TI
Ti (á, por). = Canímo.
Tiara. = Dayan dayan ng̃a ibútang sa olo sa mg̃a táuo sa obán ng̃a mg̃a Guinharían. * Mitra, calo calo sa Santos ng̃a Papa. * Cahímtang sa Santos ng̃a Papa.
Tibia. V. [Flauta]. * Bitíis.
Tibiamente. = Sa pagcabúgnao, sa pagcaoaláy cacúgui.
Tibieza. = Pagcainádlao, pagcadíli maínit ug pagcadíli usáb mabógnao. * Pagcaoaláy cacúgui. * Pagcabógnao sa buot, sa cásing cásing.
Tibio. = Inádlao, maínit init, molomaínit. * Tapólan. * Ang guibognáoan sa buot, sa húna húna, sa cásing cásing.
Tibor. = Tibor, surlánan sa yota sa China.
Tiburon. = Iho.
Tiempo. = Pagcadúgay, cadugáyan sa ng̃atanán ng̃a calibutánon. * Túig, tiempo. * Edad sa tagsa tagsa. * Cahigayónan. * Pagcabótang sa hang̃in. * Pagcabótang sa mg̃a hulusáyon sa usá ca Guinharían.
Tienda. = Balong balong, payág. * Toldo sa mg̃a sacayán. * Ang tabon sa mg̃a careton, mg̃a galíng̃an. * Tiendáhan.
Tienta. = Capandáyan sa puthao ng̃a holohatáas, ng̃a igasócod sa mg̃a mananámbal sa cahilármon sa mg̃a samad. * Pagcalaláng sa pagsúsi, sa pagpaquigsáyod sa bisan onsa.
Tiento. = Pagcahícap, pagcacúbil, pagcacápcap. * Ang sogcod sa mg̃a bota. * Ang cahoy ng̃a hatáas ng̃a guitímbang timbang sa mg̃a táuo ng̃a nanagsayáo sa ibábao sa mg̃a pisi, arón díli sila mang̃ahólog. * Pagcahúna húna, pagcapalándong, pagcaboótan, pagcasalabótan.
Tiernamente. = Sa pagcalómo, sa paghigógma, sa pagpalángga, sa cahírlao.
Tierno. = Mahómoc, malómo. * Ang bag-o. * Ang masáyon muhílac. * Ang mahagúgma, ang magapalángga.
Tierra. = Yota. * Longsod ng̃a guicatauóhan sa tagsa tagsa. * Calibútan.
Tiesamente. = Sa pagcalíg-on. * Sa pagcagáhi.
Tieso. = Magáhi. * Libon. * Masúpang, sa maáyo ug mapíscay ng̃a laoas. * Maísog, cásing casíng̃an. * Hagóot. * Ang malíndong ng̃a guilabíhan. * Ang magáhi sa húna húna sa iang caugalíng̃on ng̃a pagbóot, ang díli pagsámbag.
Tiesta. = Ang daplin sa mg̃a papán sa mg̃a cuba.
Tiesto. = Tipac. * Tipic sa saro, sa colon, &c. * Sorlánan ng̃a binúhat sa yota. * Masetasán.
Tifon. = Alimpólos sa hang̃in.
Tigre. = Mananáp sa opát ca tiil, sa pagcadágoay sa iríng, ng̃a matúlin, bascógon ug maísog uyámot.
Tijera. = Gunting. * Balaháan sa mg̃a tubig sa yota ng̃a tubígan.
Tijerada. V. [Tijeretada].
Tijeretada. = Pagcatábas sa gunting.
Tijeretear. = Pagtábas sa gunting, pagbóot sa mg̃a hulusáyon sa lain.
Tila. V. [Tilo].
Tildar. = Pagpánas, pagpápas sa bisan onsa ng̃a guisúlat. * Pagpílit. * Pagbótang sa mg̃a pilit sa mg̃a letra. * Pagtimáan. [[329]]
Tilde. = Pilit. * Bisan onsa ng̃a diótay, magamáy caáyo.
Tilo. = Cahoy.
Tímalo. = Isda ng̃a maníndot caáyo.
Timbal. V. [Atabal].
Timbalero. = Ang magatóctoc sa timbal.
Timbrar. = Pagmarca.
Timbre. = Timáan, marca. * Bisan onsang buhat ng̃a bantógon, banságon.
Timiama. = Cahomót ng̃a guigámit sa mang̃a judíos sa ilang Singbahán ug sa pagsíngba sa Dios.
Tímidamente. = Sa cahárloc.
Timidez. = Cahárloc. * Pagcaálang alang sa buot.
Tímido. = Maharlócon, taláoan.
Timo. V. [Tímalo].
Timon. = Bansálan. * Capandáyan ng̃a magapalíhoc sa mg̃a máquina.
Timonear. = Paghópot sa timon.
Timonel. = Ang magahúpot sa bansálan.
Timonera. = Lugar ng̃a guibotáng̃an sa padalóman, ug sa caling sa bansálan. * Tagsa ca balahíbo ng̃a dagcó sa icog sa mg̃a langgam.
Timonero. V. [Timonel].
Timorato. = Ang mahárloc sa Dios.
Timpanillo. = Tináod con capandáyan ng̃a guitabónan sa panit ng̃a mahómoc ug ng̃a guipaáng̃ay sa licód sa timpano sa mg̃a pigsánan sa mg̃a imprenta, sa pagmarca.
Timpanítico. = Ang mobáti sa saquét sa timpanítis.
Timpanítis. = Saquét ng̃a mahamútang sa pagcahubág ug pagcagáhi sa tian.
Tímpano. = Panit panit sa solód sa dalónggan, ng̃a nahamútang sa idolóng̃og. * Tináod sa opát ca cahoy ng̃a manípis ng̃a nabalábag, ng̃a guitabónan sa panit ng̃a mahómoc, ng̃a guisocsócan sa lain ng̃a mg̃a mahómoc, sa paglíg-on dihá sa papel ng̃a pagamarcáhan sa mg̃a imprenta.
Tina. = Surlánan ng̃a dagcó, ng̃a silbi sa pagtína ug sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan.
Tinaco. = Tinang dagcó.
Tinada. = Tapoc sa mg̃a cahoy ng̃a sológnod. * Atóp atóp ng̃a pagadángpan sa mg̃a hayúpan sa tiempo sa init, sa ulan ug sa tugnao.
Tinador. = Idem desde atóp atóp.
Tinaja. = Taryao.
Tinajería. = Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a taryao.
Tinajero. = Idem. * Ang magabúhat sa mg̃a taryao.
Tinajon. = Taryao taryao, sorlánan ng̃a pagasalólan sa tubig sa olan.
Tinao. V. [Tinada] desde atóp atóp.
Tinaon. = Camálig sa mg̃a baca.
Tinelero. = Táuo ng̃a magaalíma sa lugar ng̃a calán-an sa mg̃a táuo.
Tinelo. = Calán-an sa mg̃a táuo.
Tiniebla. = Cang̃itng̃ítan. * Pagcaoaláy quinaárman. * Ang mg̃a maytines sa miércoles, jueves ug sa viernes sa semana ng̃a santos.
Tinillo. = Lugar ng̃a pagatigúman sa dugá sa mg̃a ubas.
Tino. = Pagcatóltol, pagcaígo. * Caboótan sa bisan onsa ng̃a buot ng̃a pagabuháton.
Tinta. = Tinta. * Bisan onsa ng̃a itilína ug icapíntal.
Tintar. V. [Teñir].
Tinte. = Pagcatína. * Bisan onsa ng̃a itilína. * Baláy ng̃a pagatináan sa mg̃a panápton.
Tintero. = Tinteróhan, sorlánan sa tinta ng̃a icasúlat.
Tintilla de Rota. = Bino ng̃a mahál ug matám-is.
Tintillo. = Bino ng̃a molomaítom.
Tintirintin. = Calánog, ting̃og ng̃a manípis sa mang̃a tolónggon.
Tinto. = Bino ng̃a maítom. [[329]]
Tintorería. = Baláy ng̃a pagatináan sa mg̃a panápton.
Tintorero. = Ang magatína.
Tintura. = Pagcatína. * Itilína. * Ang icadíhog sa nauong sa mg̃a babáye. * Quinaárman, caálam sa ibábao lamang. * Dugá sa bisan onsa.
Tinturar. V. [Teñir]. * Pagásoy sa bisan onsa, sa pagcaláctod.
Tiña. = Pono. * Mg̃a hubág ng̃a diótay ng̃a motoróc sa olo ug managcágod sa panit. * Pagcahícao.
Tiñería. = Pagcahícao, cahícao.
Tiñoso. = Ponóon. * Hicáoan, daguinótan ng̃a guilabíhan.
Tio. = Iyo, oyóan.
Tiorba. = Calaínan sa tolónggon ng̃a may coldas.
Tiple. = Ting̃og ng̃a matágning, manípis caáyo. * Táuo ng̃a may ting̃og ng̃a matágning. * Ang vino.
Tiplisonante. = Ang may ting̃og ng̃a matágning.
Tipo. = Panigíngnan, pananglétan, marca.
Tipografia. = Quinaárman sa pagimprenta.
Tipográfico. = Idem. * Ang nahatong̃ód sa imprenta.
Tipógrafo. = Ang magaímprimir.
Tiquis miquis. = Mg̃a polong ng̃a caoang, ng̃a oaláy hingtúngdan. * Tinábas sa panápton, hatáas ug haíctin.
Tirabraguero. = Bacos ng̃a panit ng̃a icalíg-on sa lagáy sa mg̃a daloácan.
Tirabuzon. V. [Sacacorchos].
Tiracuello. = Bacos ng̃a isáblay sa abága ng̃a dapit sa toó, ug ng̃a moábot ang mg̃a tomóy sa obos sa payod sa dapit sa oála, ng̃a pagabitáyan sa espada.
Tirada. = Pagcabútad. * Pagcahalayó cutub sa usá ca lugar sa lain ng̃a lugar.
Tiradera. = Calaínan sa paná ng̃a pagagamíton sa mg̃a indio. * Talicalá.
Tiradero. = Lugar ng̃a pagapúy-an sa táuo ng̃a buot magpusil sa mg̃a langgam.
Tirador. = Ang magabono. * Ang magapusil. * Ang magahínat sa mg̃a panápton. * Capandáyan ng̃a icahínat.
Tiramiento. = Pagcabútad. * Pagcahógot.
Tiramira. = Dalan ng̃a haíctin.
Tiramollar. = Paglóag sa mg̃a pisi.
Tirana. = Pagcanta sa España.
Tiranamente. V. [Tiránicamente].
Tiranía. = Pagcapógos. * Pagcamahál sa mg̃a manggar. * Cailíbgon ng̃a buot magdáog sa húna húna, sa cabobót-on.
Tiránicamente. = Sa pagcapógos, sa pagcalógos, sa linugsánay.
Tiránico. V. [Tirano].
Tiranizacion. V. [Tiranía] hasta cailíbgon.
Tiranizadamente. V. [Tiránicamente].
Tiranizar. = Pagpógos, paglógos. * Pagdáog sa mg̃a cailíbgon sa húna húna, sa casing casing.
Tirano. = Mamomógos. * Ang magabalígya sa mang̃a manggad ug mahál caáyo. * Cailíbgon ng̃a macadáog ug macapógos sa casing casing, sa boot.
Tirante. = Ang magabútad. * Ang nahógot. * Corea ng̃a igabútad sa mg̃a mananáp sa mg̃a coche. * Tinábas ng̃a panápton con sa panit ng̃a isáblay sa mang̃a abága, sa pagpogóng sa mg̃a calson, sa mg̃a pantalones.
Tirantez. V. [Tension].
Tirapié. = Corea ng̃a hatáas ug haíctin, ng̃a pagagamíton sa mg̃a sapatero sa paglíg-on sa mg̃a sapín ng̃a pagabuháton ug pagatahíon nila, sa ibábao sa ilang tohod.
Tirar. = Pagbalíbag, pagsalibáy, pagbonó. * Pagpusil, pagbúhi sa mg̃a luthang. * Pagíng̃on, pagsáma. * Paggóyod. * Pagbótong, pagbúhat sa mg̃a caoat sa mg̃a tumbága. * Pagbúclar, pagtóyod. * Paghínat. * Pagúsic. [[330]]* Pagdáot sa isigcatáuo. * Pagtolód. * Pagpaháoa sa bisan cansa.
Tirela. = Panápton ng̃a binórcan.
Tirica. = Tinábas ng̃a linabráhan ng̃a itápot sa asintos sa mg̃a sinína.
Tiritaña. = Panápton ng̃a mahínag sa igagáma. * Bisan onsa ng̃a oaláy polós, sa diótay ng̃a bale.
Tiritar. = Pagcoróg coróg guican sa dagcóng tugnao, pagtáquig.
Tiro. = Pagcabalíbag, pagcasalibáy, pagcabonó. * Pagcabúhi sa mg̃a luthang ug ang ilang pagbotó, ang ilang tonóg. * Cadaghánan sa pólvora ng̃a quinahánglan sa tagsa ca pagbúhi sa mg̃a luthang. * Alabótan sa paná, &c. * Pagcapang̃áoat. * Cadaghánan sa mg̃a mananáp ng̃a molomagsáma sa pagcatáas ug sa balahíbo, ng̃a managgóyod sa mg̃a coche, &c. * Ang pisi ng̃a tináor sa moton, sa pagbútad sa dapit sa itáas sa bisan onsa. * V. [Tirante] desde corea hasta mg̃a coche.
Tiron. = Ang bag-o pa nagatóon sa bisan onsang opicio con quinaárman. * Pagcabótad sa mabáscog caáyo.
Tirotear. = Pagósob osob sa paglóthang, paglóthang sa macadághan, sa masóbsob.
Tiroteo. = Pagcaópod opod sa paglúthang.
Tirria. = Daótan ng̃a pagbóot ng̃a guibótang sa isigcatáuo.
Tisana. = Ilímnon ng̃a italámbal, ng̃a magáma sa mg̃a tanóm ng̃a nagacaláin lain ng̃a liná-ga sa tubig.
Tísica. V. [Tísis].
Tísico. = Ang mabúti sa saquét sa obo ng̃a mamalá.
Tísis. = Saquét sa obo ng̃a mamalá.
Tisú. = Panápton sa hilo sa buláoan con salapí ng̃a binúlac bulácan.
Titan. = Gigantes ng̃a guinatoóhan sa mg̃a dioatáhan ng̃a caráan.
Títere. = Táuo táuo ng̃a binistíhan. * Táuo sa malágsot ng̃a dagoay.
Titerero. V. [Titiritero].
Titerista. = Idem.
Tití. = Calaínan sa amó ng̃a diótay.
Titilacion. = Pagcatándog sa laoas.
Titímalo. = Tanóm.
Titiritaina. = Banha, pagcasabá, pagcasínggit sa daghan ng̃a mg̃a táuo ng̃a nanaglípay.
Titiritero. = Ang magadála dala sa mg̃a táuo táuo ng̃a icalípat sa isigcaíng̃on.
Tito. = Calaínan sa liso, sa balátong, ng̃a maáyong calán-on.
Titubeante. = Ang magahóno hono, ang magaótol sa pagbalíbad.
Titubear. = Pagoalá sa pagcalíg-on sa mg̃a baláy, sa mg̃a cota, &c. * Pagótol otol, paghóno hono sa pagpamólong ug sa pagbalíbad. * Pagdúha duha sa bisan onsa. * Pagálang alang sa buot.
Titular. = Ang may ng̃alan, ang may bansag. * Pagbótang sa ng̃alan sa bisan onsa.
Título. = Sulat ng̃a ibútang sa bisan diin arón hingsáidan ang cahológan ng̃a díli madayág, ng̃a anáa sa tinágo. * Ng̃alan, bansag. * Camotoóran sa pagcatagía sa bisan onsa. * Táuo ng̃a guitugútan sa cahímtang ug sa bansag sa pagcarmarqués, sa pagcaconde, &c., sa Guinharían.
Tiza. = Song̃áy ng̃a sinónog, sa usá.
Tizna. = Bisan onsa ng̃a igabúling.
Tiznar. = Pagbóling. * Pagcóha sa dong̃og sa isigcaíng̃on.
Tizne. = Anóos ng̃a nadócot sa sampot sa mg̃a caláha, sa mg̃a caoa, &c., boling.
Tiznon. = Mansa sa boling.
Tizo. = Olíng ng̃a oalá masónog ug maáyo.
Tizon. = Aguipó. * Saquét sa trigo, sa humáy, &c. [[330]]* Ang bahin sa bató ng̃a musolód sa cota, sa pared. * Pagcadáot sa dong̃og.
Tizona. = Ang espada.
Tizonada. = Como el siguiente.
Tizonazo. = Pocpoc ng̃a guipócpoc sa aguipó. * Casáquet sa mg̃a pinilían sa infierno.
Tizoncillo. = Saquét sa trigo, sa humáy, &c.
Tizonera. = Cadaghánan sa olíng ng̃a oalá masónog ug maáyo.
[[Índice]]