Sonet XXI. Danaidy
Płci piękna! gdzie wiek złoty, gdy za polne kwiaty,
Za haftowane kłosem majowe sukienki,
Kupowano panieńskie serduszka i wdzięki,
Gdy do lubej gołębia posyłano w swaty?
Dzisiaj wieki są tańsze a droższe zapłaty.
Ta, której złoto daję, prosi o piosenki;
Ta, której serce daję, żądała mej ręki;
Ta, którą opiewałem, pyta, czym bogaty.
Danaidy30! rzucałem w bezdeń waszej chęci
Dary, pieśni i we łzach roztopioną duszę;
Dziś z hojnego jam skąpy, z czułego szyderca.
A choć mię dotąd jeszcze nadobna twarz nęci,
Choć jeszcze was opiewać i obdarzać muszę:
Lecz dawniej wszystko dałbym, dziś wszystko — prócz serca.
Sonet XXII. Ekskuza31
Nuciłem o miłostkach w rówienników32 tłumie;
Jedni mię pochwalili, a drudzy szeptali:
Ten wieszcz kocha się tylko, męczy się i żali,
Nic innego nie czuje lub śpiewać nie umie.
W dojrzalsze wchodząc lata, przy starszym rozumie,
Czemu serce płomykiem tak dziecinnym pali?
Czyliż mu na to wieszczy głos bogowie dali,
Aby o sobie tylko w każdej nucił dumie? —
Wielkomyślna przestroga! wnet z górnymi duchy
Alcejski chwytam bardon33 i strojem Ursyna34
Ledwiem zaczął przegrywać35, aż cała drużyna
Rozpierzchła się, unosząc zadziwione słuchy36;
Zrywam struny i w Letę ciskam bardon głuchy.
Taki wieszcz, jaki słuchacz.
Przypisy:
1. quand’era in parte altr’uom da quel ch’io sono — kiedy byłem po części innym człowiekiem, niż dzisiaj; Petarca, Sonet I, w. 4. [przypis redakcyjny]
2. Mówię z sobą, z drugimi plączę się w rozmowie — sonet ten powstał najprawdopodobniej nie w Odessie, ale w okresie wileńsko-kowieńskim, kiedy Mickiewicz odnowił znajomość z Marylą, wówczas już nie Wereszczakówną a Putkamerową. [przypis edytorski]
3. nieuczony — tu: niewyuczony, niewystudiowany. [przypis edytorski]
4. postać — tu: postawa, ułożenie ciała. [przypis edytorski]
5. Choć w ubraniu pasterki (...) królowa — sonet pisany w Odessie, uznawany jest przez badaczy literatury za wspomnienie dawnych spotkań poety z Marylą Wereszczakówną, która na jednym z nich miała rzeczywiście wystąpić w przebraniu pasterki. [przypis edytorski]
6. rówiennica (daw.) — rówieśnica. [przypis edytorski]
7. lub (daw.) — czy. [przypis edytorski]
8. Ranek i wieczór — utwór należy do cyklu sonetów powstałych pod bezpośrednim wpływem Petrarki, stanowiących albo poetycką parafrazę utworu poety renesansowego, albo rozwinięcie (jak w tym przypadku) przejętego od włoskiego mistrza motywu. [przypis redakcyjny]
9. Do Niemna — sonet ten został napisany w Szczorsach, jak dowodzi dopisek własnoręczny poety w autografie. Nie rozstrzyga to jednak dokładnie daty napisania, gdyż Mickiewicz bawił w Szczorsach kilkakrotnie, po raz pierwszy w drugiej połowie lipca 1819 roku. Dajemy tu pierwotne brzmienie sonetu tego, odmienne od tekstu w zbiorowym wydaniu Sonetów (Moskwa, 1826 r.). Odyniec miał tekst nadesłany mu z Moskwy z dopisem u dołu W Odessie. [przypis redakcyjny]
10. błonie — duża przestrzeń, równina pokryta trawą. [przypis edytorski]
11. jagoda (daw.) — policzek. [przypis edytorski]
12. lico (poet.) — twarz. [przypis edytorski]
13. kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski]
14. Diana — w mit. rzym. dziewicza bogini księżyca i śmierci, opiekunka lasów i myślistwa (odpowiedniczka gr. Artemidy), siostra Apollina. Słynęła z urody; przedstawiano ją z łukiem i pękiem strzał w kołczanie, w krótkiej do kolan tunice przepasanej szarfą. [przypis redakcyjny]
15. Kaim — właśc. Kain, w Biblii mityczny pierwszy zabójca. [przypis edytorski]
16. zżymać się — reagować gniewnie, niecierpliwie; oburzać się. [przypis edytorski]
17. Rezygnacja — utwór należy do cyklu sonetów powstałych pod bezpośrednim wpływem Petrarki, stanowiących albo poetycką parafrazę utworu poety renesansowego, albo rozwinięcie przejętego od włoskiego mistrza motywu. [przypis edytorski]
18. skrzydły — dziś popr. N. lm: skrzydłami. [przypis edytorski]
19. wnijść (daw.) — wejść. [przypis edytorski]
20. galonowy (daw.) — lokaj, służący w odpowiedniej liberii. [przypis edytorski]
21. pastka — pułapka, w którą się wpada, zamaskowany dół, zasadzka na zwierzynę zastawiona przez kłusownika a. myśliwego. [przypis edytorski]
22. stygowa (...) tama — właśc. styksowa tama; odgradzająca tak nieodwołalnie, jak rzeka Styks w mit. gr. stanowiąca granicę krainy zmarłych, Hadesu. [przypis edytorski]
23. reduta (daw.) — tu: bal, przyjęcie. [przypis edytorski]
24. walcować — tu: tańczyć walca. [przypis edytorski]
25. Grecyi — zgodnie z melodią wiersza wyraz ten należy czytać jak trzysylabowy: Gre-cy-i. [przypis edytorski]
26. wprzódy — wcześniej. [przypis edytorski]
27. przed tobąm nie składał — nie składałem przed tobą: przykład ruchomej końcówki czasownika; por. nadaremniem badał. [przypis edytorski]
28. Muza — chodzi tu zapewne o Muzę poezji miłosnej Erato. [przypis edytorski]
29. Parnas — pasmo górskie w Grecji; w mit. gr. siedziba Apollina oraz stanowiących jego orszak dziewięciu Muz, patronek poszczególnych sztuk. [przypis edytorski]
30. Danaidy (mit. gr.) — córki króla Argos, Danaosa; za zamordowanie swoich mężów w dzień ślubu zostały skazane na wieczne wykonywanie daremnej pracy w Hadesie: napełnianie wodą beczki bez dna. [przypis edytorski]
31. ekskuza (daw.) — wytłumaczenie, tłumaczenie się. [przypis edytorski]
32. rówiennik (daw.) — rówieśnik. [przypis edytorski]
33. bardon — lutnia. [przypis edytorski]
34. Ursyna — aluzja do Juliana Ursyna Niemcewicza (1757–1841) cieszącego się wielkim poważaniem dyplomaty, pisarza, dramaturga i poety, którego utwory podejmowały tematykę patriotyczną. [przypis edytorski]
35. przegrywać — tu: przygrywać. [przypis edytorski]
36. słuchy — uszy, szczególnie zajęcze. [przypis edytorski]