padre.
Rorro. = Bátang diótay caáyo.
Rosa. = Rosa, bulac sa rosal. * Aláp-ap ng̃a malíng̃in ug mapolá. * Calaínan sa diamante, sa batóng mahál. * Bisan onsa ng̃a guibúhat, sa panápton, sa papel, &c., sa dagoay sa rosa.
Rosada. V. [Escarcha].
Rosado. = Ang may color sa rosa. * Bisan onsa ng̃a guisáctan sa mg̃a rosa, lana, dogós, &c.
Rosal. = Cahoy cahoy, tanóm ng̃a magabólac sa mg̃a rosa. [[293]]
Rosariero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a rosarios.
Rosario. = Tinóhog sa mg̃a cuentas ng̃a guibútang sa tinagpólo. * Cadaghánan sa mg̃a amahán namo ug maghimáya ca María ng̃a guipang̃ádye ug pagaisípon sa mg̃a cuentas sa rosario. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nang̃ádye sa rosario.
Rosca. = Malíng̃in ng̃a guibuhátan paglibót ug pagtúyoc tuyoc, hasta sa tomóy, sa usá ca canal. * Calaínan sa dagoay sa tinápay.
Róseo. = Ang may color sa rosa.
Rosero. = Ang magadaguínot sa mg̃a bulac sa asafran.
Rosicler. = Color ng̃a buhi caáyo maíng̃on sa color sa rosa. * Calaínan sa salapí ng̃a mahál caáyo.
Rosillo. = Color ng̃a bulágao.
Roso. = Bulágao. * Á roso y velloso. = Sa oaláy magagáoas, sa oaláy mahamísic.
Rosolí. = Ilímnon ng̃a magáma sa aguardiente, sa asúcar, sa canela, sa anís ug sa obán pang mg̃a panácot.
Rosquete. = Calaínan sa dagoay sa tinápay.
Rosquilla. = Minása ng̃a malíng̃in ug matám-is, ng̃a maáyo sa sopas sa socolate. * Mananáp ng̃a diótay ng̃a magadáot sa ubán ng̃a mg̃a tanáman.
Rostrillo. = Dayan dayan sa salapí, sa buláoan, &c., ng̃a ipahaáng̃ay sa libót sa nauong sa mg̃a laráoan ni María Santísima.
Rostrituerto. = Ang nagacolíot, ang nabolíng̃-it ug nauong.
Rostro. = Nauong.
Rota. = Pagcagubá sa mg̃a pang̃obátan sa ilang caáoay.
Rotacion. = Pagcatúyoc, pagcalibót.
Rotamente. = Sa pagcadaótan caáyo.
Rotante. = Ang magatúyoc, ang magalíguid, ang magalíso.
Rotar. V. [Rodar].
Roto. = Táuo ng̃a oaláy caúlao, maólag, sa daótan ng̃a batásan. * Ang guiguisían sa mg̃a bisti, ang nagabísti sa mg̃a noog.
Rótula. = Ang bocóg ng̃a malíng̃in sa mg̃a tohod sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.
Rotular. = Pagbútang sa mg̃a sulat.
Rotulata. V. [Rótulo].
Rótulo. = Sulat ng̃a ibútang sa mg̃a libro, &c., ng̃a casayóran sa táuo ng̃a nagabúhat ug sa nahamótang sa maong libro, &c. * Ang papel ng̃a sinolátan ng̃a ipílit sa cadaigánan, arón hibalóan ug bisan onsa sa cadaghánan.
Rotundidad. V. [Redondez].
Rotundo. V. [Redondo].
Rotura. = Bohó. * Pagcabóong, pagcabalí. * Pagcadáro pagóna sa yota. * Pagcadaótan, pagcalágsot sa batásan, pagcaólag, pagcaláo-ay, pagcang̃íl-ad.
Roturar. = Pagbóhat pagóna, sa nahaóna pa, sa yota, sa pagpúgas ug sa pagtanóm.
Roya. = Saquét sa obán ng̃a mg̃a tanóm.
Roza. = Caíng̃in.
Rozador. = Ang magacaíng̃in.
Rozadura. V. [Fricacion].
Rozagante. = Bisti ng̃a hatáas ug matahóm. * Maníndot, maáñag.
Rozamiento. V. [Fricacion].
Rozar. = Pagcaíng̃in. * Pagsípsip sa mg̃a mananáp. * V. [Raer]. * Paghícap, pagcóbil sa bisan onsa, sa mahínay, sa ibábao lamang. * Pagpándol, pagsámad sa usá ca tiil sa lain ng̃a tiil. * Pagábian, paghigála. * Pagíng̃on, pagsáma sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.
Rozavillon. = Ang mucáon sa baláy sa iang isigcatáuo sa oaláy bayad. [[294]]
Roznar. = Pagbánha sa mg̃a ng̃ipon con maning̃áon ang mg̃a mananáp. * Pagtíng̃og sa mg̃a borico.
Roznido. = Ang banha sa mg̃a ng̃ipon sa pagcáon sa mg̃a magáhi.
Rozno. = Borricong diótay.
Rozo. = Pagcacaíng̃in. * Mg̃a cahoy ng̃a hamóbo.
[[Índice]]