[219] Die Gegenüberstellung der Eva und Maria und ihrer beiderseitigen geheimnißvollen Beziehungen zum Menschengeschlechte findet sich häufig und ist uralt. So sagt z. B. Irenaeus contra Haeres. Lib. III, c. 22, n. 4: „Quemodmodum illa (Eva) virum quidem habens Adam, virgo tamen adhuc existens.... inobediens facta, et sibi et universo generi humano causa facta est mortis; sic et Maria habens praedestinatum virum, et tamen virgo, obediens, et sibi, et universo generi humano facta est causa salutis;“ (vergl. auch Lib. V, c. 19, n. 1). Aehnlich Epiphanius adv. Haeres. Lib. III, Tom. II, c. 18 in einer längeren Antithese zwischen Eva und Maria: „Eva generi hominum causam mortis attulit, per quam mors est in orbem terrarum invecta; Maria vitae causam praebuit, per quam vita est nobis ipsa producta. Ob id Filius Dei in hunc mundum advenit, et: Ubi abundavit delictum, superabundavit gratia“ (Rom. 5, 20). In demselben Sinne sagt Augustin Serm. 51 de script. Vet. et. Nov. Test. n. 3. (Edit. Parisien. Tom. V, 1837, pag. 407): „Decipiendo homini propinatum est venenum per feminam, reparando homini propinetur salus per feminam. Compenset femina decepti per se hominis peccatum, generando Christum“, und mit direkter Beziehung auf die Wiedergeburt in der Kirche und das Verhältniß der Wiedergebornen zu Christus und Maria nennt er letztere in seinem Lib. de sancta virginitate c. b. „plane mater membrorum eius (sc. Salvatoris), quod nos sumus; quia cooperata est charitate, ut fideles in Ecclesia nascerentur, quae illius capitis membra sunt.“ — Von mittelalterlichen Schriftstellern citieren wir hier nur eine Stelle aus S. Bernardus Sermo in Dominic. infra Octav. Assumpt. B. V. Mariae, n. 2: „Crudelis nimium mediatrix Eva, per quam serpens antiquus pestiferum etiam ipsi viro virus infudit; sed fidelis Maria, quae salutis antidotum et viris, et mulieribus propinavit. Illa enim ministra seductionis, haec propitiationis; illa suggessit praevaricationem, haec ingessit redemptionem.“
[220] Zu dem im Nr. 6 mitgetheilten Gedicht „Wohl awff schuler yn dy taffern“ habe ich versäumt zu bemerken, daß dasselbe in anderen Fassungen von Hoffmann von Fallersleben: „In dulci jubilo“, S. 90, aus Fichard’s Frankf. Archiv, und von mir in Pfeiffer’s Germania XVII, 188 mitgetheilt ist.
Zugleich bemerke ich, daß die im Anzeiger, Nr. 4, Sp. 108–111 abgedruckten Briefe schon im Anhang zum Separatabzug meines „Peter Luder“ (Karlsr., G. Braun) zu finden sind.
[221] Epistola est humane facunda vicaria voluntatis absentium declarativa vel secundum Tullium est fidelis secretorum nuncia. Et dicitur ab ep quod est supra, et stelon grece quod est missio littere.
[222] Asilus dicitur domus refugii.
[223] Nudius est composite forme et componitur a nunc et dies.
[224] Dedicacio est sanctificacio templi alicujus, et venit a verbo dedico as are vulgariter entsagen. Versus: Cernitur intrari dum fit dedicatio templi.
[225] Cecha est unum vocabulum almonicum [sic] et non latinum.
[226] Sarcinola vulgariter eyn kleynes burdleyn.
[227] Edes dicuntur domus divitum. Et dicitur a verbo edo es ere, quia in domo diuitis multum est edendum. Sed casa dicitur esse domus pauperum, et dicitur a cadendo, quia cadit.