NOTE:
[1]. Inveges lib. 3 hist. Paler.
[2]. Libro mortuale di Monte Cassino.
[3]. Romual. Arc. di Saler. Eo quod in Literis Apostolicis, quas Regi portabat, Papa eum non Regem, sed Willelmum Dominum Siciliae nominabat.
[4]. Ugo Falcan. Capecelatr. lib. 2.
[5]. Anon. Cassin. in Chr. fol. 141.
[6]. Sigon. de Regn. Ital. p. 287.
[7]. Jo. Cinuamus hist. Comnena, lib. 4.
[8]. Inveges lib. 3 hist. Paler.
[9]. Camill. Pell, in Stem.
[10]. Capecelatr. lib. 2.
[11]. Inveges lib. 5 hist. Pal.
[12]. Capecelatr. hist. lib. 2.
[13]. Anonim. Cassin. ann. 1156.
[14]. Gugl. Trio apud Baron.
[15]. Lunig Cod. Ital. Diplom. pag. 850. Ugo Falcan.
[16]. Camill. Pell. ad Anon. Cass. ann. 1156.
[17]. Acta ejusdem Pontificis apud Baron. Camill. Pell. in Stemm.
[18]. Jo. Cinnam. de reb. gestis Jo. et Emanuel. Comm. lib. 4. Paulo post, et Regem eum appellavit, cum prius non esset.
[19]. Epist. apud Inveges lib. 3 hist. Paler. Haec, et alia utpote de concordia Rogerii, et Willelmi Siculi, et aliis quae in Italia factae sunt conventionibus, quae ab ore Imperatoris audivimus, etc.
[20]. Inveges loc. cit. Neque eam pacem tenere, neque ea teneri vellemus; quoniam ipse prior violasset in Siculo, cum ipse sine nobis reconciliari non debuisset.
[21]. L. de precario, D. ad L. R. de jactu.
[22]. Ulp. l. Barbarius, D. de off. Praetor.
[23]. L. bene a Zenone, C. de Quadrien. praescript. omnia Principis esse.
[24]. Radevicus l. 2 de gest. Fed. c. 5. Cujac. lib. 1 de Feud. tit. 12. Alteserra lib. 3 cap. 14.
[25]. Glos. in l. bene a Zenone, et in praefat. dig.
[26]. Constit. hac edictali de pace tenenda, l. 5. Feud.
[27]. Const. Fed. de Feud. non alien. lib. 5.
[28]. Guntherus Abbas Uspergensis Radevicus 3 c. 41 et 4 c. 5.
[29]. Plin. hist. lib. 16 cap. 12.
[30]. V. Sigon. de Regn. Ital. l 12 ann. 1158.
[31]. Gugl. Tir. de bello sacr. lib. 18 Radevic. de vita Frid. Imp.
[32]. Ugo Falcand. Ut amoto Rege Siciliae, Almiratus in ejus loco succederet. Baron. ad ann. 1160.
[33]. Ugo Falcand.
[34]. Capecelatro lib. 2.
[35]. Ugo Falcand.
[36]. Ugo Falcand.
[37]. Ugo Falc.
[38]. Ann. 1160. Camil. Pell. in Castigat. ad Anon. Cassin.
[39]. Ugo Falc.
[40]. Ugo Falc. ut eadem in Kal. Januarii strenarum nomine, juxta consuetudinem ei transmitteret.
[41]. Ugo Falc. Majorem ejus filium Rogerium Dacem Apuliae, novennem fere puerum Regem crearent.
[42]. Ugo Falcand.
[43]. Ugo Falcand. Indignum esse, satisque miserabile, Regem a paucis praedonibus turpiter captum, in carcere detineri, neque Populum id dobere pati diutius.
[44]. Ugo Falc. Ut his, aliisque perniciosis legibus antiquatis, eas restituat Consuetudines, quas avus ejus Rogerius Comes a Roberto Guiscardo prius introductas, observari praeceperit.
[45]. Ugo Falc. Panormi retinens militibus suis Comestabulum praefecit.
[46]. Romuald. Arciv. di Salern. Cronic. apud Baron.
[47]. Pellegr. in Castigat. ad Anonymum Cassin. ann. 1172 ex Ugone Falcando, et Romualdo.
[48]. La Cronica di Fossanova dice, che fu il mese di maggio. Fazzello a' 9 maggio.
[49]. Decret. lib. 5 tit. 16 cap. 6.
[50]. Tutini degli Ammir. pag. 41.
[51]. Top. de orig. M. C. c. 10.
[52]. Carol. de Tocco in l. si sorores 25 verb. si propinqui in fin. de succes. l. 2 tit. 14.
[53]. Bardi tom. 3. Cron. fol. 333.
[54]. Surg. Neap. Illustr. cap. 24 n. 2.
[55]. Ug. Falcan.
[56]. Baron. ad ann. 1167.
[57]. V. Chioccar. de Archiep. Neap. ann. 1168. P. Tirin. tom. 3 in S. Script. in indice Auct.
[58]. Pirri rapportato da Inveges lib. 3 hist. Pal. Rex nec Emanuelis Graeci Imperatoris filiam, Icoramutriam nomine, ducere voluit.
[59]. Camil. Pellegrin. in Stem. Princ. Cap. Nortm. et in Castig. ad Anonym. Cassin. ann. 1172.
[60]. Camill. Pellegr. in dissert. in 3 par.
[61]. Capecelatr. hist. lib. 3.
[62]. Romual. Arciv. di Salern. apud Baronium: Ut ipse Imperatoris filiam in uxorem acceptans, cum eo pacem perpetuam faceret.
[63]. Sigon. de R. Ital. ann. 1176.
[64]. Ruggiero Hoveden in Annal. Anglican.
[65]. Inveg. hist. Palerm. tom. 5 ann. 1172.
[66]. Questo istromento del dotario costituito alla Regina da Guglielmo II si legge parimente nel Tom. 2 di Lunig Cod. Ital. Diplomat. pag. 838.
[67]. V. Hoveden. Ann. d'Inghilterra. Capecelatr. hist. lib. 3.
[68]. Romual. Arciv. di Saler. Nequaquam cum Imperatore sine Rege Will. pacem facere.
[69]. Vedi lo Squittinio della libertà Veneta di M. Velsero.
[70]. L'istromento di questa triegua accordata per quindici anni tra l'Imperatore Federico I e Guglielmo II, è rapportato da Lunig Tom. 2. Cod. Ital. Diplom. pag. 859.
[71]. Guicc. lib. 8 hist. Ital.
[72]. V. Paul. Aemil. de reb. Franc. l. 3.
[73]. Ann. 1071 mense Julii, Dux transmeavit Adriatici Maris pelagum, perrexitque Siciliam cum 58 navibus.
[74]. Nani istor. Veneta, l. 8. An. 1630.
[75]. Chioccar. in Indice to. 21 var. 5.
[76]. Lib. 1 de bello Goth. cap. 15.
[77]. Lib. 4 de bello Goth. cap. 24 et 26.
[78]. Lib. 4. Hist. Ravennat. pag. 195.
[79]. In Singularibus Jur. Publ. Tom. 1 cap. 2 § 17 p. 215 et 216.
[80]. Cap. 8 § 46 in not. 944.
[81]. De Administrat. Imp. Orient. cap. 28.
[82]. Cap. 15.
[83]. Lib. IV de Regno Italiae pag. 100 et 103.
[84]. Pellegr. in Castig. ad Anon. Cassin. ann. 1179.
[85]. Guiglielm. Tirio lib. 21 cap. 26.
[86]. Roberto de Monte ad ann. 1180.
[87]. Pell. Cast. ad Anon. Cassin. ann. 1183.
[88]. Cronica di Fossanova tom. 1. Ital. Sacr. col. 470.
[89]. Niceta in Isac. Imper.
[90]. Gio. Villani ist. lib. 4 c. 19. Franc. Petrarca in lib. Augu. Boccaccio de Clar. mulier. Tolomeo di Lucca, Fr. Alberto, Paolo Reggio, Fazzello, Maurolico, S. Antonino Arciv. di Fiorenza, ed altri rapportati da Inveges ann. 1154 et 1185.
[91]. In Vita B. Laur. apud Surium in 8. Januar.
[92]. Antonin. par. 3 tit. 10 cap. 6.
[93]. Acri.
[94]. Inveges lo fa morire a' 20 dell'ottobre del 1187.
[95]. Il Sigonio de Regn. Italiae, con manifesto errore v'annovera anche Guglielmo, dicendo: Praeter Fridericum Imper. Philippus Rex Franciae, Henricus Angliae, et Guilelmus Siciliae Reges, etc.
[96]. In quest'anno fissano la sua morte Riccardo da S. Germano, il quale cominciò la sua Cronaca: A tempore quo Gulielmus Rex Siciliae obiit, Pontificatus Clem. an. 2. Guglielmo Neubrigense Inglese: Gulielmus Siciliae Rex mortuus est ann. 1189.
[97]. Ruggiero in An. Anglic. apud Baron.
[98]. Sansovino delle cose di Costantinopoli, lib. 5 dopo Niceta Coniate, fol. 74 a ter.
[99]. Struv. Syntag. Hist. Germ. Dissert. 17 § 53 p. 573.
[100]. Ulric. Uber. l. 3 de Jur. Civit. c. 3.
[101]. Auth. habita, C. Ne filius pro patre.
[102]. Molin. ad Consuet. Paris. tit. des Fiefs, n. 24.
[103]. Cujac. l. 1 de Feud.
[104]. Inveges ann. 1162 hist. Palerm. tom. 3.
[105]. Otho Frising. de reb. gest. Frid. cap. 12. Lib. 2 feud. tit. 35 juxta antiquit. compilat.
[106]. Montan. in Praelud. feud. ad l. Imperialem, num. 3.
[107]. Andr. in disp. Feud. cap. 2 § 5.
[108]. Artur. de Jus et author. Jur. civ. l. 1 cap. 6 num. 5.
[109]. Odofr. in Auth. cassa, C. de Sacros. Eccl.
[110]. Artur. l. 1, c. 6 n. 13.
[111]. Andr. in Praelud. num. 25.
[112]. Pancirol. Thes. var. lect. lib. 1, c. 50 Auth. omnes peregrini, C. comm. de succes. Auth. item quaecumque communitas, et Auth. statuimus, C. de Episc. et Cleric. et alia quae postea remota fuere.
[113]. Molin. Consuet. Paris. tit. 8 rubr. n. 103.
[114]. Bart. in l. si quis vi 17 § differentia, n. 4. D. de adqu. posses.
[115]. Gloss. in Constitut. Ut de successionibus, de success. Nobil. verb. iujuriam nullus, vers. Nec dicant aliqui.
[116]. Roffr. Benev. in sua quaest. Sabatina.
[117]. V. Card. de Luca de emphyteusi, disc. 70 num. 18.
[118]. Pancirol. Thes. var. lect. lib. 1 c. 90.
[119]. Jason in Praelud. Feud.
[120]. Afflict. tit. de Feud. dat. in vim leg. commiss. lib. 1 tit. 22 numer. 49.
[121]. Andr. in disput. Feud. pag. 47.
[122]. V. Struv. hist. jur. Feud. c. 8 § 23.
[123]. Cujac. lib. 5 de Feud.
[124]. Marinis l. 1 c. 233 n. 8.
[125]. Si vede unita tra' Capitoli di Roberto, verso il fine.
[126]. De Nigris in Comment. ad Capitul. Regni in fine, in Constit. Sancimus.
[127]. De Luca de Servitutib. disc. 68.
[128]. Goldast. tomo I. pag. 268 et tom. 3 pag. 330.
[129]. Ric. di S. Germ. Post Regis obitum, omnes inter se coeperunt de majoritate contendere, et ad Regni solium aspirare, et obliti Jurisjurandi, quod fecerant, etc.
[130]. Platin. ad Clem. III. Gio Vill. lib. 4 c. 19.
[131]. Ric. da S. Germ. Tunc vocatus Panormum Tancredus est, et per ipsum Cancellarium coronatus in Regem: Romana Curia dante assensum.
[132]. Ugo Falc. Nobilissima matre genitus, ad quam Dux ipse consuetudinem habuerat.
[133]. Giacomo Antonio Ferrari referito dal Summonte.
[134]. Ricc. di S. Germ.
[135]. Epist. Regis Angl. ad Clem. III apud Baron.
[136]. Lunig Cod. Ital. Diplom. Tom. 2 pag. 859.
[137]. V. Nicod. nell'Addiz. alla Bibliot. del Toppi.
[138]. Dante Parad. canto 12.
[139]. Chron. di Fossanova.
[140]. Ricc. da S. Germ.
[141]. Inveges lib. 3, Istor di Pal.
[142]. Ricc. da S. Germ. Imperator Regnum intrat mense Martio, Papa prohibente, et contradicente. Arnaldo Lubbecense pure scrive, ch'Errico con questa sua andata in Puglia, animum D. Papae non parum offenderat, quia Rex Tancredus a Sede Apostolica jam ibi ordinatus fuerat.
[143]. Ricc. da S. Germ.
[144]. Ricc. da S. Germ. Adenulphus Casertanus Decanus Cassinensis, pro eo quod in partes non cessit Regis, a Coelestino Papa excommunicatus est, et monasterium suppositum interdicto.
[145]. Ricc. da S. Germ. Ruggiero in Annal. Anglor. Chron. di Fossanova apud Baron.
[146]. Acri, come alla pagina 138.
[147]. Pellegr. Cast. in Anon. Cassin.
[148]. Ricc. da S. Germ. Quod honor sibi non erat cum Bertholdo congredi.
[149]. Riccardo da S. Germ. Rex ipse in Siciliam remeavit; ubi ordine naturae praepostero Rogerius filius ejus, qui coronatus in Regem fuerat ann. 1191 viam est universae carnis ingressus, et frater ejus Gulielmus in Regem successit ei.
[150]. Constit. instrumenta, tit. 27 et Constit. privilegia, tit. 28 lib. 2.
[151]. Inveg. lib. 3 hist. Paler.
[152]. Ric. da S. Germ.
[153]. Constit. Cum haereditarium Regnum nostrum Siciliae, cujus praeclara nobis haereditas, etc. lib. 3 tit. 23.
[154]. Lib. 1 in Prooem. Cum igitur Regnum Siciliae nostrae Majestatis haereditas pretiosa, etc.
[155]. Epist. apud Baron.
[156]. Pellegr. in Cron. Cass. ann. 1195.
[157]. Inveg. lib. 3 hist. Paler.
[158]. Atti d'Inn. III apud Baron. ann. 1197. Conrado nomine Svevo, qui antea creatus fuerat Dux Spoleti, et Comes Assisii, uti fidelissimo sibi subdito, et amico, gentili suo atque Ducissae ejus conjugi.
[159]. Riccardo da S. Germ.
[160]. Cronica di Fossanova.
[161]. Rugg. in Ann. Anglor.
[162]. Acri.
[163]. Ric. da S. Germ. Rug. Ann. d'Inghil. Cron. di Fossanova. Pirri In festo S. Michaelis.
[164]. Struv. Syntag. Histor. Germ. dissertat. 18 § 11 pag. 590.
[165]. Goldast. Constit. Imper. Tom. I pag. 281.
[166]. Struv. Syntag. Jur. Publ. Germ. cap. 1 n. 3 pag. 267.
[167]. Rug. Ann. Angl.
[168]. Rug. Ann. Angl.
[169]. Ric. da S. Germano.
[170]. Gesta Inn. III. V. Baluz. Epist. Inn.
[171]. Chioc. tom. 1. MS. giur.
[172]. Raynal. ad ann. 1198 num. 67.
[173]. Inn. Ep. tom. 1 lib. 1. Ep. 410.
[174]. Baron. ad ann. 1198.
[175]. Riccardo da S. Germ. Inn. Epist. lib. 1. Epist.
[176]. Ughel. in Appendice, tom. 7 de Episc. Pennens. pag. 1327. Judicetur ab ipsa Ecclesia de ipso adulterio, quod spectat ad judicium ipsius Ecclesiae; et de eo quod spectat ad judicium Curiae nostrae, de insultu, et violentia, judicetur ab ipsa Curia nostra, etc. Dat. Panormi ann. 1197.
[177]. V. Mastricht hist. Jur. Canon. num. 254.
[178]. V. Anton. August. de Emend. Grat. part. post. cap. 5 et ivi Baluz. § 19.
[179]. V. Mastric. n. 273.
[180]. V. Mastric. n. 274.
[181]. Anton. Augustin. lib. 2 dial. 5. Stephan. Baluz. in praefat. num. 20. V. Struv. hist. Jur. Canon. § 16.
[182]. Pancirol. de clar. leg. Interpr. lib. 3 cap. 2 pag. 405.
[183]. V. Mastric. nu. 304. Struv. hist. Jur. canon. § 17.
[184]. V. Struv. l. c. § 19.
[185]. V. Anton. August. de emendat. Grat.
[186]. Pancir. l. 2 c. 5.
[187]. V. Pancir. lib. 2 c. 3.
[188]. Struv. l. c. § 21.
[189]. Istromento di pace tra Guglielmo ed Adriano, presso Capecelatro histor. Napol. fol. 75. Si persona illa de proditoribus, aut inimicis nostris, vel haeredum nostrorum non fuerit; aut magnificentiae nostrae non extiterit odiosa, vel alia in ea causa non fuerit, pro qua non debemus assentire, assensum praestabimus.
[190]. Petr. Blesensis epist. 10.
[191]. L'Investitura è rapportata da Rainaldo anno 1198 num. 67 e vien riferita da Innocenzio III epist. tom. 1 lib. 1 ep. 410 dove parlandosi dell'elezioni si leggono queste parole: Electiones autem secundum Deum per totum Regnum canonice fiant, de talibus quidem personis, quibus vos, ac haeredes vostri requisitum a vobis praebere debeatis assensum.
[192]. Il Breve d'Innocenzio drizzato a Costanza si legge fra le sue epist. tom. 1 lib. 1 epist. 411 e vien anche rapportato da Chioccar. to. 4 de' MS. giurisd. tit. de reg. exequatur; e nel tom. 19 var. ed è tale: Sede vacante Capitulum significabit vobis, et vestris haeredibus obitum decessoris: deinde convenientes in unum, invocata Spiritus Sancti gratia, secundum Deum eligent canonice Personam idoneam, cui requisitum a vobis praebere debeatis assensum, et electionem factam non different publicare. Electionem vero factam, et publicatam denunciabunt vobis, et vestrum requirent assensum. Sed antequam Assensus Regius requiratur, non inthronizetur electus, nec decantetur laudis solemnitas, quae inthronizationi videtur annexa: nec antequam auctoritate Pontificali fuerit confirmatus, administrationi se ullatenus immiscebit. Sic enim honori vestro voluimus condescendere, ut libertatem canonicam observemus, nullo prorsus obstante rescripto, quod a Sede Apostolica fuerit impetratum.
È rapportato ancora questo Breve da Lunig. Cod. Ital. Diplom. Tom. 2 pag. 862.
[193]. Epist. Innoc. tom. 1 lib. 1 epist. 412.
[194]. Epist. Inn. ad C. Capuan. tom. 1 lib. 2. epist. ad C. Rhegin.
[195]. Raynald. ad ann. 1211 num. 5.
[196]. Cod. Ital. Diplom. tom. 2 pag. 866.
[197]. Ughell. tom. 7 de Episcop. Policastr. num. 3 fol. 789.
[198]. Gregor. IX epist. 165 lib. 1.
[199]. Raynald. ad annum 1221. numer. 32 et ann. 1223 num. 15.
[200]. Raynald. ann. 1225 num. 45.
[201]. Collen. dec. 2 l. 8 c. 1.
[202]. Innoc. epist. lib. 1. Por effectum operum poteritis evidenter cognoscere, quod Tutelam Regis, et Regni Bajulum nobis a Constantia Imperatrice relictum, non tam verbo, quam factis recipimus.
[203]. Naucler. generat. 34.
[204]. Ricc. da S. Germ.
[205]. La Cronaca di Riccardo si legge impressa nel to. 3 dell'Italia Sacra dell'Ughello.
[206]. Bzovio tom. 1 ann. 1199. Anathematizamus Marcovaldum, et omnes fautores ejus.
[207]. In Epist. apud Bzov. ann. 1199 n. 12 et in Antiq. col. Decr. 3 tit. de Offic. Deleg. cap. nisi specialis.
[208]. Riccardo da S. Germano.
[209]. Epist. Innoc. III che comincia: Utinam puerilibus annis virilem animum Dominus inspiraret, etc.
[210]. Ricc. da S. Germ.
[211]. Cron. di Ric. da S. Ger. Cum ipso campestre bellum inierit ad Cannas: At Cancellarius cum Diopuldo, per ipsum Comitem 6 octobris devicti sunt, et fugati. Cron. di Fois. Cron. di Fossanova.
[212]. Cron. Ric. Cassinensis Abbas Legatus vadit in Siciliam, ubi Marcovaldus superveniens, dysenteria miserabiliter expiravit.
[213]. Inveges ann. 1203 tom. 3 hist. Paler.
[214]. Cron. di Ric. da S. Germ.
[215]. Pell. ad Anon. Cassin. ann. 1205.
[216]. Cron. di Ric. da S. Ger. Diopuldus in eum cum suis diluculo irruens, Comes captus ab eo est, et custodiae traditus carcerali, ubi modicum post diem clausit extremum.
[217]. Ric. da S. Germ. Inn. Papa Romam vocat Diopuldum ad se, ipsumque, et suos a vinculo excommunicationis absolvit, et tunc cum ipsius licentia Salernum reversus est.
[218]. Ricc. da S. Ger. Tandem nocturno tempore fugae praesidio liberatus, veniens per mare Salernum, inde in Terram Laboris se confert, ubi cum Neapolitanis iniens pugnam, devicit, strage magna facta ex eis.
[219]. V. Chioccar. de Archiepisc. Neap. in Anselmo, ann. 1192.
[220]. V. Chioccar. loc. cit. de Episcopali Ecclesia Cumana Neapolitanae unita.
[221]. Riccardo da S. Germ. Ubi cum Neapolitanis iniens pugnam, devicit, strage magna facta ex eis.
[222]. Ricc. da S. Ger. ann. 1208 Innocentius Papa in vigilia S. Jo. mense Junio venit ad S. Germanum, ubi ab Abate Rofrido magnifice receptus est, tam ipse, quam fratres sui Domini Cardinales.
[223]. Ric. da S. Ger. Qui autem ordinationem istam recipere noluerint, vel recusaverint, tamquam hostes publici habeantur, et a caeteris impugnentur.
[224]. Di quest'investitura ne fa anche menzione il Tutini, nel libro de' Contestabili del Regno, fol. 38. Se bene l'Autore contemporaneo delle gesta d'Innocenzio scriva, che questa investitura fosse stata data dal Re, non da Innocenzio.
[225]. Epist. Inn. che comincia Affectum dilectionis, et gratiae, etc.
[226]. Cron. di S. Germ. Per Atinum iter faciens Soram contulit, indeque in Campaniam versus est.
[227]. Ab. Uspergensis: Henrico VI eoque procurante, Principes Alemanniae pene omnes filium parvulum ipsius Fridericum II adhuc in cunis vagientem assumpserunt in Regem, eique fidelitatem juraverunt, et literas de hoc facto cum sigillis suis Imperatori transmiserunt.
[228]. Cap. venerabilem de Elect. Ab. Usper.
[229]. Ric. da S. Ger. In odium Celani Comitis.
[230]. Zurit. Quem pater sacro Ordini dicaverat.
[231]. Cronaca di Fossanova tom. 1 Ital. Sacr. col. 488.
[232]. Cronaca di Fossanova Ducem Spoleti fecit illum.
[233]. Ricc. da S. Germ.
[234]. Ricc. da S. Germ. Illum excommunicat, et Ecclesiam Capuanam sub interdicto ponit, pro eo quod ausi sint celebrare ipso praesente in Octavis B. Martini. Excomunicat etiam omnes Fautores ipsius.
[235]. Abb. Usperg.
[236]. Ricc. da S. Germ.
[237]. Ric. da S. Germ. Aquis. per Antistites Moguntinum, et Treverensem coronam accepit.
[238]. Abb. Uspergense.
[239]. Ric. da S. Germ.
[240]. Ric. da S. Germ. Sex in medium Capitula protulit.
[241]. Ric. da S. Germ. Quia in contemptum R. Ecclesiae Regem Federicum Regem appellavit Presbyterorum.
[242]. Cod. Th. l. 1 et 2 de Haereticis.
[243]. L. 3 C. eod. tit.
[244]. L. 4 et 5.
[245]. L. 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 16, 17, 19, 21, 22, 23.
[246]. L. 5, 18, 20.
[247]. L. 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 36.
[248]. L. 35, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 51, 52, 53, 54, 55, 56.
[249]. L. 48, 49, 50, 57, 58, 59, 60, 61, 65, 66.
[250]. L. 62, 63, 64.
[251]. Cod. Th. l. 9 l. 34, 36, 38, 43, 44 de Haeret.
[252]. Goth. in l. quisquis 9 C. Th. de Haeretic.
[253]. Goth. in Paratitl. ad tit. C. Th. de Haereite.
[254]. Cod. Th. tit. de haeret. l. 16.
[255]. Questa etimologia Pietro delle Vigne, e Federico gli danno nella Constit. Inconsutilem.
[256]. Bosquet. in Notis ad epist. Inn. I. 1. epist. 71.
[257]. Cap. cum inter 18 de Electionib.
[258]. Cap. qualiter eod. tit. de elect. Episc. 232 lib. 2 Epist. 242. Gesta ejusd. Inn. pag. 10 et 20. Ughellus tom. 9 pag. 405 e fu anche avvertito da Florente ad tit. de Elect.
[259]. Fr. Tommaso Fazzello dec. 2 lib. 8 cap. 2.
[260]. Cod. Ital. Diplom. Tom. 2 pag. 866.
[261]. Cod. Ital. Diplom. Tom. 2 p. 864, 865.
[262]. Riccardo, Romae quasdam edidit Sanctiones pro libertate Ecclesiae, et Clericorum, confusione Patarenorum, Testamentis Peregrinorum, et securitate Agricultorum.
[263]. Cod. Just. de Haereticis. Cap. si vero dominus. Cap. Credentes praeterea. Cap. Gazaros, Patarenos.
[264]. Syntag. Histor. Germ. Dissert. 17 § 4 p. 510.
[265]. Inveges an. 1232 hist. Paler. tom. 3.
[266]. Camill. Salern. in Praefat. ad consuet. Fr. And. p. 156 disp. feud.
[267]. Ricc. di S. Germ. Capuam se conferens, et regens ibi Curiam generalem pro bono Statu Regni, suas Ascisias promulgavit, quae sub 20 capitulis continentur.
[268]. Camillo Saler. nel proemio delle consuet. di Napoli, num. 3.
[269]. Tutin. de' M. Giustizieri, in princip.
[270]. Lib. 3 de novis aedific. Prout. in Capuana Curia per nos extitit stabilitum.
[271]. Ricc. da S. Germ.
[272]. Ricc. da S. Germ. Tunc etiam Thomas de Aquino factus Acerrarum Comes, et Magnus Justitiarius Apuliae, et Terrae Laboris.
[273]. Gordonio in Chron. che cita l'Abate Uspergense, Nauclero, Biondo, Platina.
[274]. Fazzel. dec. 2 lib. 8 c. 2 fol. 448.
[275]. Pirro in Chron. Ne Clericos, et Ecclesiasticas personas tributorum erogatione premerent, sed immunes eos haberent, ut olim sub Willelmo II.
[276]. Zurita Annal. d'Arag. Catanae moritur, in Panormi Æde maxima sepelitur.
[277]. Bossio nella Storia di Malta.
[278]. Lib. 3 epist. et 10 epist. 11, 12 et 13.
[279]. Lib. 3 ep. 11.
[280]. Lib. 3. epist. 10 et 11.
[281]. Ab. de Nuce in notis in prolog. l. 4 Chron. Cass.
[282]. Constitut. in Terra qualibet.
[283]. Constitut. Frid. Utilitati Glos. et Affl. in dicta Constit.
[284]. Luc. de Penna in l. contra publicam, col. 2 C. de re milit. lib. 12 Arcamon. in dicta Constitut.
[285]. Andr. de Isern. in dicta Constit. Utilitati.
[286]. Lib. 3. ep. 11. Besold. in dissert. de jure Accadem. cap. 2 in fine.
[287]. Lib. 3 epist. 13.
[288]. Lib. 3 ep. 11.
[289]. Lib. 3 cit. ep. 11.
[290]. Lib. 3. ep. 12.
[291]. Ricc. da S. Germ. Studium, quod Neapoli per Imperatorem statutum fuerat, quod extitit turbatione inter Ecclesiam, et Imperium secuta; penitus dissolutum; per Imperatorem Neapoli reformatur.
[292]. Lib. 3 epist. 11.
[293]. Baluz. Miscellan. p. 483, 86 et 87. V. Nicod. in Bibliot. Top. v. Manfredi.
[294]. Constit. Statuimus, tit. 38 lib. 1 et seqq.
[295]. Constitut. Occupatis, tit. 95 lib. 1.
[296]. Lib. 3 epist. 81.
[297]. Riccar. ann. 1227. Tunc prudentem virum Roffredum de Benevento misit ad Urbem cum excusatoriis suis, quas idem Magister publice legi fecit in Capitolio de voluntate Senatus, Populique Romani.
[298]. Lib. 3 epist. 11.
[299]. Jo. Trit. lib. de script. Eccl.
[300]. L. 3 epist. 45.
[301]. L. 3 epist. 43.
[302]. L. 3 epist. 45.
[303]. Affl. in praelud. Constit. in princ.
[304]. Simon. Schard. in Vita P. de Vineis.
[305]. Lipar. in Usib. feud in praeludiis.
[306]. Ciarlant. l. 4 c. 14.
[307]. Ric. di S. Germ.
[308]. Ric. di S. Germ.
[309]. Ric. di S. Germ. ann. 1225.
[310]. Ricc. di S. Germ. Et decet secum centum Chelandros. V. Dufresne in Glossar. v. Chelandrum.
[311]. Ricc. Promisit Imperator se publice servaturum excommunicatione adjecta in se, et terram suam, si haec non fuerint observata.
[312]. Ric. di S. Germ.
[313]. Ric. di S. Germ. mense Septembri.
[314]. Ric. di S. Germano: Quos tamquam in suum praejudicium promotos, recipi Imperator in ipsis Ecclesiis non permisit.
[315]. Ricc. Imperator pro facto Praelatorum, quos Papa creaverat, suos ad eum nuncios mittit.
[316]. Ric. di S. Germ.
[317]. Ricc. di S. Germ.
[318]. Cod. Ital. Diplom. T. 2 p. 867.
[319]. Ricc. di S. Germ.
[320]. Ricc. di S. Germ.
[321]. Ricc. da S. Germ.
[322]. Ricc. da S. Germ. Et ipse tunc etiam Imperator, sicut disposuerat, superveniente aegritudine, non transivit.
[323]. Ricc. da S. Germ.
[324]. Ricc. da S. Germ.
[325]. Ricc. da S. Germ.
[326]. Ricc. da S. Germ.
[327]. Acri.
[328]. Abb. Usper. ann. 1228.
[329]. Lunig. Cod. Ital. Diplom. Tom. 2. pag. 875.
[330]. Lunig. Cod. Ital. Diplom. Tom. 2. p. 878.
[331]. Bossio lib. 16.
[332]. Aulisio delle Scuole Sacre L. 2. c. 12. pag. 60.
[333]. Bzov. Histor. Rel. Rod.
[334]. Ricc. di S. Germ.
[335]. Ricc. da S. Germ.
[336]. Lunig. Cod. Ital. Diplom. Tom. 2 p. 875.
[337]. Constit. de legib. in princ. lib. 1 § praesentes: Regnum Siciliae sanctiones et nostras, etc.
[338]. V. Andreas disp. Feud. cap. 1 num. 1 che dice la Costitut. Ut de successionibus, essersi stabilita nel 1221.
[339]. Ric. ann. 1220.
[340]. V. Dufresne in Glossar. v. Assisa.
[341]. De Officio Magistr. Justit. v. sicque nuperrim.
[342]. Ric. ann. 1226.
[343]. In Chron. ann. 1229.
[344]. Constitut. cum concessiones de privilege. lib. 2.
[345]. Ricc. ann. 1231.
[346]. Constit. Inconsutilem Const. de Receptoribus, etc. lib. 1.
[347]. Tit. ult. l. 3. Const.
[348]. Affl. in praelud. qu. 1 n. 1.
[349]. Goldast. to. 1 p. 77, 289, 290, 293 et to. 2 p. 51 et seqq.
[350]. Cap. quod incipit, Constitutiones, p. 29 Cap. quod incipit, ad perpetuam, pag. 36. Affl. in praelud. Const. qu. 1 num. 2.
[351]. V. Andreys disp. Feud. cap. 1 § 1 num. 2.
[352]. Fab. Jordan, in addit. ad Prooem. Constit.
[353]. Afflict. in praelud. in princ. n. 2.
[354]. Marin. de Caram. in Prooem. Constit.
[355]. Isern. in Const. l. 3 de Jur. Balii.
[356]. Andr. in Prooem. Constit. num. 10 et 20.
[357]. Afflict. in Praelud. qu. 1 n. 2.
[358]. Dupin. de Antiq. Eccl. Discipl.
[359]. Ricc. da S. Germ.
[360]. Ricc. ad ann. 1234. Hoc anno, quod Henricus Rex contra Imperatorem patrem suum seditionem in Alemannia fecerit, fama fuit.
[361]. Cron. Monast. S. Justin. Eodem anno ad petitionem Regis Henrici filii Federici Imperatoris, Mediolanenses, et alii odientes Imperium, Legatos in Alemanniam direxerunt, et cum ea contra Imperatorem societatem firmissimam statuerunt; concepit enim Rex dolorem, et peperit iniquitatem contra proprium genitorem, ideo quod videbatur quod Imperator plus eo puerum Corradum diligeret, et foveret.
[362]. Sigon. de Reg. Ital. lib. 17 in fine.
[363]. Riccardo da S. Germ.
[364]. Sigon. de Regno Italiae l. 18.
[365]. Sigon. loc. cit. lib. 18 ann. 1236.
[366]. Ric. da S. Germ.
[367]. Ricc. da S. Germ. Cronaca del Fr. di S. Giustina. Epistole di Pietro delle Vigne, fol. 304 et 237. Sigon. de Regn. Ital. lib. 18.
[368]. V. Dufresne in Glossar. v. Carrocium.
[369]. Epist. Pet. de Vineis, fol. 399 che comincia: Solicitude continua, etc.
[370]. Sigon. de Reg. Ital. l. 18.
[371]. Matth. Paris. in Enric. III.
[372]. Sigon. loc. cit.
[373]. Ricc. ad ann. 1239.
[374]. Ricc. ann. 1239.
[375]. Sigon. de Reg. Ital. l. 18 ann. 1241.
[376]. Petr. de Vineis epist. fol. 107.
[377]. Alcune clausole di queste lettere vengono rapportate da Paolo Pansa nella vita d'Innocenzio IV.
[378]. Pansa nella vita d'Innoc. IV.
[379]. Pansa nella Vita d'Innoc. IV.
[380]. Lunig. Cod. Ital. Diplom. p. 900, 907.
[381]. V. Dupin. de Antiq. Eccl. disc. diss. ult.
[382]. Sigon. de Reg. Ital. lib. 18 ann. 1249.
[383]. Anonymus de reb. Federici, etc. Mortuus est autem ipse Imperator apud Florentinum in Capitanata Apuliae, die mensis Decembris 9. Indict.
[384]. (Struvio Syntag. Histor. Germ. dissert. 30 § 61 p. 1114 riferisce varie opinioni intorno a questo titolo d'Arciduca, ch'egli crede, che non cominciasse a mettersi in uso stabilmente, che a' tempi di Federico III nella presente Famiglia austriaca).
[385]. Dante Inf. canto 10.
[386]. Le Costituzioni stabilite da Federico in Francfort nell'anno 1234 contro gli Eretici di Germania, si leggono presso Goldasto tom. 1 p. 77, 292, 293 tom. 2 pag. 51 et seqq. e presso Schiltero tom. 2 Inst. Juris Publici tit. 15 pag. 110 et tit. 16 pag. 117.
[387]. Capecelatro Istor. de' Norm.
[388]. Inveges histor. Palerm. tom. 3.
[389]. Constit. de Haeretic. et Patarenis.
[390]. Riccard. da S. Germ.
[391]. Sigon. de Reg. Ital. lib. 4. ann. 774. Feudatariis autem, Civitatibus, Ecclesiis, ac Monasteriis certa tributorum genera imposuit, foderum, paratam, et mansionaticum appellata, quae advenienti potissimum in Italiam Regi persolverent.
[392]. Capitul. Princ. Radelgh. apud Pellegr. Hist. Princ. Longob.
[393]. Anonymus de Reb. Federici Imperatoris.
[394]. Anonym. Librum composuit de Natura et Cura Animalium.
[395]. Allacc. de' Poeti antichi, tom. 1 sol. 1, 43, 50, 52, 57, 288, 372, 373.
[396]. Surg. de Neap. Illust. c. 24 n. 2.
[397]. Mazzella nella Descrizione del Reg. di Nap. in princ.
[398]. Tassone de Antef. vers. 2 observ. 1 n. 14.
[399]. Pragm. 1 de Offic. ad Reg. Majest. ejusque Vic. coll. Spect.
[400]. Pellegr. in Dissert. ult. de fin. Duc. Benev.
[401]. Camil. Pereg. diss. 5. Duc. Benev.
[402]. Narcis. apud Munsterum in Cosmographia, lib. 2 ubi de Campania, etc.
[403]. Erchemp. apud Pellegr. n. 29 et 81.
[404]. Camil. Pelleg. della Campania nell'Aggiunta, pag. 701.
[405]. Tutin. de' Maestri Giustiz. in princ.
[406]. Fab. Jordan. in addit. ad prooem. Constit. Ursin. de success. Feud. par. 2 q. 2 art. 1 n. 43 vers. secundo respondetur. Andreys qu. Feud. c. 1 § 1 n. 2.
[407]. Ab. de Nuce ad Chron. Cass. lib. 3 cap. 13 num. 1277.
[408]. Ostiens. lib. 3 cap. 13.
[409]. Pont. lib. 2 de bello Neap.
[410]. Tutin. de' M. Giustiz. fol. 97.
[411]. Camill. Pellegr. in Castig. in Anonym. Cassin. pag. 141. Sic. n. dicta olim, atque etiam nunc dicitur Vallis, regioque percelebris in Calabria citeriori supra Consentiam ad Septentrionem, Tarentinum ad usque sinum potrecta, quam praeterfluit flumen Crathis Vulgo Grati, unde illi nomen, Regiisque frequentissime Tabulariis, nec non Riccardo a S. Germano ad ann. 1234 memorata.
[412]. Pont. lib. 2 de bello Neap.
[413]. Erchempert. num. 29. apud Pellegr.
[414]. Gul. Ap. lib. 1.
[415]. Camill. Pellegr. p. 89. B.
[416]. Petr. Diac. in Auct. ad Ostien. lib. 4 cap. 22.
[417]. Camill. Per. in diss. ul. de Duc. Benev.
[418]. Tutin. de' M. Giustizieri, in princ.
[419]. Tutin. de' Contestab. p. 6.
[420]. And. Ragionam. 2.
[421]. Ric. a S. Germ ad ann. 1233.
[422]. Ricc. a S. Germ.
[423]. Tutini de' Contestabili del Reg. fol. 44.
[424]. Lunig Cod. Ital. Diplom. pag. 910.
Nota del Trascrittore
Ortografia e punteggiatura originali sono state mantenute, correggendo senza annotazione minimi errori tipografici.
Copertina creata dal trascrittore e posta nel pubblico dominio.