SI
Si. = Oo.
Siapan. = Panácot sa mg̃a pagtína.
Sibil. = Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a bong̃a ug sa carne, sa mg̃a lang̃ob. [[306]]
Sibila. = Babáyeng quinaarmánon ng̃a guipacaíng̃on sa mg̃a dioatáhan ng̃a guihonghóng̃an sia sa Dios.
Sibilante. = Ang magatághoy.
Sibilino. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a sibila.
Sicómoro. = Cahoy ng̃a maíng̃on ing̃on sa higuera, sa Egipto.
Sideritis. = Calaínan sa batóng mahál. * Calaínan sa mg̃a tanóm ng̃a italámbal.
Sidéreo. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a bitóon.
Sidra. = Ilímnon ng̃a magáma sa dugá sa mg̃a mansana.
Siega. = Pagcagálab. * Túig ng̃a igagálab. * Ang trigo, ang humáy, &c., ng̃a guigálab na.
Siembra. = Pagcapúgas. * Túig ng̃a igapúgas. * Ang guipugásan.
Siempre. = Guihápon. * Sa oaláy catapúsan.
Siempreviva. = Calaínan sa mg̃a tanóm.
Sien. = Dong̃an dong̃an.
Siena. = Nauong.
Sierpe. = Bitin. * Ang yaoa. * Táuo ng̃a malágsot caáyo.
Sierra. = Gabas. * Pagcatáytay sa mg̃a caboquílan ug sa mg̃a capangpáng̃an.
Siervo. = Olípon, bihag. * Ang mapasácop sa lain.
Sieso. = Botbot.
Siesta. = Tiempo ng̃a sonód sa odto. * Tiempo ng̃a igacatólog sa capus na, sa human na ang pagcáon. * Católog sa human na ang pagcáon.
Siete. = Pitó.
Sietemesino. = Báta ng̃a natáuo sa icapíto ca bulan sa pagsámcon canía.
Sieteñal. = Ang may pitó ca túig.
Sifon. = Hopot hopot ng̃a balicó, ng̃a icapagóa sa bino, sa tubig, &c., sa mg̃a surlánan.
Sigilacion. = Pagcamarca.
Sigilado. = Ang guitácdan sa bisan onsang saquét, con naánad sa bisan onsang salá.
Sigilar. = Paghílom, díli patúg-an sa bisan onsa.
Sigilo. = Marca. * Pagcahílom, pagcadíli pagtú-an.
Sigilosamente. = Sa tinágo, sa hilom, sa pagcahílom.
Sigiloso. = Mahilómon, ang díli magatúg-an.
Siglo. = Cadugáyan. * Pagcadúgay sa usá ca gatús ca túig. * Túig ng̃a hatáas uyámot. * Calibútan.
Signáculo. = Marca, timáan, patic.
Signar. = Pagtimáan, pagmarca. * Pagpang̃óros.
Signatura. V. [Signáculo]. * Hocmánan sa Roma, sa daghan ng̃a mg̃a ponóan sa Singbahán.
Signífero. = Ang guimarcáhan, ang guitimaánan. * Ang may marca, patic.
Significacion. = Pagcaásoy, pagcasáyod, ang guiasóyan. * Casayóran.
Significado. = Idem.
Significador. = Ang magaásoy, ang magasáyor.
Significante. = Idem.
Significar. = Pagsáyor, pagásoy, pagpahibaló.
Significadamente. = Sa pagcaásoy, sa pagcasáyor.
Significativo. V. [Significador].
Signo. V. [Signáculo]. * Ang moábot gayód tong̃ód sa gahóm sa mg̃a bitóon, ing̃on sa pagtoó sa oaláy hingtúngdan sa mg̃a táuo ng̃a cabos. * Ang tagsa sa mg̃a icapólo ug duhá ca bahin sa zodiaco.
Siguiente. = Ang mosonód, manononód.
Sílaba. = Polong.
Silabario. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a sílaba, ng̃a pagatoónan sa pagbása sa mg̃a báta.
Silabear. = Pagsángpot sa mg̃a sílaba, sa pagcatinágsa tagsa.
Silábico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a sílaba.
Silbador. = Ang magatihól, ang magatághoy. [[307]]
Silbar. = Pagtihól, pagtághoy. * Paghorós, pagdagóoc sa hang̃in.
Silbato. = Capandáyan sa pagtághoy. * Bohó ng̃a diótay, lotac con liqui ng̃a pagaaguían sa hang̃in, sa tubig, bino, &c.
Silbido. = Pagcatihól, pagcatághoy. * Pagcahagónghong sa mg̃a dalónggan.
Silbo. = Idem. * Pagcadagóoc sa hang̃in. * Ang ting̃og sa mg̃a saoa ug sa obán ng̃a mg̃a mananáp.
Silboso. V. [Silbador].
Silenciario. = Ang magahílom sa canúnay. * Ang magabántay arón oaláy banha sa baláy, sa Singbahán, &c.
Silenciero. = Idem desde ang magabántay.
Silencio. = Hílom, pagcaoaláy ting̃og.
Silenciosamente. = Sa pagcahílom. * Sa tinágo.
Silencioso. = Mahilómon, ang díli mutíng̃og. * Lugar ng̃a guihilóman.
Silería. = Lugar ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a lang̃ob.
Silero. V. [Silo].
Silicio. V. [Cilicio].
Silo. = Lang̃ob ng̃a mamalá, ng̃a pagatipígan sa trigo. * Bisan onsang lugar sa ilálom sa yota ng̃a mang̃ítng̃it.
Silogismo. = Pagcaíndig indig.
Silogístico. = Ang nahatang̃ód sa silogismo.
Silogizar. = Pagíndig indig.
Siluro. = Isdang dagcó.
Silva. = Catilíngban sa mg̃a sulat ng̃a nagacaláin lain. * Calaínan sa balac.
Silvático. V. [Selvático].
Silvestre. = Ihálas, ihaláson. * Táuo ug borong, buquírnon.
Silvoso. V. [Selvático].
Silla. = Lingcoránan. * Ang lobót. * Pagcapadre Santo, pagcaobispo. * Siya sa mg̃a cabayo, &c.
Sillar. = Bató ng̃a sinápsap sa pagcaláro. * Ang bocó bocó sa cabayo, &c., ng̃a pagalingcóran sa siya.
Sillera. = Lugar ng̃a paghipúsan sa mg̃a siya.
Sillería. = Cadaghánan sa mg̃a lingcoránan ng̃a guibútang sa pagcahúsay, ng̃a pagalingcóran sa mg̃a táuo. * Baláy ng̃a pagbaligyáan sa mg̃a siya. * Opicio sa pagbúhat sa mg̃a siya. * Baláy, Singbahán, &c., ng̃a guibúhat sa mg̃a bató ng̃a guipanglóngtod longtod.
Sillero. = Ang magabúhat, magaáyo ug magabalígya sa mg̃a siya.
Silleta. = Lingcoránan. * Basong diótay, basin ng̃a calibáng̃an sa masaquét. * Batóng ligsánan sa cacao.
Silletero. = Sinohólan sa pagyáyong sa orimón, sa tarabón. * V. [Sillero].
Sillico. = Basin, baso ng̃a calibáng̃an.
Sillon. = Siya sa cabayo, &c., ng̃a pagalingcóran sa pagcabáyo sa mg̃a babáye.
Sima. = Lang̃ob ng̃a halálom ug mang̃ítng̃it.
Simado. = Yota ng̃a halálom.
Simbólico. = Ang magaásoy sa bisan onsa tong̃ód sa mg̃a pananglétan. * Ang maíng̃on ug magsáma sa lain ng̃a butang.
Simbolizacion. = Pagcaíng̃on, pagcasáma sa usá ca butang sa lain mg̃a butang.
Simbolizar. = Pagíng̃on, pagsáma sa usá ca butang sa lain.
Símbolo. = Timáan ng̃a mapaíla sa bisan onsa. * Ang Mitóo acó. * Ang mg̃a toloóhan sa mg̃a binuñágan. * Polong ng̃a lactod ng̃a may dagcóng cahológan, ug ng̃a magaásoy sa bisan onsa ng̃a halálom.
Simetría. = Pagcaóyon, pagcaáng̃ay.
Simétricamente. = Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaóyon.
Simétrico. = Ang may caang̃áyan. * Ang nahatong̃ód sa pagcaáng̃ay.
Simiente. = Binhi. * V. [Semen]. * Bisan onsa ng̃a mahímo ug guinicánan, sinógdan sa bisan onsa. [[307]]
Símil. = Maíng̃on ing̃on, magsáma. * Panigíngnan, pananglétan.
Similar. = Ang usá ca buoc ng̃a mahímo sa mg̃a bahin ng̃a magsáma, ng̃a maíng̃on ing̃on.
Similicadencia. = Pagcaósob osob sa usá ca polong ng̃a may pagcasáma sa pagsángpot sa lain ng̃a polong.
Similirate. = Caoatán ng̃a maharlócon.
Similitud. V. [Semejanza].
Similor. = Tumbága ng̃a sináctan sa buláoan.
Simio. = Amó ng̃a laqui.
Simon. = Coche ng̃a pagaabáng̃an ug ang cochero, ang táuo ng̃a magahópot niána.
Simonía. = Pagpálit ug pagbalígya sa bisan onsa ng̃a espirituhánon.
Simoniacamente. = Sa may simonía.
Simoníaco. = Ang nahatong̃ód sa simonía. * Ang macasalá sa pagpálit con sa pagbalígya sa bisan onsang sinagrado con espirituhánon.
Simoniático. = Idem.
Simpatía. = Pagcaáng̃ay. * Pagcaíng̃on ing̃on, pagcasáma sa tong̃ód sa batásan con sa lain ng̃a hingtúngdan.
Simpáticamente. = Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaíng̃on.
Simpático. = Ang moáng̃ay ug maíng̃on sa lain ng̃a butang.
Simplazo. = Hong̃og uyámot.
Simple. = Olay. * Sya usá da. * Ang oaláy sacót. * Bisan onsa ng̃a magamáy, manípis. * Camatoóran ng̃a oaláy pirma ug calig-ónan. * V. [Afable]. * Boang boang, hong̃og, coliró, culáng̃an sa buot. * Pagcabántog ng̃a diótay ug obos, sa pagpiesta ug sa pagpang̃ádye sa mg̃a Padre sa obán ng̃a mg̃a santos. * Tanóm ng̃a macapolós sa paggáma sa mg̃a tambal.
Simplemente. = Sa oaláy pagcabántog, sa oaláy cuti cuti. * Gayúd.
Simpleza. = Pagcahóng̃og. * Pagcaoaláy quinaárman. * Pagcabórong.
Simplicidad. = Idem. * Pagcaólay, pagcaoaláy sacót. * V. [Afabilidad].
Simplificacion. = Pagcacóha sa mg̃a pagcúti cuti.
Simplísimo. V. [Simplazo].
Simplon. = Idem.
Simplonazo. = Idem.
Simulacion. V. [Ficcion]. * Pagcasalingcápao.
Simulacro. = Laráoan, paniíngnan. * Laráoan ng̃a magáma sa húna húna.
Simulador. V. [Fingido].
Simular. V. [Fingir].
Simultáneamente. = Sa pagcadóng̃an. * Sa pagcaóyon.
Simultaneidad. = Pagcadóng̃an sa bisan onsa.
Simultáneo. = Ang dong̃an.
Sin. = Sa oalá.
Sinagoga. = Catilíngbang ng̃a nahatong̃ód sa Pagtóo sa mg̃a judíos. * Baláy con alampóan ng̃a pagatíngban sa mg̃a judíos, sa pagámpo ug sa pagdóng̃og sa pagtolón-an ni Moisés.
Sinapismo. = Tambal ng̃a magáma sa mostasa ng̃a dinócdoc sa pagcabócboc caáyo ug sa suca.
Sincerador. = Ang magadayág sa pagcaoaláy salá.
Sinceramente. = Sa pagcaháoan sa buot.
Sincerar. = Pagdayág sa pagcaoaláy salá sa guibútang butang sa bisan cansa.
Sinceridad. = Pagcaháoan sa boot.
Sincero. = Ang potong, ang maháoan sa buot ug sa cásing cásing.
Síncopa. = Pagcóha sa bisan onsang letras sa tong̃á tong̃á sa usá ca polong.
Sincopadamente. = Sa may síncopa, con síncope. [[308]]
Sincopal. = Hilánat ng̃a guiobánan sa pagcalúyang dagcó.
Sincopar. = Pagcóha sa obán ng̃a mg̃a letras sa mg̃a polong. * Pagcaláctud.
Síncope. = Pagcalúya. * Pagcaoalá sa mg̃a cosóg, sa gahóm, sa pogcaáhat, ng̃a moábot sa mg̃a masaquét, ug ng̃a pagaobánon sa dagcóng tugnao ug pagcaluspád.
Sindéresis. = Salabótan sa paghúna húna ug maáyo.
Sindicado. = Catilíngban sa mg̃a procurador.
Sindicador. V. [Fiscal]. * Ang magasómbong sa mg̃a ponóan sa mg̃a salá sa obán.
Sindicar. = Pagtúg-an, pagsómbong sa mg̃a ponóan sa mg̃a salá sa obán. * Pagsáoay, pagbárlong. * Pagtáhap.
Síndico. V. [Procurador] y [Personero].
Sinedrio. V. [Sanedrin].
Sinfonía. = Pagcaáng̃ay ug pagcamíng̃ao sa mg̃a ting̃og sa pagcanta, ug mg̃a tolónggon.
Singladura. = Cahitáson ng̃a pagalácuan sa usá ca sacayán sa caluháan ug opát ca horas.
Singlar. = Paglacát sa mg̃a sacayán.
Singular. = Olosáhon, ang usá da. * Mahál, bilírhon. * Cating̃aláhan, hibólng̃an.
Singularidad. = Pagcaláin.
Singularizar. = Pagláin.
Singularmente. = Sa pagcaláin, sa pagcaoaláy labot sa obán.
Singulto. V. [Hipo].
Siniestra. = Camot sa oála.
Siniestramente. = Sa pagcadaótan, sa pagcadíli macaígo.
Siniestro. = Ang anáa sa oála. * Táuo sa daótan ng̃a húna húna. * Anógon, aláot. * Batásan ng̃a daótan sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.
Sino. = Con díli. * V. [Signo] desde ang moábot hasta ang tagsa.
Sinoble. = Berde, Malúnhao.
Sìnoco. = Hilánat ng̃a canúnay ug ng̃a díli madólog.
Sinodal. = Ang nohatong̃ód sa sínodo. * Ang táuo ng̃a nagatócso, nagaexaminar sa obán.
Sinodático. = Buhis ng̃a guinabáyad sa mg̃a Padre sa ilang Obispo, sa timáan sa pagtáhor canía.
Sinódico. V. [Sinodal]. * Ang nahatong̃ód sa himatáyon sa bulan ug sa bag-ong bulan.
Sìnodo. V. [Concilio]. * Himatáyon sa bulan ug ang bag-ong bulan. * Catilíngban sa mg̃a Padre, sa pagtócso ug pagexaminar sa mg̃a táuo ng̃a pagaoldenáhan.
Sinonimia. = Pagópod opod sa mg̃a polong sa magsáma ng̃a cahológan ug hingtúngdan.
Sinónimo. = Polong sa magsáma ng̃a cahológan sa lain ng̃a polong.
Sinónomo. = Idem.
Sinople. V. [Sinoble].
Sinopsis. = Pagcaláctor.
Sinrazon. = Buhat ng̃a batoc ug contra sa catarúng̃an.
Sinsabor. = Casáquet, calisód, cayógot.
Sintáxis. = Pagcahósay sa mg̃a polong, sa mg̃a suguílon.
Sintesis. = Pagcahímo sa usá ca tibúoc, sa pagcaípon ipon sa iang mg̃a bahin.
Síntoma. = Timáan ng̃a muubán sa mg̃a saquét.
Sintomático. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a timáan sa mg̃a saquét.
Sinuosidad. = Pagcalicó, pagcabalíquig.
Sinuoso. = Ang nalicó, ang nabalíquig.
Sipedon. = Saoa sa América.
Siquiera. = Bisan.
Sire. = Polong ng̃a igatáhor sa mg̃a hari sa Prancia ug sa Inglaterra. [[308]]
Sirena. = Nimpa sa dagat, ng̃a guipacaíng̃on sa mg̃a dioatáhan ng̃a babáye sia ng̃a matahóm uyámot cutub sa haoac ng̃adto sa olo, ug cutub pa maong haoac hasta sa obus, isda.
Sirga. = Pisi, lubir ng̃a igagóyod, cutub sa yota, sa mg̃a sacayán ng̃a nanaglutáo.
Sirgar. = Pagbútar, paggúyor, cutub sa yota, sa mg̃a sacayán ng̃a nanaglutáo, sa usá ca pisi.
Sirio. = Bitóon ng̃a masíhag caáyo.
Sirle. = Tae sa mg̃a carnero ug sa mg̃a canding.
Sirria. = Idem.
Sirte. = Capangpáng̃an sa mg̃a tacot, sa mg̃a hunásan sa dagcóng dagat, sa lauod, hunásan, tacot.
Sirvienta. = Babáyeng sologóon.
Sirviente. = Sologóon ng̃a laláqui.
Sisa. = Ang tolotagídyot ng̃a guipang̃áoat.
Sisador. = Ang mucáoat sa tolotagídyot, ang magacúha.
Sisar. = Pagcóha, pagcáoat sa mg̃a tolotagídyot. * Pagcópos sa mg̃a tacsánan ug sa mg̃a socod. * Pagtábas, pagcúha sa mg̃a bisti sa panápton ng̃a quinahánglan arón mahímo sa maáyong dagoay.
Sisimbrio. = Tanóm.
Sison. = Ang magacáoat sa mg̃a tolotagídyot, sa masóbsob.
Sistema. = Cadaghánan sa mg̃a tolománon sa bisan cansa. * Sintas, galon sa buláoan, sa usá lang ca nauong.
Sistemáticamente. = Sa maíng̃on sa guihápon sa pagcaápas sa bisan onsang tulumánon.
Sistemático. = Ang magabúhat ug ang magahúsay sa iang quinabúhi sa oaláy pagcaósob osob. * Ang maganonót sa bisan onsang tulumánon.
Sistro. = Tolónggon sa mg̃a táuo ng̃a caráan.
Sitiador. = Ang magaátang sa paglibót sa usá ca longsod, cota, &c., sa pagpang̃óbat canía.
Sitial. = Ang siya, lingcoránan ng̃a guiatubáng̃an sa usá ca lamesa ng̃a guitabónan sa caugalíng̃on ng̃a tapete con panápton, ug ng̃a guibotáng̃an usáb sa usá ca onlánan sa ibábao ug sa lain ng̃a unlánan sa tiílan, ng̃a guiándam sa lugar ng̃a pagalingcóran sa mg̃a hari ug sa mg̃a ponóan ng̃a labí sa mg̃a piesta ng̃a bantog.
Sitiar. = Paglibót sa mg̃a caáoay sa usá ca longsod, sa usá ca cota con baluarte sa pagpang̃óbat canía.
Sitibundo. = Ang guióhao.
Sitio. = Lugar ng̃a bolotáng̃an sa bisan onsa. * Pagcabótang sa longsod, sa cota, &c., ng̃a guilibótan sa mg̃a caáoay, sa pagpang̃óbat canía. * Baláy sa banua ng̃a pagaling̃áoan sa obán ng̃a mg̃a táuo.
Sito. V. [Situado].
Situacion. = Pagcabótang sa bisan onsa.
Situado. = Ang guibútang, binútang. * Salapí, sohol ng̃a tinódlo ug ng̃a ipadála sa bisan diin.
Situar. = Pagtáod, pagbútang sa bisan onsa sa bisan onsang lugar. * Pagtórlo sa lugar ng̃a pagacoháan sa bisan cansa sa salapí ng̃a ihátag canía.
[[Índice]]