183.

Wielkie fałszerstwa nihilistyczne przy mądrym nadużywaniu wartości moralnych:

a) Twierdzenie, że miłość jest wyzuciem się ze swej osobistości; również i współczucie.

b) Twierdzenie, że tylko intelekt wyzuty ze swej osobistości („filozof”) poznaje prawdę, „byt prawdziwy i istotę rzeczy”.

c) Twierdzenie, że geniusz, wielcy ludzie są wielcy, ponieważ starają się nie o siebie i o swoje sprawy: wartość człowieka rośnie bowiem w stosunku do stopnia jego zaparcia się siebie.

d) Twierdzenie, że sztuka jest dziełem „czystego, wolnego od woli podmiotu”; fałszywe pojmowanie „przedmiotowości”.

e) Twierdzenie, że szczęście jest celem życia, a cnota środkiem do celu.

Pesymistyczny wyrok o życiu u Schopenhauera jest wyrokiem moralnym. Miary stadne przenosi on w metafizyczność. „Jednostka” nie ma sensu, więc wyznacza on jej pochodzenie z rzeczy „samej w sobie” (a istnieniu jej daje znaczenie „zbłądzenia”); rodziców uważa on tylko za „przyczynę okolicznościową”.