SCENA PIĄTA

Mnich, lewą ręką przysłaniający sobie twarz kapturem, z laską pielgrzymią w prawej, szybkim krokiem przechodzi przez scenę.

Hartmann

Przerażony, zatrzymuje mnicha.

Dokąd podążasz i jakeś³⁴² się tutaj

dostał wskroś straże?

mnich daje znak, że chce z nim pozostać sam na sam

Idźcie! Mnie jedynie,

widać, przynosi wieści.

Benedykt odchodzi.

Hartmann

Mów!

Mnich

Hartmannie!

Hartmann

Henryk! O Boże!

Henryk i Hartmann

Milcząc rzucają się w objęcia.

Henryk

Bóg przemówił do mnie:

«Idźże i pokaż się kapłanom!».

Hartmann

Zdrowy?

A...

Henryk

Dziecko? Poszlij³⁴³ do lasu i rozkaż

oblubienicy mojej, by ci sama

dała odpowiedź.

Hartmann

Na żywego Boga!

Więc dziecko żyje?!

Henryk

Mniemasz, że bym stał tu,

gdyby nie żyła?... Mniemaszli³⁴⁴?

Hartmann

Stanowczo.

Nie, panie!

Henryk

Tak samo.

Nie, mój Hartmannie!

ponownie padają sobie w objęcia; uwolniwszy się z objęć

Ale dość na teraz.

Jak się to stało, że zdrowymi stopy

dotykam znowu tych dawnych kamieni

mojego grodu... cicho! O tym wszystkim,

co wiem, com słyszał, przeżył i przecierpiał —

tak, o tym wszystkim cicho! Sposobniejszej

zostawmy porze te sprawy... Hartmannie,

dobry Hartmannie! Cierpliwości!

Hartmann

Wiecie,

że w Akwizgranie leży ciężko chory

wasz krewny Konrad? Zmożon³⁴⁵ jest w turnieju.

Henryk

Wiem, upadł z konia; umarł, wysadzony

z siodła przez własną szkapę! Aniołowie,

tak, aniołowie potrząsają kubkiem

z kośćmi... Lecz o tym cicho, przyjacielu!

Pomówmy teraz o ważniejszych sprawach.

Gdzież dzielny ojciec Benedykt?

Hartmann

Do skarbca

poszedł, by przybrać ołtarz...

Henryk

Tak mu powiedz,

aby się spieszył; a w krużganku, drogi,

rozkaż splądrować wszystek krzak mirtowy —

wesele sprawiam — dzisiaj — bez wahania,

a niech odźwierny uwije mi wianek

skromny, lecz zasię³⁴⁶ taki, by wystarczył

na skronie młodej dzieweczki dzierżawcy.

Hartmann

Co wasza miłość mówi?

Henryk

Nic innego,

tylko to właśnie, drogi przyjacielu:

i com w swej duszy raz już postanowił,

tego przed ludźmi bronić nie mam w myśli.

Wszystko tak będzie, jako jest. I na tym

koniec.

Z tą chwilą, kiedy pierwszy promień

łaski mnie drasnął, gdy zstąpiła ku mnie

ta owa święta, byłem wraz oczyszczon³⁴⁷:

z mojej zatęchłej, potępionej piersi,

znikło od razu wszystko, co w niej było

niskiego; rozwiał się zabójczy opar

mej zimnej duszy — zmarły w niej nienawiść

i żądza zemsty, złość i chęć szaleńcza,

by się narzucić ludziom, choćby nawet

z pomocą mordu! Alem był³⁴⁸ bezradny!

Oszołomiony czepiłem się ręki

mej zbawicielki i w jej aureolę

wciśnięty, szedłem za każdym jej krokiem...

W jej mgławym kole znów mogłem oddychać,

a gdy na skronie kładła mi swą rękę,

tak³⁴⁹ sen, co dotąd unikał mych powiek,

w mym biednym sercu zamknął mi znów przystęp

wrogim demonom...

zjawia się ojciec Benedykt

Ciebie to ja szukam!

Tak, ojcze, ciebie przede wszystkim! Zbliż się!

Pomóż mi, pomóż! Jestem zdrów! Uleczon³⁵⁰!

Jestem u celu, a jednak daleko

od tego celu! Nie mów nic, o, nie mów,

tylko posłuchaj dalej mej spowiedzi...

Wtem spłynął na mnie nowy promień łaski.

Cóż mam powiedzieć? W tym nowym promieniu,

który mi błyszczał spod powieki dziecka — —

żyję! O, nie patrz na mnie, stary człeku,

z taką woskową bladością! — Na nowo

odrodziła się moja miłość w zmarłym,

posępną grozą przepełnionym świecie.

I znowu w fali świetlnego żywiołu

rozpłomieniły się wzgórza radością,

morze rozkoszą, a niebiańskie dale

szczęściem — i znowu w mej piersi poczęły

rwać się do życia i wrzeć świeże siły:

zwarły się we mnie znów w przemożną wolę,

ażeby walczyć, niemal dotykalnie,

przeciwko memu wiądowi³⁵¹... Lecz jeszczem

nie był wyzdrowion³⁵², ale czułem jedno:

że wyzdrowieję albo też z nią razem

jednakiej doznam śmierci...

Posłuchajcie!

Wbrew mojej woli, na przekór mym prośbom

wiodła mnie z sobą do Salerny. Chciałem

złamać jej śluby — ale mnie przemogła...

Prawda: Południa raje hamowały

nieraz jej kroki; w kwiecistych smaragdach³⁵³

gór apenińskich stawała zdumiona,

tknięta ich czarem, albo na błękitnych

milkła wybrzeżach, pobladła z boleści

i szczęśliwości... lecz potem... — o, wielką

wydała mi się tą chwilą³⁵⁴, w mych oczach

rosła do jasnych rozmiarów serafa³⁵⁵!

Potem zamknęła się, mówię, dla świata

i, jakby szarpał ją głód śmierci, znowu

z podwójną mocą ciągła³⁵⁶ mnie za sobą

hen na Południe...

Stanęliśmy razem

wobec lekarza: — o tak, mimo wszystko,

jakem powiedział... daleko! W Salernie...

Przemówił do niej... Pytał, czego pragnie. —

Chce umrzeć dla mnie. Dziwił się, odradzał,

nóż pokazywał i tortury — na nic!

Ani na chwilę nie umiały zachwiać

słowa lekarza jej wolą: i wtedy

zamknął się razem w komorze — z nią razem.

Ja zaś... tak, nie wiem, co się działo ze mną.

Straszne słyszałem huki — jakaś światłość

błyskawicowa wdzierała się we mnie,

paląc i krając mi serce! Straciłem

zmysły! I z dźwierzy³⁵⁷ poleciały trzaski,

krew popłynęła z moich pięści obu,

zdawało mi się, że wszedłem przez ścianę!

I oto, mówię, leżała przede mną

naga, jak Ewa, silnie przywiązana

do deski... Patrzcie, mężowie, naonczas³⁵⁸

trzeci mnie dotknął promień świętej łaski.

Cud się wypełnił, byłem uzdrowiony!

Wierzaj, Hartmannie! Jak ciało bez serca,

jak golem³⁵⁹ będziesz, jak twór czarnoksięski,

nie dzieło boże — z gliny lub kamienia,

albo i skruszon będziesz, póki czysty

i nieskrzywiony, nieprzerwany, prosty

strumień boskości nie wyryje sobie

drogi do owej niezgasłych tajemnic

pełnej łupiny, kryjącej przed naszym

okiem prawdziwy cud stworzenia: — wówczas,

wówczas dopiero przeniknie cię życie.

I z piersi twojej rozszerzą się nieba,

wielkie, bezkreśne³⁶⁰, przecinając ściany

twego więzienia — i ty razem z światem,

wyzwolon jego zbawiającą mocą,

wraz się rozpłyniesz w przedwiecznym żywiole

miłości...

Sprowadź ją tutaj.

Hartmann odchodzi

Tak, ojcze!

Ona jest tutaj! Ale ty — toć mówię —

już jej nie spotkasz takiej, jaką znałeś.

Jeszcze naonczas, kiedym ją odwiązał

od stołu mistrza i uniósł ze sobą

ten dar niebiosów, upadła, złamana.

Naprzód tygodnie długie przeleżała

w ciężkiej gorączce, a potem, powstawszy

z łoża boleści, była przemieniona.

Chociaż ją nogi zaledwie udźwigły³⁶¹,

nie chciała żadną miarą dosiąść konia,

któregom dla niej najął do podróży.

Przy moim boku, z wielkim biegnąc trudem,

ciężar ołowiu w wątłych mając członkach,

wciąż się zdawała unikać mnie w drodze

i tylko z drżeniem znosić me sąsiedztwo.

Benedykt

Gdzie ona, panie? Prowadźcie mnie do niej!

Racz wasza miłość przebaczyć: ociężał

ten ci mój język w tej chwili wdzięczności.

Idzie! — Zostawcie nas sam na sam, panie!

Henryk wchodzi do kaplicy.