XXI.
Libello di Michelangelo contro Iacopo da Torano e Antonio da Puliga scarpellini, che si erano obbligati a cavar marmi per lui.[587]
Coram vobis spectabili domino Vicario Carrarie, vestroque officio et curia etc.
Constitutus in iure et coram vobis prefato domino Vicario pro tribunali sedente etc. Michaelangelus olim Ludovici Bonerote, civis florentini et Sedis Apostolice archimagister, sculptor, qui suo proprio et privato nomine pro declaratione et iustificatione iurium suorum, dicit, narrat et esponit, qualiter de anno presenti 1516, secundum cursum et consuetudinem civitatis Florentie, et 1517, secundum cursum et consuetudinem Lunigiane, sub die tertia ianuarii proxime preteriti ad eius instantiam, petitionem et requisitionem Iacobus olim Petri Guidi de Torano et Antonius olim Iacobi de Pulega, habitatores Torani, promiserunt et simul se obligaverunt effodere, abbozzare et piconizare eidem archimagistro Michaelangelo quatuor lapides carratarum quatuor pro singulo lapide, marmoris eorum cavee sue effodine del Polvaccio, pertinentia Torani, pro conficiendis seu sculpendis quatuor figuris; modis, formis, mensuris et pro pretio contentis, et que continentur in quadam appodixia sive scriptura privata facta scripta et notata manu propria prefati archimagistri sculptoris, et subscripta duobus testibus fidedignis contentis et subscriptis in eadem appodixia. Quam quidem appodixiam idem archimagister pro liquidatione predictorum et infrascriptorum iurium suorum exhibet et producit coram vobis domino Vicario pro tribunali sedente etc.
Item dicit narrat et exponit idem archimagister Michaelangelus qualiter dicti Iacobus et Antonius se simul obligaverunt et promiserunt nil aliud facere, operari aut laborare in dicta eorum cavea seu effodina marmoris aut alibi, donec et quousque ipsi non effodissent, piconizassent et conduxissent predictos quatuor lapides sub platea Porcorum Carrarie, modis, formis, mensuris et pro pretio contentis in eadem appodixia seu scriptura privata scripta et subscripta, exhibita et producta, ut supra.
Item dicit, narrat, et exponit idem archimagister qualiter nomine arre et pro principio solutionis pretii dictorum quatuor lapidum, idem Michaelangelus archimagister dedit, numeravit et exbursavit realiter et cum effectu eisdem Iacobo et Antonio scutos sexdecim auri a Sole, prout constat et clarissime apparet ex predicta appodisia seu scriptura privata.
Item dicit, narrat, et exponit idem archimagister Michelangelus, qualiter predicti Iacobus et Antonius neglexerunt, prout modo negligunt, velle observare et manutenere pacta et conventiones factas inter prefatum archimagistrum et ipsos contra omne ius et iustitiam et contra bones mores et in maximum damnum, detrimentum, perditam et preiuditium ipsius archimagistri, qui culpa, deffectu, et negligentia predictorum Iacobi et Antonii hucusque damnificatus est in ducatis ducentis auri latis et plus, occaxione eius temporis ammissi, et pro aliis extraordinariis expensis per ipsum factis eorum culpa et deffectu; et eo maxime, quia si dicti Iacobus et Antonius uti voluissent ea sollicitudine qua debuissent et potuissent, effodissent piconizassent et conduxissent sub predicta platea Porcorum, dictos quatuor lapides intra bimestrem seu intra duos menses ad plus, prout probabitur et expediet: quod fuit et est in maximum damnum et preiudicium ipsius archimagistri Michaelangeli, et contra pacta et conventiones contentas in dicta appodixia seu scriptura privata et successive contra seriem, formam et tenorem Statutorum curie vestre de huiusmodi materia loquentium: que statuta idem archimagister allegat et producit in parte et partibus etc.
Idcirco ne de predictis dicti Iacobus et Antonius ullo unquam tempore valeant ignorantiam aut aliam excusationem allegare, eo quod non fuerit eis aut alteri eorum intimatum, notificatum et protestatum; idem archimagister Michelangelus omni meliori modo, via, iure et forma etc. in hiis scriptis solemniter protestatus fuit et protestatur contra dictos Iacobum Petri Guidi et Antonium Iacobi citatos per numptium publicum curie vestre, prout retulit et refert, videlicet contra dictum Iacobum Petri Guidi citatum personaliter et dictum Antonium Iacobi citatum per proclama et ad domum, secundum formam preallegatorum Statutorum vestrorum loquentium de citatione absentis fiende: et protestatur contra ipsos et quemlibet eorum de omnibus eius damnis expensis et interesse quomodocunque et qualitercunque passis et in futurum patiendis tam in iuditio quam extra, occasione predicta, et de temporis sui ammissione, et de inobservatione predicte appodixie seu scripture private et non tantum dicto modo, sed etiam omni alio meliori modo etc.
Archivio Buonarroti. Carrara, 7 di febbraio 1517.