SE
Sebe. = Alad sa mg̃a bogsoc ng̃a hatáas.
Sebesten. = Cahoy.
Sebillo. = Como el siguiente. * Calaínan sa sabón ng̃a igahínglo sa mg̃a camót.
Sebo. = Tamboc sa mg̃a mananáp. * Ang bahándi, puhónan ng̃a dagcó.
Seboso. = Ang may tamboc. * Ang guidíhog sa tamboc, sa sebo.
Seca. = Pagcaoaláy olan. * Lusay.
Secacul. = Tanóm.
Secadal. V. [Secano].
Secadero. = Lugar ng̃a pagabolálan, pagaogáhan, pagacamád-an sa bisan onsa. * Bung̃a ng̃a madúgay bisan ng̃a mamalá, bisan ng̃a maogá.
Secadillo. = Matám-is ng̃a magáma sa mg̃a almendra ng̃a dinócdoc, sa panit sa limon, sa asúcar ug sa lang̃it lang̃it sa itlog, ug ng̃a pagaanágon sa caláyo ng̃a oaláy siga.
Secamente. = Sa mg̃a hamóbong polong, sa mg̃a diótay ug lactod ng̃a polong. * Sa pagcaoaláy pagtáhor, catahá ug pagábi abi. [[301]]
Secano. = Yota ng̃a díli mahímo ng̃a pagabo-bóan, bisan onsa ng̃a mamalá, naogá caáyo.
Secansa. = Sugál sa baraja.
Secante. = Ang macamalá, ang macaogá, ang macabólad. * Ang barlis ng̃a nabalábag sa lain ng̃a barlis.
Secar. = Ogá, bolar, malá, laya. * Pagcágod, paghorót sa mahínay hinay. * Pagníoang.
Secatura. = Pagcaoaláy lamí, ug lalím. * Pagcabórlay.
Seccion. = Pagcapótol. * Pagcabáhin sa mg̃a bahin sa mg̃a libro, arón maásoy ug maáyo ang guisúlat.
Seceso. = Pagcalíbang, pagcaólo.
Seco. = Ang namalá, ang naláya, ang naogá, ang nabólad, ang oaláy dugá, ang naníoang. * Ang coláng̃an sa mg̃a quinahánglan. * Ang may gaoi ng̃a maísog.
Secrecion. = Pagcabúlag, pagcabáhin.
Secreta. = Calibáng̃an. * Bisan onsa ng̃a guisósi, guipaquigsáyod sa hilom, sa tinágo. * Tagsa ca pagámpo con oracion ng̃a guipang̃ádye sa mg̃a Padre ng̃a nanagmísa, sa human na ang paghálad sa hostia ug sa cális.
Secretamente. = Sa tinágo, sa pagcahílom.
Secretar. = Paghímo sa dugó sa solód sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.
Secretear. = Paghónghong, paghalaoáhao, pagsólte sa mahínay caáyo, sa obus ng̃a ting̃og.
Secretaria. = Asáoa sa secretario. * Ang babáye ng̃a magasúlat sa guipasúlat canía.
Secretaría. = Cahímtang sa pagcasecretario ug ang solód ng̃a pagasulátan.
Secretario. = Ang magasúlat sa guipasúlat canía. * Ang escribano sa longsod.
Secretista. = Ang magasólte sa pagcahalaoáhao, sa pagcahónghong. * Ang magasúlat sa tong̃ód sa mg̃a tanghága.
Secreto. = Tinágo, ang anáa sa tinágo. * Ang mahilómon. * Bisan onsa ng̃a tacús ng̃a pagahilómon ng̃a díli ipadayág, ipabántog. * Bisan onsang caposlánan, caayóhan sa mg̃a tambal, sa mg̃a ilímnon, &c., ng̃a díli hingbalóan sa cadaghánan. * Ang bolsillo, puyo puyo ng̃a guidála sa ilálom sa mg̃a bisti. * Lugar ng̃a pagatagóan sa bisan onsa. * Tanghága.
Secretorio. = Ang magapaláin, ang magapabáhin.
Secta. = Pagtolón-an ng̃a guitóon sa bisan cansang táuo ng̃a bantógon, quinaarmánon.
Sectador. V. [Sectario].
Sectario. = Ang maganonót, sa pagcapílit, sa minatúod, sa bisan onsang pagtolón-an.
Sector. = Ang bahin sa malíng̃in.
Secuaz. = Ang moápil sa dapig sa lain. * Ang maganonót sa bisan onsang pagtolón-an.
Secuela. = Ang magasonód sa bisan onsa. * Bisan onsa ng̃a guican sa guinicánan, sa guisóndan.
Secuencia. = Pagpadáyeg ng̃a pagabasáhon sa misa, usáhay, sa human na ang pagbása sa epístola.
Secuestracion. V. [Secuestro].
Secuestrador. = Ang magatípig sa bisan onsa, hasta ng̃a itúg-an sa hocom con quinsay taguía ng̃a tuod.
Secuestrar. = Pagtípig, paghópot sa bisan onsa, cutub ng̃a itórlo sa hocom ang taguíang tuod.
Secuestro. = Pagbótang sa bisan onsa sa ilálom sa gahóm sa bisan cansa, cutub ng̃a itúg-an sa hocom ang hingtúngdan ng̃a taguía.
Secular. = Ang Padre ng̃a díli religioso. * Ang madúgay sa daghan ng̃a mg̃a catuígan. * Bisan onsa ng̃a pagabuháton sa tagsa ca gatús ca túig. * Ang nadúgay caáyo.
Secularizacion. = Pagcagóa sa pagcapadreng religioso.
Secularizar. = Paggóa sa cahímtang sa pagcapadreng religioso.
Secundariamente. = Sa icadúha. [[302]]
Secundario. = Ang icadúha, ang sonód sa nahaóna.
Secundina. = Inónlan.
Secura. V. [Sequedad].
Sed. = Uháo. * Caíbog ng̃a dagcó sa bisan onsa.
Seda. = Igagáma.
Sedadera. = Capandáyan sa pagpahómoc sa cáñamo.
Sedal. = Balahíbo sa mananáp ng̃a maputí ug masíhag, ng̃a icahocót sa ansuelo sa usá ca tomóy, ug sa usá, sa lambo. * Sinta ng̃a itóhog sa mg̃a mananámbal sa ilálom sa panit sa obán ng̃a mg̃a táuo ug mg̃a mananáp ng̃a masaquét.
Sedativo. = Ang may gahóm sa pagpahínay sa mg̃a caól-ol.
Sede. = Lingcoránan. * Cahímtang sa pagcaobispo ug sa pagcasantos ng̃a Papa.
Sedear. = Paghínis sa mg̃a batóng mahál, sa buláoan ug sa salapí, sa usá ca ponpon sa mg̃a balahíbo sa baboy.
Sedentario. = Opicio, pagcabótang sa táuo ng̃a díli macabórlay canía.
Sedeña. = Icadúhang gomon ng̃a guícan sa lino.
Sedeño. = Ang maíng̃on sa igagáma.
Sedera. = Ponpon, escoba sa balahíbo sa mg̃a baboy.
Sedería. = Mg̃a balígya sa igagáma. * Tiendáhan ng̃a pagabaligyáan sa igagáma.
Sedero. = Ang magabalígya sa igagáma.
Sedicion. = Pagcagobóc, pagcaálsa. * Pagcasócol sa mg̃a ponóan. * Pagcasócol sa mg̃a balatían sa laoas sa táuo sa mg̃a galámhan sa calág.
Sediciosamente. = Sa pagcaálsa, sa pagcagobóc, sa pagcasócol.
Sedicioso. = Ang magahópo sa mg̃a táuo arón managálsa ug arón manócol sila.
Sediento. = Ang guinháo. * Yota con baol ng̃a quinahánglan sa daghan ng̃a tubig. * Ang naíbog sa minatúod sa bisan onsa.
Sedimento. = Lalog.
Seduccion. = Pagcahópo, pagcalímbong sa pagcalaláng.
Seducir. = Paglímbong, paghópo sa pagcalaláng.
Seductivo. = Como el siguiente.
Seductor. = Ang magalímbong, ang magahópo sa pagcalaláng.
Segable. = Ang arang galábon.
Segada. V. [Siega].
Segadera. = Capandáyan, sang̃ót sa paggálab.
Segadero. V. [Segable].
Segador. = Magagálab, ang magagálab.
Segar. = Paggálab. * Pagpótol sa bisan onsa.
Segazon. = Pagcagálab. * Túig ng̃a igagálab.
Seglar. = Ang díli Padre ug religioso. * Ang nahatong̃ód sa quinabúhi, sa pagcabúhi, sa batásan sa calibútan.
Seglarmente. = Ing̃on sa batásan sa díli Padre, sa díli religioso. * Ing̃on sa batásan sa calibútan.
Segmento. = Bahin ng̃a guibúlag sa bisan onsa.
Segregacion. = Pagcabáhin, pagcabúlag, pagcaláin.
Segregar. = Pagbáhin, pagbúlag, pagláin.
Segregativo. = Ang magapaláin, ang magapabúlag, ang magabáhin.
Segrí. = Panápton sa igagáma ng̃a mabága.
Seguida. = Pagcasonód, pagcaápas, pagcanonót. * Pagcadáyon, pagcaparáyon.
Seguidero. = Panigíngnan.
Seguidilla. = Pagcanta ug pagsabáy.
Seguidillero. = Táuo ng̃a mahagúgma magcanta ug magsabáy sa mg̃a siguidilla.
Seguido. = Nayon, ang guisómpay.
Seguidor. = Ang muápas, ang maganonót, ang musonód. [[302]]
Seguimiento. V. [Seguida].
Seguir. = Apas, nonót, sonód, pagdáyon, pagparáyon. * Pagobán, pagcóyog. * Pagábay. * Pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa bisan onsa. * Pagóyon, pagáng̃ay sa pagbúot sa lain. * Pagpanigíng̃on. * Pagguícan, pagsonód sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.
Segun. = Ing̃on, maíng̃on.
Segundar. = Paghímo sa icadúha, pagsonód sa nahaóna.
Segundariamente. V. [Secundariamente].
Segundario. V. [Secundario].
Segundilla. = Ang tubig ng̃a pagabugnáuon sa yelo, sa tubig ng̃a tibúoc, ng̃a sobra sa human na ang pagbúgnao sa lain ng̃a tubig.
Segundillo. = Ang icadúhang bahin sa tinápay ng̃a ihátag sa mg̃a Padre sa mg̃a caparían ng̃a nang̃áon sa ilang refectorio, sa human na ang nahaónang rasion.
Segundo. = Ang icadúha, ang sonód sa nahaúna. * Ang icacanúman ca bahin sa minuto.
Segundogenito. = Ang icadúhang anac, ang anac ng̃a sonód sa nahaóna.
Segundón. = Anac ng̃a díli pang̃ánay.
Segur. = Oásay ng̃a dagcó.
Segurador. V. [Fiador].
Seguramente. = Sa pagcamatúod, sa pagcaoaláy catáhap ug duha duha.
Segurar. V. [Asegurar].
Seguridad. = Pagcalíg-on. * Pagcamatúod. * Pagcaoaláy catáhap ug duha duha. * V. [Fianza].
Seguro. = Malíg-on. * Ang oaláy catáhap ug cahárloc. * Pagcatógot, lisencia sa pagbúhat sa bisan onsa. * Calig-ónan arón díli onta maoalá ang salapí con ang mg̃a manggad ng̃a guipadála sa bisan diin.
Seis. = Onóm.
Seisavado. = Bisan onsa ng̃a may onóm sa nauong.
Seisavo. = Ang icánom ca bahin sa usá ca número.
Seiscientos. = Onóm ca gatús.
Seise. = Tagsa ca báta ng̃a nagatóon sa pagcanta sa ubán ng̃a mg̃a Singbahán ng̃a Catedral.
Seiseno. = Icánom.
Seleccion. = Pagcapíli.
Selecto. = Ang guipíli, piníli.
Selva. = Solóp.
Selvatico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a solóp, ug ang motóbo dihá.
Selvatiquez. = Pagcaboquírnon, pagcabórong.
Selvoso. V. [Selvático]. * Lugar ng̃a may daghan ng̃a mg̃a solóp.
Sellador. = Ang magamarca.
Selladura. = Pagcamarca.
Sellar. = Pagmarca, pagpátic. * Pagtápus, pagtibáoas sa bisan onsa. * Pagtábon, pagtácop. * Pagcábig sa maáyong buot sa isigcatáuo, tong̃ód sa mg̃a calóoy ng̃a guibúhat canía.
Sello. = Marca, patic, capandáyan ng̃a igamarca. * Baláy ng̃a pagamarcáhan sa mang̃a papel ug mg̃a camatoóran. * Pagcahíngpit.
Semana. = Semana. * Cadaghánan, cadugáyan sa pitó ca adlao.
Semanal. = Ang nahatong̃ód sa semana.
Semanalmente. = Sa semana semanang tanán.
Semanario. V. [Semanal].
Semanería. = Opicio sa pagcasemanero.
Semanero. = Táuo ng̃a may catungdánan sa pagtúman sa bisan onsa sa usá ca tibúoc ng̃a semana.
Semblante. = Nauong. * Pagcabótang sa bisan onsa. * Pagpatúngha sa goa ug sa nauong sa anáa sa solód sa huna huna ug sa casing casing. [[303]]
Sembradío. = Yota ng̃a maáyo ug ng̃a guiándam arón pagatámnan ug pagapugásan.
Sembrado. = Yota ng̃a guipugásan.
Sembradura. = Pagcapúgas.
Sembrar. = Pagpúgas, pagsáb-oag, pagcátag. * Paghátag sa cahigayónan sa bisan onsang buhat ng̃a daótan. * Pagsúguid sa bisan onsa arón mabántog. * Pagbúhat sa bisan onsa ng̃a macapolós.
Semeja. V. [Semejanza]. * Timáan.
Semejable. = Ang mahímo ng̃a maíng̃on sa lain ng̃a butang, ang mahímo ng̃a maíng̃on sa lain ng̃a butang.
Semejado. = Como el siguiente.
Semejante. = Magsáma, maíng̃on, magtopóng.
Semejantemente. = Sa pagcaíng̃on, sa pagcasáma.
Semejanza. = Pagcasáma, pagcaíng̃on.
Semejar. = Pagíng̃on, pagsáma.
Semen. = Tolos, dugó.
Semental. = Ang nahatong̃ód sa pagpúgas ug sa mg̃a baol.
Sementar. V. [Sembrar] hasta paghátag.
Sementera. V. [Sembradura]. * Baol. * Cabalánan, oma. * Túig ng̃a igapúgas.
Sementero. = Poyo poyo, balúyot, bocág ng̃a pagasórlan sa binhi ng̃a ipulúgas.
Sementino. = Ang nahatong̃ód sa binhi.
Semestre. = Ang madúgay sa onóm ca bulan. * Túig, pagcadúgay sa unúm ca bulan, sa tung̃á sa túig.
Semi. = Ang tong̃á sa bisan onsa.
Semicapro. = Dios dios sa mg̃a dioatáhan sa canhing tiempo.
Semicircular. = Ang nahatong̃ód sa semicírculo.
Semicírculo. = Ang tung̃á sa usá ca malíng̃in.
Semidea. V. [Semidiosa].
Semideo. V. [Semidios].
Semidifunto. = Ang hapit na mamatáy.
Semidiós. = Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a dioatáhan, sa canhing tiempo, sa mg̃a táuo ng̃a banságon ug bantógon tong̃ód sa ilang mg̃a búhat ng̃a cating̃aláhan.
Semidiosa. = Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a babáye ng̃a guipacaíng̃on nila ng̃a anac sila sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon.
Semidoble. = Piesta ng̃a dolodíot sa piesta ng̃a doble.
Semidormido. = Ang natólog tolog.
Semidragon. = Binúhat ng̃a táuo ang tung̃á ug bitin ang tung̃á.
Semihombre. = Laláqui sa tung̃á lamang.
Semilla. = Binhi. * Bisan onsa ng̃a mahímo ug guinicánan, hingtúngdan ug sinógdan sa lain ng̃a butang.
Semillana. V. [Manzanilla].
Semillero. = Lugar ng̃a pagapugásan sa mg̃a binhi arón ilálin oña ang mg̃a tanóm sa lain ng̃a yota con midagcó dagcó na.
Seminal. = Ang mahímo sa binhi, ang may binhi.
Seminario. V. [Semillero]. * Baláy mg̃a pagatoónan ug pagatorlóan sa mg̃a báta.
Seminarista. = Ang guibatónan sa usá ca seminario.
Semipedal. = Ang may cahitáson sa tung̃á sa cahitáson sa tiil.
Semipelagianismo. = Ang pagtolón-an sa mg̃a semipelagiano.
Semiplena. = Pagcaásoy sa usá lamang ca testigo.
Semiplenamente. = Sa pagásoy sa usá lang ca testigo.
Semipoeta. = Poeta ng̃a díli maálam caáyo magbúhat sa mg̃a balac.
Semipútrido. = Ang hapit na madonót, ang nadolodonót na.
Semiracional. = Táuo ng̃a coloculiró, ng̃a hong̃og.
Semivivo. = Ang hapit díli mabúhi. [[303]]
Sémola. = Calaínan sa trigo. * Binócboc sa trigo, sa garvanzos, sa frijoles, &c., ng̃a icabúhat ug sopas.
Semoviente. = Bisan onsa ng̃a malíhoc ng̃a sia usá da.
Sempiterna. = Calaínan sa panápton ng̃a mabága caáyo, sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero.
Sempiternamente. = Sa guihápon, sa oaláy catapúsan.
Sempiterno. = Ang oaláy catapúsan, ang madúgay sa guihápon.
Sen. = Tanóm ng̃a ipulúrga.
Senadero. = Ang magabáol sa diótay ng̃a oma.
Senado. = Catilíngban sa mg̃a senador, ug ang baláy ng̃a pagatíngban. * Catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo.
Senado consulto. = Sogo, pagbóot sa senado.
Senador. = Dacóng táuo ng̃a apil sa hocmánan sa senado.
Senara. = Baol ng̃a diótay.
Senario. = Ang mahímo sa onóm.
Senatorio. = Ang nahatong̃ód sa senado ug sa mg̃a senador.
Sencillamente. = Sa oaláy cuti cuti, sa oaláy dayan dayan caáyo. * Sa oaláy limbong ug pagcaólo olo. * Sa pagcapótong.
Sencillez. = Pagcanípis. * Pagcapótong, pagcaháoan sa boot. * Pagcacoliró, pagcahóng̃og.
Sencillo. = Ang oaláy sacót. * Ang manípis, magamáy. * Táuo ng̃a masáyon pagalimbóng̃an ug pagaólo olóhan. * Ang táuo sa maháoan ng̃a búot, potong. * Salapí ng̃a dogmoc: caháte, sicápat ug sicaoálo.
Senda. = Dalan ng̃a haíctin, diótay. * Alaguían sa pagdáng̃at sa bisan onsa ng̃a guipanghináot.
Senderear. = Pagóna, pagtórlo sa dalan.
Sendero. V. [Senda].
Sendos. = Tagsa ca buoc.
Senectud. = Pagcatigúlang.
Senescal. = Maghohópot, mayordomo sa baláy ng̃a hariánon. * Ponóan sa Guinharían.
Senescalía. = Cahímtang sa pagcasenescal.
Senil. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a tigúlang ug sa pagcatigúlang.
Seno. = Dughan. * Tian sa mg̃a inahán. * Pagcalóang sa bisan onsa. * Looc sa dagat sa calang sa duhá ca catárman. * Bohó sa hubág ug sa samad.
Sensacion. = Pagcabáti sa mg̃a balatían sa laoas.
Sensato. = Buótan, táuo ng̃a may salabótan.
Sensibilidad. V. [Sensacion]. * Pagcalóoy, pagcapoáng̃od.
Sensible. = Ang babatíon sa mg̃a balatían sa laoas. * Mololóy-on, mapoang̃óron. * Ang tacús ng̃a caloóyan ug pagahilácan.
Sensiblemente. = Sa pagcabáti sa mg̃a balatían sa laoas. * Sa casáquet.
Sensitiva. = Ang arang batíon. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a balatían. * Tanóm ng̃a mahípos con pagcubílon ang iang mg̃a dahon.
Sensorio. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a balatían. * Ihibaló.
Sensual. V. [Sensitiva] hasta tanóm. * Ang nahatong̃ód sa pagcaólag.
Sensualidad. = Pagcaólag.
Sensualmente. = Sa pagcaólag.
Sentadillas (á). = Paglíngcod sa mg̃a babáye sa bocó bocó sa cabayo, &c., sa pagbútang sa luyo sa duhá ca paa.
Sentado. = Buótan, díli cundátan.
Sentar. V. [Asentar] y [Asentarse].
Sentencia. = Pagcahócom, sentensia. * Casangputánan ng̃a ondan, ng̃a may dagcóng hingtúngdan.
Sentenciar. = Pagsentensia, paghócom. * Pagtagána sa bisan onsa. * Bisan onsang tuyo.
Sentencion. = Paghócom ng̃a pilit caáyo ug guilabíhan.
Sentenciosamente. = Ing̃on sa pagsentensia sa mg̃a hocom. [[304]]
Sentencioso. = Polong ng̃a may dagcóng hingtúngdan ug cahológan. * Táuo ng̃a mamólong sa mg̃a pagtolón-an ng̃a maáyo sa mg̃a hamóbong pólong.
Sentidamente. = Sa casáquet.
Sentido. = Ang nasaquét ug nasáquet. * Ang masáyon mubáti. * Ang nalútac, ang mabóoac, ang nalíqui. * Ang nasógor sa pagcadonót. * Ang ihibaló. * Caálam sa pagbúhat sa bisan onsa. * Cahológan sa bisan onsang polong.
Sentimental. = Ang magapacalóoy, ang magapapoáng̃od.
Sentimiento. = Pagcabáti sa mg̃a balatían sa laoas. * Casáquet.
Sentina. = Bisan onsang lugar ng̃a ponó sa hugao.
Sentir. = Pagbáti sa mg̃a balatían sa laoas. * Pagbáti sa saquét, sa casáquet, sa gotom, &c. * Paghúna húna.
Seña. = Timáan.
Señal. = Idem, marca.
Señaladamiente. = Sa labí pa.
Señalado. = Mahál, hamíli, banságon, bantógon. * Pinatícan.
Señalamiento. = Pagcatimáan, pagcatórlo.
Señalar. = Pagtimáan, pagtórlo. * Pagpirma sa mg̃a sulat. * Paghing̃álan. * Pagtagál. * Paghólot, paghómot. * Paglabí. * Paglabáo. * Pagísip sa mg̃a tantos ng̃a guidáog sa mosogál sa baraja. * Pagpátic.
Señero. = Ang mopoyó ng̃a usá da, sa oaláy obán.
Señor. = Agálon, taguía. * Ang Dios. * Si Jesucristo sa Santísimo Sacramento sa altal. * Polong ng̃a icaábi abi.
Señoreante. = Ang magabóot, ang ponóan.
Señorear. = Pagsógo, pagbóot. * Pagtaguía sa bisan onsa. * Pagtáas sa usá ca botang sa lain ng̃a butang. * Pagpogóng sa mg̃a cailíbgon. * Pagámbong, paglígdong.
Señoría. = Polong ng̃a igaábi abi ug igatáhor sa ubán ng̃a mg̃a táuo ng̃a may dagcóng opicio con cahímtang. * Ang táuo ng̃a pagahing̃álan niíning polong. * Pagcabóot, pagcasógo.
Señorico, ca, to, ta. = Anac sa mg̃a dagcóng táuo.
Señoril. = Ang nahatong̃ód sa Señor.
Señorío. = Pagcabóot, pagcasógo. * Ang yota ng̃a caugalíng̃on sa señor. * Pagcalígdong, pagcaámbong. * Pagcapong̃óng sa mg̃a cailíbgon.
Señoron. = Señor caáyo.
Señuelo. = Bisan onsa ng̃a magacábig.
Seo. = Singbahán ng̃a Catedral.
Sepancuantos. = Casabá, pagcabárlong, castígo, pagpasáquet.
Separable. = Ang arang bulágon, ang mahímo ng̃a pagabahínon.
Separacion. = Pagcalálin, pagcabáhin, pagcabólag.
Separadamente. = Sa pagcalináin lain sa pagcabúlag, sa pagcabáhin.
Separador. = Ang magabáhin, ang magabúlag, ang magapaláin.
Separante. = Idem.
Separar. = Bolag, bahin, lain, lalin.
Separativo. V. [Separador].
Sepedon. V. [Sipedon].
Sepir. V. Gibia.
Septeno. V. [Seteno].
Septentrion. V. [Setentrion].
Septentrional. V. [Setentrional].
Septiembre. V. [Setiembre].
Séptimo. V. [Sétimo].
Septuagésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa capitóan.
Septuplicar. V. [Setuplicar].
Séptuplo. V. [Sétuplo].
Sepulcral. = Ang nahatong̃ód sa lobóng, sa lobng̃ánan, [[304]]sa lolóbng̃an.
Sepultar. = Paglobóng. * Pagtágo, paghóbong sa bisan onsa, ng̃a malisód ng̃a hicaplágan.
Sepultura. = Lobóng, lobng̃ánan, lolóbng̃an, lobong̃ánan.
Sequedad. = Pagcamalá, pagcaoaláy ulan. * Pagcadíli mabóng̃a ang yuta. * Polong ng̃a magáhi. * Gáoi, cagaoían ng̃a maísog.
Sequedal ó Sequeral. = Yota ng̃a mamalá caáyo ug ng̃a díli mobóng̃a.
Sequero. V. [Secadero] y [Secano].
Sequeroso. V. [Seco].
Sequete. = Tipac ng̃a pan ng̃a magáhi. * Pagcaómpoc. * Pagcagáhi sa gaoi, sa cagaoían.
Sequía. V. [Sequedad].
Sequillo. = Calaínan sa matám-is ng̃a magáma sa binócboc ug sa asúcar.
Sequío. V. [Secano].
Séquito. = Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a magaobán sa bisan cansa. * Pagcadáyeg sa bisan cansa tong̃ód sa iang maáyong batásan.
Sequízo. V. [Seco].
Ser. = Mao. * Pagpuyó, paghonóng sa bisan diin. * Pagsógod.
Sera. = Bucág ng̃a dagcó.
Seráfico. = Ang nahatong̃ód sa Serafin. * Si S. Francisco de Asís.
Serafin. = Ángeles sa nahaónang ponong ponóng̃an. * Táuo ng̃a matahóm caáyo.
Serafina. = Calaínan sa panápton sa balahíbo sa mg̃a carnero.
Seraje. = Cadaghánan sa mg̃a bocág.
Serasquier. = Ponóan ng̃a dagcó sa mg̃a soldados sa mang̃a turco.
Serba. = Bong̃a sa serbal.
Serbal. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a bong̃a ng̃a maíng̃on sa mg̃a pera con mansana.
Serbo. = Idem.
Serenar. = Paglínao sa tiempo ug sa dagat. * Pagpatón-og sa bisan onsa. * Pagtín-ao sa bino, sa tubig, &c., ng̃a nalóbog. * Pagpahínay sa mang̃a pagálsa, sa mg̃a cabobót-on ng̃a nanagbíquil biquil, sa nanagáoay ug sa nasucó.
Serenata. = Pagmúsica, piesta sa música.
Serenero. = Panápton ng̃a igatábon sa mg̃a babáye sa olo arón díli sila pagaonsáon sa ton-og.
Serení. = Bote, sacayán ng̃a diótay.
Serenidad. = Pagcalínao sa tiempo, sa hang̃in ug sa dagat. * Polong ng̃a igatáoag ug icahing̃álan sa ubán ng̃a mg̃a príncipe. * Pagcalínao sa buot, sa cásing cásing.
Serenísimo. = Polong ug ng̃alan ng̃a igatáoag ug icahing̃álan sa ubán ng̃a mg̃a anac sa mg̃a hari.
Sereno. = Malínao. * Táuo sa mahúsay ng̃a buot, sa maháoan ng̃a cásing cásing. * V. [Afable]. * Yamog, ton-og. * Táuo ng̃a may opicio sa pagpahibaló, sa gabíy ug sa masámot ng̃a ting̃og, sa pagcabótang sa tiempo, con malínao ba, con moólan ba, &c., ug sa horas. * Táuo ng̃a oaláy caólao.
Seriamente. = Sa pagcalígdong, sa pagcaámbong. * Sa minatúod, sa pagcamatúod, sa matúod tuod.
Serie. = Pagcasonód sonód sa mg̃a butang. * Pagcalang̃áquit. * Pagcahúsay.
Seriedad. = Pagcaámbong, pagcalígdong. * Pagcaháit sa pagsolóng, pagpamíd-oc. * Pagcaháoan sa buot sa mg̃a pagsábot.
Serijo ó Serillo. = Bucág ng̃a diótay.
Serilla. = Idem.
Sério. = Malígdong, maámbong, ang mahúsay sa iang pagatúbang, sa iang paglíhoc, &c. * Ang mamólong [[305]]ug magasolóng sa pagcaháit, sa pagcaísog. * Táuo sa maháoan ug mapótong ng̃a buot, ng̃a díli magalímbong ug magaólo olo. * Bisan onsa ng̃a tacús ng̃a pagatágdon. * Maáyo, mahál, halángdon.
Sermon. = Oáli. * Casabá, pagcabárlong, pagcasáoay.
Sermonario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a oáli. * Cadaghánan sa mg̃a oáli.
Sermonear. = Pagsáoay, pagbárlong, pagcasabá sa masóbsob.
Serna. = Calaínan sa yota ng̃a pagabalánan.
Seroja. = Ang dahon ng̃a laya ng̃a natágas sa mg̃a cahoy. * Mg̃a cahoy ng̃a tolotagídyot.
Serojo. = Idem.
Seron. V. [Banasta] y [Canasta].
Seronero. = Ang magabúhat, magbubúhat, sa mg̃a seron.
Serosidad. = Dugá ng̃a mabólag sa dugó.
Serpa. = Balágon ng̃a hatáas sa mang̃a paras.
Serpear. V. [Serpentear].
Serpentaria. = Tanóm. * Gamót ng̃a italámbal.
Serpentario. = Tapoc sa mg̃a bitóon.
Serpentear. = Paglacát sa pagcalicó licó, maíng̃on sa paglacát sa mg̃a bitin.
Serpentígero. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a bitin.
Serpentin. = Capandáyan, sa canhing tiempo, sa puthao, ng̃a pagabotáng̃an sa mecha sa pagsílsil sa mg̃a luthang. * Puthao ng̃a apil sa mg̃a yaoe sa mg̃a pusil, &c.
Serpentina. = Idem hasta puthao. * Hing̃aníban ng̃a isalibáy. * Bató ng̃a berde ng̃a masáyon ng̃a pagahinlóon.
Serpentinamente. = Ing̃on sa batásan sa mg̃a bitin.
Serpentino. = Ang nahatong̃ód, ang ang̃ay sa mg̃a bitin, sa mg̃a saoa. * Lana ng̃a guing̃álan sa mg̃a bitoc. * Dila ng̃a tigmaldicion, táuo ng̃a tigtónglo, ng̃a naánad sa pagtónglo. * Calaínan sa batóng mármol.
Serpenton. = Tolónggon ng̃a pagataihópon.
Serpiente. = Bitin, saoa. * Ang yaoa.
Serpigo. = Calaínan sa hubág.
Serpol. = Tanóm.
Serradizo. = Cahoy ng̃a arang gabson.
Serrado. = Bisan onsa ng̃a ng̃ipónan maíng̃on sa gabas.
Serrador. V. Aserrador.
Serraduras. = Ang quináon sa gabas.
Serrallo. = Baláy ng̃a hariánon sa Gran Turcó, sa hari sa mg̃a turco. * Bisan onsang lugar ng̃a pagabuhátan sa mang̃a salá ng̃a maláo-ay.
Serranía. = Cabuquílan, cabongtólan.
Serraniego. V. [Serrano].
Serranil. = Calaínan sa cuchillo.
Serrano. = Ang mopoyó ug ang nagatáuo sa buquid.
Serrar. V. [Aserrar].
Serrijon. = Buquid, bongtod ng̃a hatáas ug díli halagpád caáyo.
Serrin. V. Aserraduras.
Serrino. = Ang maíng̃on ug ang nahatong̃ód sa gabas.
Serrucho. = Gabas ng̃a guibotáng̃an sa usá lamang ca coloptánan.
Serta. = Ang sinína.
Servato ó Ervato. = Tanóm.
Serventesio. = Calaínan sa balac.
Servible. = Ang macapolós, ang arang poslan.
Serviciador. = Ang maníng̃il sa balaíron tong̃ód sa pagágui sa bisan diin sa mg̃a hayúpan.
Servicial. = Ang magaalágad sa maáyong pagsílbi ug sa dagcóng cacúgui.
Servicialmente. = Sa cacúgui sa pagsílbi, sa pagalágar.
Serviciar. = Pagbáyad sa mg̃a balaíron tong̃ód sa pagágui sa bisan diin sa mg̃a hayúpan.
Servicio. = Pagcasílbi, pagcaalágar. * Pagcabótang sa pagcasologóon. * Pagcatáhod, pagcasíngba sa Dios. * Pahanóngdan sa mg̃a pagsílbi. * Salapí ng̃a ihátag [[305]]sa pagbúot ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a sacop, sa ilang hari, ug sa pagtábang sa mg̃a quinahánglan sa Guinharían. * Polós, caposlánan sa mg̃a buhat sa lain. * Baso ng̃a calibáng̃an. * Cadaghánan sa mg̃a pinggan, sa mg̃a panácsan, &c., ng̃a quinahánglan sa pagcáon, sa pagínom sa café, &c., ang cuchara, tenedor ug cuchillo ng̃a ibútang sa lamesa ng̃a calán-an.
Servidero. = Ang arang pagapóslan, ang macapolós.
Servido. = Bisti, &c., ng̃a dolodáan na.
Servidor. = Ang magasílbi, ang magaalágar, ang magaáli ali ug mahagógma sa bisan cansang babáye. * Ang mapasácop sa pagbóot sa lain. * Ang basin, baso ng̃a calibáng̃an.
Servidumbre. = Pagcaalágar, pagcasílbi. * Pagcaolípon, pagcabíhag, cabihágon, cabihágan. * Catungdánan ng̃a pilit sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcabóot ng̃a mabáscog sa mg̃a cailíbgon. * Calibáng̃an.
Servil. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a sologóon. * Bisan onsa ng̃a obos, ng̃a oaláy bale caáyo.
Servilmente. = Ing̃on sa batásan sa mg̃a olípon, sa mg̃a bihag. * Sa pagcadaótan, sa pagcang̃íl-ad, sa díli ang̃ay.
Servilla. = Calaínan sa sapín.
Servilleta. = Serviyeta, panápton ng̃a ibútang sa lamesa ng̃a calán-an, ug ng̃a ipailálom sa mg̃a pinggan, ug silbi sa pagpáhid sa mg̃a táuo ng̃a nang̃áon.
Servíola. = Cahoy ng̃a guitáod sa mg̃a dolong sa mg̃a sacayán, ng̃a pagbitáyan sa mg̃a ancla, sa sinípit.
Servir. = Pagsílbi, pagalágar. * Pagtamód, pagbálos. * Pagbóhat sa bisan onsa, guican sa sogo sa lain. * Pagsácop sa pagbóot sa lain. * Pagílis, pagpóle, pagólos. * Pagpolós. * Pagtáhod, pagsíngba sa Dios ug sa mg̃a santos. * Pagáli ali, paghigógma sa bisan cansang babáye. * Paghátag sa bisan cansa sa hari con sa Guinharían sa salapí ng̃a igatábang sa mg̃a quinahánglan, sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot. * Pagbótang sa dahon sa baraja sa dagoay ng̃a guipang̃áyo.
Sesada. = Mg̃a otoc ng̃a prinito.
Sesear. = Pagyúng̃it sa pagsángpot.
Sesenta. = Canóman, caunúman.
Sesenton. = Ang may caonóman ca túig.
Seseo. = Pagcayóng̃it.
Sesera. = Ang lugar sa olo ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a otoc.
Sesga. V. [Nesga].
Sesgadamente. = Sa pagcabalábag, sa pagcasímbal. * Sa pagcabalíhas, sa pagcatampíhas.
Sesgadura. = Pagcasímbal.
Sesgamente. V. [Sesgadamente]. * Sa pagcataquílid. * Sa pagcahínay, sa pagcahómoc.
Sesgar. = Pagtábas sa pagcasímbal, sa pagcataquílir, sa pagcabalábag, sa pagcabalíquig. * Pagatampíhas, pagbalíhas.
Sesgo. = Balíquig. * Ang guitábas sa pagcasímbal. * Malíngdong, ang magacoloculíot. * Pagcatábas ng̃a sinímbal, ng̃a balíquig.
Sesion. = Catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo. * Pagcasábot, pagcasólte sa pagsábot sa bisan onsa.
Sesma. = Ang icaúnum ca bahin sa bisan onsa.
Sesmero. = Ang magabántay ug magahópot sa mg̃a sesmo.
Sesmo. = Yota ng̃a nacasácop sa daghan ng̃a mg̃a longsod.
Seso. = Otoc. * Boot, caboótan, salabótan. * Bang̃il sa mg̃a colon, &c., ng̃a guibútang sa caláyo.
Sesquipedal. = Ang hatáas ng̃a maíng̃on sa cahitáson sa usá ca tiil ug tung̃á. [[306]]
Sesteadero. = Lugar ng̃a pagahooáyan sa odto sa mg̃a hayúpan.
Sestear. = Paghúoay, pagcatólog sa siesta.
Sestero. V. [Sesteadero].
Sestil. = Idem.
Sesudamente. = Sa Pagcaboótan, sa maáyong paghúna húna.
Sesudo. = Boótan.
Seta. = Balahíbo sa baboy: V. [Hongo], [Jeta] y [Pavesa].
Sete. = Solód ng̃a pagabotáng̃an sa pigsánan, sa pagmarca sa salapí.
Setecientos. = Pitó ca gatús.
Setena. = Cadaghánan sa pitó ca botang ng̃a nagcasonód sonód.
Setenario. = Ang mahímo sa pitó ca número. * Cadugáyan, pagcadúgay sa pitó ca túig.
Setenio. = Idem desde cadugáyan.
Seteno. V. [Sétimo].
Setenta. = Capitóan.
Setenton. = Ang may capitóan ca túig.
Setentrion. V. [Osa mayor]. * Hang̃in, amíhan.
Setentrional. = Ang nahatong̃ód sa setentrion.
Setiembre. = Setiembre, ang icasíam ca bulan sa túig.
Sétimo. = Icapíto. * Ang mahíngpit sa isip sa pitó.
Seto. = Alad.
Setuagenario. = Táuo ng̃a may capitóan ca túig.
Setuagésima. = Ang domingo ng̃a igasógod sa totólo ca semana ng̃a guisóndan sa cuaresma.
Setuagésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa capitóan.
Setuplicar. = Pagdághan sa bisan onsa sa macapíto. * Pagósob sa macapíto.
Sétuplo. = Ang isip ng̃a macasácop sa lain isip sa macapíto.
Severamente. = Sa pagcaháit, sa pagcapógos.
Severidad. = Pagcaháit, pagcapógos. * Pagcalígdong, pagcaámbong. * Pagcatúman ng̃a hingpit sa batásan, sa catungdánan.
Severo. = Maháit, maísog sa pagbárlong, sa pagcastigo, sa pagatúbang. * Matinumáno. * Malígdong, maámbong.
Sevicia. V. [Crueldad].
Sexagenario. = Ang may caonóman ca túig.
Sexagésima. = Ang icadúhang domingo sa totólo ng̃a guisóndan sa cuaresma.
Sexagésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa caunúman.
Sexángulo. = Ang may onóm ca nauong.
Sexenio. = Pagcadúgay, cadugáyan sa unóm ca túig.
Sexo. = Calaínan sa laláqui ug sa babáye, sa laqui ug sa baye.
Sexta. = Ang usá ca bahin sa aldao, sa canhing tiempo, ug ng̃a nahímo cutub sa las dose hasta sa las tres. * Ang usá sa mg̃a pang̃ádye sa mg̃a Padre.
Sextante. = Capandáyan sa paghíling ug sa pagsáyod sa cahitáson sa arlao.
Sextilla. = Calaínan sa balac.
Sextina. = Idem. * Excomunion ng̃a guibútang sa mg̃a ponóan sa Singbahán, arón madayág ang mg̃a saláan.
Sexto. = Icánom, ang macahíngpit sa isip sa onóm.
Sextuplicar. = Pagósob sa macaonóm.
Séxtuplo. = Ang macasácop sa isip sa unúm.
Sexual. = Ang nahatong̃ód sa laláqui con sa babáye.
[[Índice]]