SCENA DZIESIĄTA
WANDA
wbiega bezsilna i chwiejna na scenę
Konrad! Na Boga! Zlituj się synu, to nie może być, to stać się nie może! Konrad! Dziecko moje najdroższe! Moje wszystko na świecie. Zanosi się płaczem. Ja taki straszny, straszny grzech popełniłam... On i ja taką straszną zbrodnię spełniliśmy na nim — na twoim ojcu... Dziecko najdroższe — ty nie możesz, nie możesz tego zrobić — Tylko nie to, nie to!
KONRAD
zmieniony i skamieniały
Matko! Tyś winna śmierci mego ojca?! Ty? — Ty? — Ty? —
WANDA
Ja... ja... ja... Biorę na siebie całą winę i wszystek ból. Tylko mnie nie opuszczaj! Nie opuszczaj! Nie opuszczaj! Będę cię gwałtem trzymać. Nie odchodź! Nie odchodź! Bo zabijesz mnie!
HANKA
zrywa się z martwoty dotychczasowej i rozszalała zbiega w głąb parku
Zostań Konrad, zostań! Ja idę do mego ojca zbrodniarza, tam moje miejsce!
KONRAD
porywa się za nią
WANDA
przypada do niego, czepia się go i woła
Nie odchodź, nie odchodź, bo zabijesz matkę!
KONRAD
z zimnym, zastygłym bólem
Nie mam matki.
WANDA
Boże! Boże! Jak strasznie mnie karzesz.
Przez drzewa parku widać łunę ognia i słychać krzyki przerażenia: Pożar! pożar!
WANDA
zrywa się
Pożar! Pożar!
Jak obłąkana leci do salonu między przerażonych i pomieszanych gości.
KONRAD
wybucha wielkim śmiechem
Ha... ha... ha... Moje fabryki się palą. Trzykroć powiększona puścizna32 po ojcu.
PRZYJACIEL
Ja sam ogień podłożyłem.
KONRAD
Dobrze zrobiłeś. Uprzedziłeś myśl moją.
BOROWSKI
za sceną.
Ratunku! Ratunku! Hanka skoczyła w płomienie!
KONRAD
z całą gwałtownością porywa się, by biec na ratunek, lecz nagle jakby siłą ubezwładniony, obsuwa się na stopnie kamienne werandy.
PRZYJACIEL
dotyka jego ramion z poważnym spokojem
Wstań — pójdziemy razem na nowe życie i nowy trud.
KONRAD
z wolna podnosi się i zbolały, zapatrzony w dal przed siebie, podaje przyjacielowi dłonie.
Zasłona spada.
Przypisy:
1. gdyby — tu raczej: oby. [przypis edytorski]
2. ustawicznie — ciągle. [przypis edytorski]
3. płonąć — tu: czerwienić się. [przypis edytorski]
4. przewietrzyć (daw.) — wyczuć, zrozumieć. [przypis edytorski]
5. każden — dziś popr.: każdy. [przypis edytorski]
6. wschody — dziś popr.: schody. [przypis edytorski]
7. naraz (daw.) — nagle. [przypis edytorski]
8. burzan — kępa stepowej roślinności, zwykle łopianów i ostów. [przypis edytorski]
9. pełnolecie — dziś: pełnoletność. [przypis edytorski]
10. ongi (daw.) — dawniej. [przypis edytorski]
11. pono (daw.) — podobno. [przypis edytorski]
12. memoriał — pismo urzędowe, tu: sprawozdanie. [przypis edytorski]
13. zaczem (daw.) — tu: zanim. [przypis edytorski]
14. wystawić (daw.) — wyobrazić. [przypis edytorski]
15. jak — dziś popr.: niż. [przypis edytorski]
16. flinta — strzelba. [przypis edytorski]
17. ad calendas graecas (łac.) — na greckie kalendy, przen.: na długo. [przypis edytorski]
18. weksel — dokument zobowiązujący do spłaty długu w określonym terminie, może być przedmiotem handlu. [przypis edytorski]
19. mierzwa — zgnieciona słoma, używana jako ściółka dla bydła. [przypis edytorski]
20. Darwin, Charles Robert (1809–1882) — angielski przyrodnik, twórca teorii ewolucji biologicznej, zwanej darwinizmem, która tłumaczy przemiany ewolucyjne regulowane doborem naturalnym i walką o byt. Autor książek: Podróż na okręcie „Beagle” (1839), O powstawaniu gatunków (1859), O pochodzeniu człowieka i o doborze płciowym (1871). [przypis edytorski]
21. Heckel, Ernst Heinrich (1834–1919) — niemiecki filozof, biolog, podróżnik, propagator darwinizmu. Stworzył pierwsze kompletne drzewo rodowe wszystkich organizmów. [przypis edytorski]
22. Bűchner, Georg (1813–1837) — przyrodnik i rewolucjonista niemiecki. [przypis edytorski]
23. słowy — dziś popr. forma N.lm: słowami. [przypis edytorski]
24. pomnieć (daw.) — pamiętać. [przypis edytorski]
25. wywarła wielkie wrażenie na twojego ojca a mego opiekuna — dziś popr.: wywarła wielkie wrażenie na twoim ojcu a moim opiekunie. [przypis edytorski]
26. To ten sam lęk, jaki doznaję — dziś popr.: To ten sam lęk, jakiego doznaję. [przypis edytorski]
27. wystawić (daw.) — wyobrazić. [przypis edytorski]
28. on (daw.) — ten. [przypis edytorski]
29. podagra — choroba zniekształcająca i powiększająca staw dużego palca u nogi, której towarzyszą okresowe napadowe bóle. [przypis edytorski]
30. Crescat, vivat et floreat (łac.) — Niech wzrasta, żyje i rozkwita. [przypis edytorski]
31. wyjaśnić — tu: rozjaśnić. [przypis edytorski]
32. puścizna — dziś popr.: spuścizna, tj. dziedzictwo, spadek. [przypis edytorski]