Ballada bezludna
Niedostępna ludzkim oczom, że nikt po niej się nie błąka,
W swym bezpieczu168 szmaragdowym rozkwitała w bezmiar łąka,
Strumień skrzył się na zieleni nieustannie zmienną łatą,
A gwoździki169 spoza trawy wykrapiały się wiśniato170.
Świerszcz, od rosy napęczniały, ciemnił pysk nadmiarem śliny,
I dmuchawiec kroplą mlecza błyskał w zadrach swej łęciny171,
A dech łąki wrzał od wrzawy, wrzał i żywcem w słońce dyszał,
I nie było tu nikogo, kto by widział, kto by słyszał.
Gdzież me piersi, Czerwcami gorące?
Czemuż nie ma ust moich na łące?
Rwać mi kwiaty rękami obiema!
Czemuż rąk mych tam na kwiatach nie ma?
Zabóstwiło172 się cudacznie pod blekotem173 na uboczu,
A to jakaś mgła dziewczęca chciała dostać warg i oczu,
I czuć było, jak boleśnie chce się stworzyć, chce się wcielić,
Raz warkoczem się zazłocić, raz piersiami się zabielić —
I czuć było, jak się zmaga zdyszanego męką łona,
Aż na wieki sił jej zbrakło174 — i spoczęła niezjawiona!
Jeno175 miejsce, gdzie być mogła, jeszcze trwało i szumiało,
Próżne miejsce na tę duszę, wonne miejsce na to ciało.
Gdzież me piersi, Czerwcami gorące?
Czemuż nie ma ust moich na łące?
Rwać mi kwiaty rękami obiema!
Czemuż rąk mych tam na kwiatach nie ma?
Przywabione obcym szmerem, wszystkie zioła i owady
Wrzawnie zbiegły się w to miejsce, niebywałe węsząc ślady,
Pająk w nicość sieć nastawił, by pochwycić cień jej cienia,
Bąk otrąbił uroczystość spełnionego nieistnienia,
Żuki grały jej potrupne, świerszcze — pieśni powitalne,
Kwiaty wiły się we wieńce, ach, we wieńce pożegnalne!
Wszyscy byli w owym miejscu na słonecznym, na obrzędzie,
Prócz tej jednej, co być mogła, a nie była i nie będzie!
Gdzież me piersi, Czerwcami gorące?
Czemuż nie ma ust moich na łące?
Rwać mi kwiaty rękami obiema!
Czemuż rąk mych tam na kwiatach nie ma?
Przypisy:
1. zwolić (daw.) — pozwolić. [przypis edytorski]
2. lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]
3. jakom zwykł — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; znaczenie: jak zwykłem. [przypis edytorski]
4. gach (daw., gw.) — kochanek. [przypis edytorski]
5. alkowa (daw.) — sypialnia. [przypis edytorski]
6. leże — posłanie; miejsce odpoczynku. [przypis edytorski]
7. przed się — dziś popr.: przed siebie. [przypis edytorski]
8. głuszyć — zagłuszać, tłumić dźwięk. [przypis edytorski]
9. siostrzyny — siostrzany. [przypis edytorski]
10. lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]
11. szkarłatny — ciemnoczerwony. [przypis edytorski]
12. wręcz — ręcznie. [przypis edytorski]
13. wzroku natęża — popr.: wzrok natęża. [przypis edytorski]
14. cóżeś widziała — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: co widziałaś. [przypis edytorski]
15. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]
16. łożnica (daw.) — duże łoże. [przypis edytorski]
17. jam jest — dziś: ja jestem. [przypis edytorski]
18. ziem (daw.) — dziś popr.: ziemia. [przypis edytorski]
19. wywczas — odpoczynek, urlop. [przypis edytorski]
20. patrzał — dziś popr. forma 3 os. lp cz.przesz.: patrzył. [przypis edytorski]
21. wychynąć — tu: ukazać się na powierzchni. [przypis edytorski]
22. dziewczyca — dziewczyna. [przypis edytorski]
23. lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]
24. nań — na niego. [przypis edytorski]
25. płoszydło (neol.) — coś, co straszy. [przypis edytorski]
26. pokuśnica — ta, która kusi. [przypis edytorski]
27. poklękły — klęczący. [przypis edytorski]
28. przysiud — przysiad, figura taneczna. [przypis edytorski]
29. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
30. snadź (przestarz.) — widocznie. [przypis edytorski]
31. czarcie nasienie — wyzwisko: zła osoba. [przypis edytorski]
32. fryga (daw.) — bąk, zabawka dziecięca. [przypis edytorski]
33. zapiecek — tu: posłanie. [przypis edytorski]
34. pochłonny — pochłaniający. [przypis edytorski]
35. inaczyć (daw.) — zmieniać. [przypis edytorski]
36. chodziwy — wytrzymały w chodzeniu. [przypis edytorski]
37. srom (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski]
38. poskok (daw.) — podskok. [przypis edytorski]
39. bajdała — ktoś, kto lubi bajdurzyć, opowiadać bajki. [przypis edytorski]
40. szkapa — z politowaniem o koniu, zwłaszcza lichym, zabiedzonym. [przypis edytorski]
41. wszędy (daw.) — wszędzie. [przypis edytorski]
42. pospołu (daw.) — wspólnie, razem. [przypis edytorski]
43. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski]
44. przystojność (przestarz.) — piękno. [przypis edytorski]
45. dusiołek — demon odwiedzający nocą śpiących i próbujący ich dusić, potrafi przybierać postać jakiegoś przedmiotu lub istoty żywej. [przypis edytorski]
46. półbabek — podstarzała kobieta. [przypis edytorski]
47. tyli — tu: tak duży. [przypis edytorski]
48. wyłajać — skrzyczeć. [przypis edytorski]
49. podogonie — część ciała zwierzęcia znajdująca się pod ogonem; zad. [przypis edytorski]
50. łyko — włóknista tkanka roślinna przewodząca wodę. [przypis edytorski]
51. póty — tak długo. [przypis edytorski]
52. warkło — dziś popr.: warknęło. [przypis edytorski]
53. coć (daw.) — co ci. [przypis edytorski]
54. słuchajta (gw.) — słuchajcie. [przypis edytorski]
55. po prawdzie — prawdę mówiąc. [przypis edytorski]
56. chrapa — fałd skóry otaczający nozdrza. [przypis edytorski]
57. czemuś skąpił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: czemu skąpiłeś. [przypis edytorski]
58. postronić (neol.) — czas. utworzony od stronić (unikać czyjegoś towarzystwa); wygnać kogoś, nie chcąc przebywać w jego towarzystwie. [przypis edytorski]
59. olaboga! (daw.) — wykrzyknienie wyrażające emocjonalną reakcję na coś. [przypis edytorski]
60. potworzyć — stworzyć, utworzyć wiele czegoś. [przypis edytorski]
61. strzyc uszami — nasłuchiwać. [przypis edytorski]
62. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
63. opój — pijak. [przypis edytorski]
64. cep — narzędzie do młócenia zboża. [przypis edytorski]
65. bijak — jeden z dwóch kijów, z których zbudowany był cep. [przypis edytorski]
66. kułak — mocno zaciśnięta dłoń; pięść. [przypis edytorski]
67. południca — złośliwy demon czyhający na swoje ofiary w letnie południe na polach i duszący je; przedstawiany pod postacią młodej kobiety a. staruchy w białej odzieży; wierzono, że południcami stawały się dusze kobiet zmarłych tuż przed, w trakcie lub tuż po ślubie. [przypis edytorski]
68. żłób — skrzynia, w której umieszcza się paszę dla koni lub bydła. [przypis edytorski]
69. mię (daw.) — mnie. [przypis edytorski]
70. bom jedna — dziś: bo jestem jedna. [przypis edytorski]
71. wtóry (daw.) — drugi. [przypis edytorski]
72. na odsiebkę — w przeciwną stronę niż zazwyczaj. [przypis edytorski]
73. macierzanka — roślina o drobnych liściach i kwiatach zebranych w główki, wykorzystywana w lecznictwie, przemyśle perfumeryjnym i spożywczym. [przypis edytorski]
74. błyszczka — gatunek motyla. [przypis edytorski]
75. tymotka — trawa o prostych źdźbłach, długich liściach i gęstym kwiatostanie. [przypis edytorski]
76. wciornaści! (gw.) — przekleństwo; wykrzyknienie wyrażające złość. [przypis edytorski]
77. zdech (daw.) — skonanie. [przypis edytorski]
78. cmentach (neol.) — cmentarz. [przypis edytorski]
79. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski]
80. śmiga — tu: skrzydło wiatraka. [przypis edytorski]
81. pomglony — mglisty. [przypis edytorski]
82. płazem — tu: bokiem. [przypis edytorski]
83. witak — płot z gałęzi. [przypis edytorski]
84. kibić (daw.) — talia. [przypis edytorski]
85. obezdolić (neol.) — pozbawić wcześniejszej doli, unieszczęśliwić. [przypis edytorski]
86. błoń a. błonie — duża przestrzeń porośnięta trawą; pastwisko, łąka. [przypis edytorski]
87. rozewrzeć — otworzyć coś szeroko. [przypis edytorski]
88. wyraj — miejsce odpoczynku. [przypis edytorski]
89. krasa — uroda. [przypis edytorski]
90. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
91. wiekować (daw.) — długo gdzieś pozostawać. [przypis edytorski]
92. nie przestaniem (gw.) — nie przestaniemy. [przypis edytorski]
93. kibić (daw.) — talia. [przypis edytorski]
94. parobczak — młody, silny parobek. [przypis edytorski]
95. dla cię — dziś popr.: dla ciebie. [przypis edytorski]
96. coś go nie widywał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; znaczenie: co go nie widywałeś. [przypis edytorski]
97. ćmak — mrok. [przypis edytorski]
98. com je miał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; znaczenie: co je miałem. [przypis edytorski]
99. wierzba złotocha — gatunek wierzby białej o pomarańczowych bądź złocistożółtych łodygach. [przypis edytorski]
100. drobiażdżek (zdr.) — drobiazg. [przypis edytorski]
101. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
102. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]
103. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski]
104. łaniec — łan. [przypis edytorski]
105. przedzgonny — przedśmiertny. [przypis edytorski]
106. darń — górna warstwa gleby wraz z trawą i korzeniami. [przypis edytorski]
107. poprzód (daw.) — wpierw, przedtem. [przypis edytorski]
108. popod (daw.) — pod. [przypis edytorski]
109. samochcąc (daw.) — z własnej woli. [przypis edytorski]
110. naówczas (daw.) — wówczas, w tym czasie. [przypis edytorski]
111. gąsior — pękata butla z wąską szyjką. [przypis edytorski]
112. pospołu (daw.) — wspólnie, razem. [przypis edytorski]
113. lutnia (muz.) — dawny instrument strunowy szarpany. [przypis edytorski]
114. kalina — roślina o czerwonych owocach. [przypis edytorski]
115. mię (daw.) — mnie. [przypis edytorski]
116. alkowa (daw.) — sypialnia. [przypis edytorski]
117. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
118. ruczaj (poet.) — strumień. [przypis edytorski]
119. oczerstwić — tu: stać się czerstwym. [przypis edytorski]
120. kąkol — chwast zbożowy o purpurowych kwiatach i trujących nasionach. [przypis edytorski]
121. leżym (gw.) — leżymy. [przypis edytorski]
122. parów — dolina o stromych, porośniętych roślinnością zboczach. [przypis edytorski]
123. bezpożytek (neol.) — coś, co jest niepożyteczne. [przypis edytorski]
124. kurhan — dawny grobowiec w formie wzgórza. [przypis edytorski]
125. kalina — roślina o czerwonych owocach. [przypis edytorski]
126. śmiercie — dziś popr. forma M. lm rzecz. śmierć: śmierci. [przypis edytorski]
127. miniasty — przybierający różne wyrazy twarzy, najczęściej wyrażające pogardę, niechęć, poczucie wyższości. [przypis edytorski]
128. migotać — błyszczeć, lśnić. [przypis edytorski]
129. bogulichy (gw.) — mizerny, wynędzniały. [przypis edytorski]
130. nacichać — dziś popr.: przycichać. [przypis edytorski]
131. przeżal — duży żal. [przypis edytorski]
132. odlatać (przestarz.) — odlatywać. [przypis edytorski]
133. dla cię — dziś popr.: dla ciebie. [przypis edytorski]
134. kędy (daw.) — którędy. [przypis edytorski]
135. zawszeć będę (daw.) — tu: zawsze będę dla ciebie. [przypis edytorski]
136. murawy — odcień zielony, zbliżony do koloru trawy. [przypis edytorski]
137. płanetnik — w wierzeniach słowiańskich, na poły demoniczna istota uosabiająca zjawiska atmosferyczne, kierująca chmurami i zsyłająca burze, ulewy czy grad; płanetnikami (inaczej też: chmurnikami, obłocznikami) miały zostawać dusze zmarłych nagłą śmiercią i samobójców (szczególnie wisielców i topielców). [przypis edytorski]
138. czara — owalne płytkie naczynie służące do picia win i miodów pitnych. [przypis edytorski]
139. kary — czarny. [przypis edytorski]
140. secina (daw.) — setka. [przypis edytorski]
141. rozwieruszyć (neol.) — rozwichrzyć, potargać. [przypis edytorski]
142. mać (daw.) — matka. [przypis edytorski]
143. wezgłowie — część łóżka, gdzie kładzie się głowę. [przypis edytorski]
144. będziem (gw.) — będziemy. [przypis edytorski]
145. dąbrowa — las dębowy. [przypis edytorski]
146. wespół — wspólnie. [przypis edytorski]
147. gędźba (starop.) — muzyka, gra. [przypis edytorski]
148. dudy — instrument ludowy składający się z piszczałek, do których powietrze tłoczono za pomocą skórzanego miecha. [przypis edytorski]
149. graj — muzyk. [przypis edytorski]
150. zwyk — nawyk. [przypis edytorski]
151. zaoczyć (rzad.) — zobaczyć. [przypis edytorski]
152. mszar — bagienna roślinność. [przypis edytorski]
153. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]
154. pod wilczą — chodzi o wilczą jagodę. [przypis edytorski]
155. dur — odurzenie. [przypis edytorski]
156. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]
157. parów — dolina o stromych, porośniętych roślinnością zboczach. [przypis edytorski]
158. wyzłota — pozłota. [przypis edytorski]
159. wpodłuż — dziś popr.: wzdłuż. [przypis edytorski]
160. koście — dziś popr. forma B. lm rzecz. kość: kości. [przypis edytorski]
161. rozłóg — otwarta przestrzeń. [przypis edytorski]
162. inszość (daw.) — inność. [przypis edytorski]
163. nigdym dotąd nie słyszał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: nigdy dotąd nie słyszałem. [przypis edytorski]
164. ruczaj (poet.) — strumień. [przypis edytorski]
165. rozmurawić (neol.) — zazielenić. [przypis edytorski]
166. bezkreśny — dziś popr.: bezkresny. [przypis edytorski]
167. miarkować (daw.) — dostrzegać, orientować się, rozumieć. [przypis edytorski]
168. w bezpieczu (daw.) — w bezpiecznym miejscu. [przypis edytorski]
169. gwoździki — goździki. [przypis edytorski]
170. wiśniaty — podobny do wiśni. [przypis edytorski]
171. łęcina — tu: łodyga. [przypis edytorski]
172. zabóstwić się — przyjąć cechy bóstwa. [przypis edytorski]
173. blekot — trujący chwast. [przypis edytorski]
174. zbraknąć — nie wystarczyć. [przypis edytorski]
175. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]