Et begript sick lichtferrig, dat'n S'ldaute, wann he'r auck van Natuur jüst nine Anlaage to heft, baule an't Upschüdden un Upschniien kuomen kann; dann wann se bi de Landlüüe herümme ligget, de meestig niesgieriger Aart sind, kann'n S'ldaute Nicks bieter doonen ümme sick de Fründskup to waaren, daar 'n uut allerhande Oorsaaken met e deent sienen mot, as dat he 'ne manngsens wat vertellet, dat'r wunnerlik n luuet. Daar wietet aparte de aulen Ruwwbäärde nütte goot up to loopen, dann den gläft de Buur natüürlick mehr to, as'n jungen Schillerhüüskenheeder, de de Welt na nich viele to sehnen kriegen heft, un de hebb't auck Erfahrunge in söckes wat, dat se wual wietet, dat't eer Schaae nich n is, wann se de Buuren waarm haulet, dat eer nich mehr kostet, as'n Mundvull Wäärde, daar se dann up annre Wiise duwwelt wier vor bedacht weeret. Bi de Ümmestände raaket se'r dann auck baule hen, dat se 'n bito den Hals vull leeget; dann wo mehr me den gemeenen Manne to häären gift, dat he nich begriipen kann, wo luffhäariger he werd un wann se dann Eenen hebbet, de'n wann't suure Dagwierk af e daun is, bii 'n Piip vull T'back 'ne gooe Verküürunge to waaken weet, de heft't, segg'k Ju, meestig auck elennige goot toliggen un kann sick alfaakens 'n schmierig Muul maaken un auck almanngsens waar henkruupen, daar'n anner Minske de 'r nich sau viele hier raatern un schnaatern kann, sick vor wisken mot ...

Ick kwam auck es vor'n half Stiige Jahren in 'n Buurenhuus, daar 'ne P'troontaske in 'r Upkaamern an 'n Knappe[63] hönk. Ick begierde den Öllsten, de bi de Brandrooen in'n Fuulstoole satt un sick de Plattfööte wiermede, he mogde mi dach 'n Äumerken[64] uut'r Asken fliggen[65], dat'k miine Piipen upsticken kiöne un fröög 'ne bito, of he vellichte Inquaterunge harre? De vertellde mi, dat'r Eene van de aulen Vetteraaners bi em leige un dat de Keerl, na siinen Begriepe ganz unwiise leegen konne. He harr 'em unner andern lest es vertellt, dat he bi Gibberalter Scheppe sehnen hewwe, de sau graut un nau wual grätter wiesen siien, as dat grättste Buurenhuus. Man dat konn 'n ichtens wiis Minske em dach nich recht to gläuwen un aparte he lööte't sick nich upbiinen; dann vor'n half Stiige Jahren, siä he, was'k es na Prüüsk-Minden, daar auck Scheppe up'n Waater gahet und daar heww' ick auck wual sehnen wat'n Schepp is. Dat Grättste was, ducht mi, nich grätter as 'ne Schäuperkaare. De Buur bat mi, ick scholl dach'n Käären letten[66], dann de Lüüghals scholl wual baule wier in kuomen un he mogte dach elennige geeren es wieten, wo't eegentlick met den Keerel siine Wäärde bewennt wööre. Wann'k mi dann man 'n bieten dumm anstellen woll, scholl ick wual baule mierken, dat he an der ersten Lüüge nich e bosten sii, dann he scholl'r wual faarts met'r breen Biilen inhacken un mi den Hals auck wual wenner jüst sau vull leegen willen, as em un ann're ehrlicke Lüüe. As de Griisbaart 'r wier was, schmeit ick faarts saune Himphamperigge up de Bränne, dat he an't Vertellen kuomen moste. Met des kwam'r jüst na'n anner Buur up to, de den Praut met anlusterde un't Muul upspeerde as'n Schlächterrüüe; man as de Aule nu up de grauten Scheppe to küüren kwam un'r sick hauge un düür up verflokde, dat'r wecke manken wiesen siien, de na wual jeewe[67] sau graut wiesen wöören, as düt Huus, wüßte de Dummschnuute auck baule nich mehr, wat he seggen scholl un fröög an'tleste, »waviel Malt Saut Bou-Land un Wisk'grund daar dann wual eegentlick bi häärde.« — Miin meeste Lachent most'k dann dach aparte es doonen, as mi Eene vertellde, eere Kumpenigge harr vor Wasserloch, as he't nöömde, de heele franske Armee alleine ümmßingelt; man dau wöören de Tuutertaaters auck faarts sau fläige[68] wooren, dat se an alle Knuaken ßittert un biiwet harren, as Iärften[69] in'n Potte un Gatt man danket harren, as't'n antleste glücket wööre, dat se Eenen van de Uusen unvermierket uut'r Siit e bägt un 'n Lack e wunnen harren, daar se sick alltohaupe uutschliiken konnt harren. Nu, wi lööten se vor de Keer loopen, vertellde he wiider, dann wat schollen wi'r lange met to hööen doonen; wi wollen jüst auck geeren bi uuse Gnawwels[70] un'n Schlucke Middag maaken un dann harren se us antleste auck na wual uuse aarmsielige Frieterigge deelen holpen, dann me konnt den geesigen[71] Keerls faarts wual ansehnen, dat se kortens wual nich to biister viele achter de Kuusen[72] kriegen harren, dann se säugen alltohaupe sau gierig un grimstrig uut, asse Schmachtrüüens[73] un keiken alle in eene hen sau barmhartig na uuse Frettbüüls un Brannewiensbuddels, daar aparte 't Meeste auck nich mehr inne was, dat'r Eene vor eesen mogte; un wi dachten auck, dat wi se, wann se us bett wier up't Fell kuomen schollen, na wual ens mööten of faste noog haulen wollen. Man Düüwelstüüg was't dann dach. As se de Hacken frii harren, gneeseden[74] se us to, as Aapen un rööpen us wisse auck wual sau wat nau, as wann't Schliipuut! Schliipuut! heeten scholl. Man dau mogten se sick vorwahr auck wual waaren, dat se us nich wier in de Füüste raakeden; dat harr 'ne dann dach suur upbölken schollt, dann sau baule harren wi se nich wier'n packet, dat wi se auck in'n Kietel driiwen harren, as de Driiwers 'n Bäär[75] up'r Schwiinejagd un dann, versiekere ick Eene[76] wollen wi 'ne wiiset hebben, dat wi auck ault Mass[77] up'n Tiänen harren un en[78] dat Gneesen un Uutschliipen vorwahr wual af e leert hebben. Loopen kiönet de Lichtschinken, as de Haasen; dann wat[79] van de Uusen sprüngen 'r 'n Schiöte Wieges achter in, man de konnen'r nich tiigen an, wat se de Hacken auck vor'n Ees schlaunen mogten. Se mosten abers auck wual begriepen hebben, dat se'r up 'n Besten anne dääen, wann se man faarts in eenen Tuage un sünner Wierkiiken na Pariis to jadackerden; dann se wöören aparte unglücks'k met us vergrelleden Keerels wiesen, wann wi se wier to packen kriegen harren.

Vertellen konn Eene dat aabele Volk auck nich es wat, af se gliiks den Bill nich'n Augenblick haulen konnen, dann wel kann de Tuutertaaterigge verstaunen; anners harren se us vellichte na wual aart begriiplick maaken konnt, waarümme se eegentlick wual sau dicke uut Frankriik uut e bosten wöören, un sick sau tiigen de Düütsken steggert harren, dat'r nin düütsk Junge in'n Huuse bliiwen doste[80], he mogte auck nau sau schell un scheewe un de Tidt mogte vor'n Buuren auck sau iilig[81] sienen as'r to[82]; man mi duchte dach, dat'k van den Eenen wual sauviel begreip, dat se un viele Ann're 'r alldach wual nich an e dacht hebben schollen, wann se to Huus man ichtens wat to frieten hatt harren un'n de Düütske Kost vor'n düssen nich sau elennige goot schmicket harre, dat se'r wual geeren na ens wier anne licken mogten. Man daar schiöle ji ju dach aparte wual 't Muul vor wisken un juue fiönigen Schnurrbäärde nich bett met düütske Stuutensappen beschlibbern.

Ick hebb'r allmangsens sau miine Gedachten[83] uäwer, dat't al goot si, wann de Jüügde söckes wat häärt un dat me de aulen S'ldauten man geeren allewisseweg vertellen un se'r met geweeren lauten müüge, wann't auck Alle sau jüst nich uutkümmt un düt un dat 'r wual wier in moste[84]; dann wann'r auck hen un wier 'n Käären Upschüddesel un Upschniesel manken löppt, sau gift't den jungen Volke dach up Stiien 'n anhaalenden Begriepe van'n S'ldautenliewen un brinkt'n bi Tiien Lussen un Moot to düssen Stande bi, daar, aparte in Tiidt der Naut, sau baule nich Eene vor hier n kümmt; un wel mag wieten, af't nich uäwer kort un lank na es wier saune Bäärbiiterigge[85] met een of annern gluursken[86] Landes- of Minskenfiinde setten kiöne. Ick hewwe friilick wual faaken seggt, dat sint de Schlachtschweerter in Staulfieren verwandelt weeret, wual nich mehr an Krieg to denken sienen schiöle; dann daar hebb't se sint dessen al to viele weltlicke Himphamperiggen met uut'n Eene klegget. Man tüs, tüs ... de Glauwe, de Glauwe! Daar is hüüt to Daage 'n Spookgeest manken, de, as't schint, sau naugiiwsk nich is, as de weltlicken Tiänewiisers. Scholl't de Fall sienen, dat wi us uäwer kort of lank toleste auck na vor uusen leewen Herrngatt kloppen mosten, dann sau hewwe ick na 'n half Stiige Keisemester liggen un schwiere't auck nich af, dat'k'r nich sülwest na eene van in de Hand nieme un'r to Gattes Ehre met tüsken fiege; dann weere ick dereinstens gintebauwen auck na wual es gewahr, welker 't eene't Meeste Dank weet un't up'n Besten launet; of de weltlicken of de eewige Regente.

Man nu auck wier up de Iisenbahnen un Dampwaagens. Up söcke flüchske Reesen günnet se Eenen auck nich dat allerminnste Verhaal un lautet Eene knapp sauviel Tiidt, dat me met Leiwe[87] wat iäten un drinken kann. An Schlaupen is gaar nich to denken, dann de Waagens trillet alle wisse weg fuörwets, dat'r nine Schwalwe tiigen an schniien[H] kann, un de Füürbööter[88] up'n vörnsten Waagen stuaket all in enne hen sau'n unwiis Füür in 'n Uawen, dat et huulet un suuset as de Jooljägger met siiner hellsken Jagd.

Haulet Ju dach nich mehr up bi dat wat krüpt, weenet Ju vielmehr to dat wat flügt.

»Alles p'r Dampf,« siä 'k eersten; man womehr me den Ümmestand in't Auge packet, mot me'r dach antleste baule grüwwelsk bi weeren, un me scholl seggen, dat aule Vertellsel van der Aulenwiiwermiölen kiöne alldach na wual es wahr weeren, wann't auck in ümmekehrder Wiise de Fall wööre, dat me de Wickelkinner man in de Maschienen to stiecken böft un se'r met'n Ümmesehns as graute gelehrde Lüüe wier uutkruupen kuomet; to'm Minnsten schall't mi nich wünnern, wann'k uäwer kort of lank beliewe, dat se'n Schaupbuck met Huut un Haar in de Maschienen stoppet un he sick sünner Wierkiiken[89] un met'n Schnappe van sülwenst sau verwandelt, dat de Wulle farwet, spunnen, wuörket, to schniien un in'n ferrigen Rock na'r niggesten Moode met Knäupen un Allens vernegget — un dat Fleesk'r bito, de Bostkarren up Röstern un de Bollen[90] an'n Spette braaet un de Knuacken to Beenschwart verbrennet, wier vor'n Dag kuomet. Wel mag afsehnen, wo wiit dat gaunen will un waar't na wual bestaunen blift. De Damp is na lange nich heel uutstudeert un uutprobeert un't geht van Daage to Daage wiider met den Wunnerwierken de he to doonen beroopen is; dann in der Saake werd alle in eene weg sauviel simmeleert un studeert, dat se't antleste na wual ree[91] kriiget, dat'r gaar nin Minske 'n Daglaun mehr verdeenen kann un dat, wann uuse Herrgatt man Waater un Damp lät, Allens wat süß Minskenhände behoofde sick ganz van sülwenst torechte haspelt.

He Ji t. B. wual es wat van Viggeliinpapier häärt? Dat werd, as hüütiges Daages baule Allens, auck met Dampmaschienen maaket un is sau glatt, dat me'r wual uppe glisken konn. Wann me söckes Nigges man sau buawen hen bekickt, blenket't in't Auge as K'rfunkel in'n Schattsteene, man wann me't aart nowwer betrachtet, kann me em auck faarts wual ansehnen, dat p'r Dampf, de in uuser jetzigen Tiidt leider saviel Spook in der Welt maaket, dat'r ick mag wual seggen baule dat ganze Liewen met bedriiwen werd, zwaarens Allens wual glatter un fiiner, man in'n Grunde dach nich bieter toreet[92] werd.

Gawwe, gawwe! is dat Luatelwaart der Tiidt; gawwe leeren, gawwe aarbeeden, gawwe winnen wat me kann, gawwe reesen, gawwe liewen un stierwen.

De düüwelsken Dampmaschiinen bringet, bi mann'gen Gooen, dat me nich wegstritten kann, auck vull Unheil to Wiege un't is, as ick buawen al seggt hewwe, aftosehnen, dat se't'r antleste na wual sau wiet met driiwet, dat wi aarmen Minskenkinner alltohaupe de Hänne gemäckel'k in 'n Schaut leggen un up 'ne komoode Wiise met Liiggaunen verschmachten kiönet; daar se in wat Lännern auck reefaarts al nett anto sind. Man wann me de Maschienenaarbeit — met Uutnahme allenfalls van Metallsaaken, daar van Natuur al faarts mehr Kunfertanßigge[93] inne sitt, — man aart nowwer beäugelt un unnersocht, heft me't auck baule wiege, dat't alldach Alle man up't Ansehn berieket is, wat se up de Maschienen bereet; dann't is Allens sau licht un dünne, dat me faarts begript, dat'r nine ehrdaagske Düügte[94] inne sitten kiöne. Ick pliege wual es to seggen: »p'r Dampf!« dat het up goot Düütsk: »buawen glatt un bunt un unner nicks as Strunt.«