Poema in hunc modum incipit.
Mochddwyreawg Huan haf dyffestin
Maws llafar adar, mygr, hyar hin.
Mi ydwyf eurddeddf ddiofn yn nhrin
Mi wyf llew rhag llu; lluch fy ngorddin
Gorwyliais nos yn achadw ffin
Gorloes rydau dwfr Dygen Freiddin [77]
Gorlas gwellt didryf, dwfr neud jessin
Gwyrlain yn gware ar wely lliant
Lleithrion eu pluawr, pleidiau eddrin.
i.e.
“O sol æstive, cito oriens propera,
Suavis est cantus avium, et cælum sudum et serenum est.
Ego sum bona indole præditus, et in bello intrepidus,
Sum leo strenuus in fronte exercitus, et meus impetus est violentus,
Totam noctem pervigilavi fines tutando
Ubi sunt vada translucida juxta Dygen Freiddin
Ubi herba in loco solitario crescens perviridis est, et aqua limpida
Mergi ludunt in fluctuum lecto,
Quorum plumæ fulgent, et ipsi inter se certant.”
Non pigebit hic de alio Bardo, scilicet Cynddelw Brydydd Mawr, i.e. Condelao vate eximio, nonnulla ex Oweni Venedotiæ principis epicedio excerpere; fuit enim ille, uti ex historia constat, patriæ propugnator, et in bello fere semper victor. Vixit Cynddelw in Povisia, et fuit Madoci filii Maredudd, illius regionis principis, Bardus aulicus.
Gwersyll torfoedd tew llew lladdai,
Gorsaf tarf, taerfalch fal Gwalchmai,
Gorfaran Gwrfan gorfyddai,
Gwr yn aer yn aros gwaedd fai,
Bryd Erof gryd, arf greu a ddodai,
Brwydr eurgrwydr, eurgrawn ni guddiai,
Bradog waith gwynniaith gwynnygai,
Brys briwgad, brig bragad briwiai,
Brwysc lafneu ynghreu yngrhai celanedd,
Cymminedd cymmynai,
Gwyrdd heli Teivi tewychai,
Gwaedlan gwyr, a llyr ai llanwai,
Gwyrach rudd gorfudd goralwai,
Ar donniar gwyar gonofiai,
Gwyddfeirch tonn torrynt yn ertrai,
Gwythur naws fal traws au treifiai,
Gwyddfid Eingl ynghladd au trychai,
Gwyddgwn coed colled au porthai,
Gwyddwal dyfneual dyfnasai fy modd,
Fy meddiant a gaffaei.
Colleis Arglwydd call nim collai,
Corf eurdorf, eurdal am rhoddai,
Cof cadflawdd am cawdd, a’m carai,
Car cerddawr, cerddau ai cyrchai,
Gryd wascar, llachar, a’m llochai,
Grym dilludd Dillus fab Erfai,
Greddf Greidwyr, a Chywyr a Chai
Glew ddefawd glyw oesdrawd aesdrai,
Ystre hynt, wastad, westrei gwinfydig
Gwyn ei fyd bieufei.
Gwyth escor tra mor, tra Menai,
Gwlydd elfydd elwais o honai,
Tra fu Owain mawr ai meddai,
Medd a gwin a gwirawd fyddai,
Gwynedd wen Gwyndyd len ledpai,
Gwedi gwawr, cad fawr ai cadwai,
Pa wladwr, arwr arwyndai,
Pa wledig a wledych arnai?
i.e.
“Densas turmas in conflictu occidit leo
Qui fuit instar Gwalchmai acris ad fugandum hostes,
Superavit magnas copias Gwrvanni.
Fuit in bello vir qui tubam expectabat,
Similis Erof bellicoso, qui telum cruentum duxit.
Ex bello rediens, in quo aurum nactus est, thesaurum non recondit;
In hostes dolosos certans magnâ excanduit irâ;
Hastæ in bello furiosæ erant in cadaveribus occisorum
Et acies (gladiorum) se invicem contriverunt.
Viridis aqua Teivii pinguis facta fuit.
Fluxus virorum sanguinis et maris eum ripas superare fecit,
Et rubra [79] avis aquatilis, pro nagno hebebat emolumento,
Et per fluvios cruoris natabat,
Et alti marini equi (i.e. fluctus) plangebant in littore.
Magnanimus ille princeps eos instar tyranni oppressit,
Et Anglorum cumulos in fossa truncavit.
Sylvestres canes amiserunt opsonatorem,
Quibus in densis vepribus assolebat esse victus, neque meo assensu,
Neque auxilio indigebat.
Perdidi dominum prudentem, qui me non neglexit,
Cujus corpus erat auro amictum, quique mihi aurum dedit
Cujus memoria (mortui) me lædit: qui me dilexit:
Amicus enim erat Bardo, et eum apetebant carmina
Ille qui homines in bello dissipare fecit, et cujus impetus erat violentus me fovit,
Cujus robur erat ineluctabile instar Dillus filii Erfai,
Et cujus ingenium erat simile Greidwyr, Cywyr et Cai
Herois instar hastam gessit comminutam
Domi autem vitæ cursus erat tranquillus, hospes enim erat munificus
Et ad summam felicitatem pervenit.
Ille victorias reportavit violentus trans sestuarium Menai
Ubi terra est benigna, ex qua beneficium sum nactus:
Donec extitit Owenus magnus qui Monam possesit,
Mulsum, vinum et gwirawd [80] bibimus.
O Venedotia olim beata, Venedotorum tutatem asperum,
Post Heroem bellicosum qui te defendet!
Quis ex nostratibus heros in aedibus vivens magnificis,
Quis princeps te gubernare aequo ac ille valebit?”
Sed non semper in bellatorum laudes effusi erant Bardi; saepe etiam principum et magnatum fata indigna lugubriter canebant. Sed infinitum esset haec singulatim recensere. Unum sat est adducere exemplum, ex quo de aliis facile judicari potest. Leolino Gruffini filio, ultimo Cambriae principe, juxta Buellt dolo sublato, dici non potest quanto id Bardos dolore affecit. Inter quos Gruffydd ap yr ynad coch haec texuit admodum παθητικως.
Llawer llef druan, fal pan fu Gamlan,
Llawer deigr dros rann gwedi gronniaw,
O leas gwanas gwanar eurllaw,
O laith Llewelyn cof dyn nim daw,
Oerfelog calon, dan fron o fraw,
Rhewydd, fal crinwydd y sy’n crinaw,
Poni welwch chwi hynt y gwynt ar glaw?
Poni welwch chwi’r deri yn ymdaraw?
Poni welwch chwi’r mor yn merwino’r tir?
Poni welwch chwi’r gwir yn ymg’weiriaw?
Poni welwch chwi’r haul yn hwylio’r awyr?
Poni welwch chwi syr wedi syrthiaw?
Poni chredwch i Dduw ddyniadon ynfyd
Poni welwch chwi’r byd wedi bydiaw?
Och hyd attat di Dduw na ddaw mor tros dir
Pa beth in gedir i ohiriaw?
Nid oes le i cyrcher rhag carchar braw
Nid oes le i triger och! o’r trigaw,
Nid oes na chyngor, na chlo nag agor,
Na ffordd i esgor brwyn gyngor braw!