i.e.

“Frequens est vox lugubris, veluti olim in Camlan,
Multae lacrymae in genis accumulantur,
Eo quod occidit Cambriae sustentaculum, et ejus dominus munificus.
Ex quo occidit Leolinus de caeteris non curo;
Cor frigidum est sub pectore ob horrorem,
Et is qui prius hilaris erat, jam marcescit.
Nonne videtis venti et imbris cursum?
Nonne videtis quercus in se invicem ruentes?
Nonne videtis mare terram vastans?
Nonne videtis solem ex cursu aerio deflectentem?
Nonne videtis astra ex orbibus corruisse?
Cur Deo non creditis homines, vesani?
Nonne videtis mundi finem adesse?
Exclamabo usque ad te, o Deus, cur terram non absorbet mare,
Et cur diutius relinquimur in angore languere?
Nullus est locus, quem petamus aegri,
Nullus locus, in quo habitemus miseri,
Nullum restat consilium, nullum effugium,
Nulla via, qua evitemus fatum luctuosum.”

Floruere a tempore Gruffini Conani filii ad hunc Leolinum et multi alii Bardi insignes, inter quos eminet Llywarch cognomine Prydydd y Moch, qui Leolini Magni, nostris Llewelyn Ap Iorwerth, victorias multis celebravit odis, uti et fecere Dafydd Benfras, Daniel ap Llosgwrn Mew, Llewelyn Fardd ap Cywryd.

Floruit eodem tempore in Ceretia Phylyp Brydydd, qui Bardus fuit Rhys Geyg et Rhys Ieuanc ex familia Rhys ap Tewdwr oriundus.

Longum esset singulos recensere; de praestantioribus pauca praelibasse sufficit. Cum Cambriam in suam potestatem redegerat Edwardus primus, in Bardos saeviit tyranni instar, et multos suspendi fecit. Quid mirum, cum ipsum Leolinum principem et Davidem fratrem tam inhumaniter tractaverit? Sed Edwardus a Leolino olim in fugum pulsus, noluit illi nec asseclis ignoscere. Hinc illae lacrymae. Bardis objiciebatur quod cives in seditionem excitarunt, id est revera, quod eos ad vindicandum libertatem pristinam majorum more hortarentur. Bardi enim fuere Cambris idem quod olim Atheniensibus oratores, quos ut Graeciam in servitutem redigeret, sibi tradi voluit Philippus Macedo. Regum Angliae justiciarii post Edwardum in Cambria ejus exemplum secuti, Bardos legibus iniquis obnoxios ubique sustulerunt; unde fit ut admodum sint rari ab eo tempore usque ad annum 1400, quo, Anglorum excusso servitutis jugo, sub Oweni Glyndwr auspiciis, se in libertatem priscam vindicarunt Cambri. Hoc aevo multi claruere Bardi, inter quos Iolo Goch Oweni magnificentiam et victorias ad sydera tulit. Fuit enim Owenus Bardorum fautor et Maecenas, et eos undiquaque ad aulam liberalitate provocabat. Eo tempore floruit Dafydd ap Gwilym Bardorum longe venustissimus e Ceretia oriundus. Avunculum habuit Llewelyn ap Gwilym de Cryngae et Dôl Goch, qui eum liberaliter educabat. Patronus ejus fuit Ifor Hael de Bassaleg, cujus munificentiam et magnanimitatem multis prosequitur laudibus. Cum Oweni retro laberentur res, Cambros more inaudito oppressit Henricus IV. et patriae fatum subiere Bardi. Lege enim cautum erat ne annuam peragrationem et conventus, nostris Clera et Cymhortha celebrarent. Haec fuit causa cur multi hoc saeculo tam

obscure scripserint: multis enim cantibus Cywydd Brut, i.e. Carminis fatidici nomen indidere; quod et fecere postea cum inter Eboracenses et Lancastrenses grassaretur factio. Henricus V. multum a paterna remisit in Cambros saevitia. Ab eo tempore longa floruit Bardorum series, et in magnatum aedibus alebantur, ubi eorum genealogias et signa gentilitia texebant, eorumque virtutes, scilicet magnanimitatem, hospitalitatem et alias animi atque corporis ingenuas et honestas dotes debita prosequebantur laude. Mos enim fuit Britannis olim, uti et nunc Cambris, ut longam majorum seriem producerent, et Bardi qui hoc munere sunt functi Arwyddfeirdd sunt appellati, et carmen texuere “parasematicum, quod cum prosapia generisve serie, etiam et παρασήματα, id est insignia nobilium et generosorum describit ea, quae in vestibus et vexillis et hujusmodi aliis insignita conspiciuutur, quaeque fiunt aut feruntur, ita ab iis discreta ut nosci possint quorum sint, sive ad quos pertineant, more antiquorum bene meritis tributa, et tanquam ornamenta laudis et gloriae, vel ob propriam vel suorum majorum virtutem comparata.”—Vide Johannis Davidis Rhesi Linguae Cymraecae Institutiones accuratas pag. 146. Ex quo et haec de hujuscemodi Bardo transtulimus p. 303. “Pwy bynnag a ddywetto ei fod yn Arwyddfardd, gwybydded achoedd Brenhinoedd a Thywyssogion, a chyfarwyddyd oddiwrth y tri Phrifardd ynys Prydain, nid amgen, Myrddin ap Morfryn, a Myeddin Emrys a Thaliesin Ben Beirdd.” i.e. “Quicunque voluerit esse Bardus parasematicus, necesse est ut sciat regum et principum stemmata, et sit bene versatus in operibus Merlini Morfrynii filii, Merlini Ambrosii et Taliesini summi Bardi.” Et hoc fuisse antiquitus Bardorum munus annotavit Giraldus Cambrensis. “Hoc mihi notandum videtur, quod Bardi Cambrenses et cantores seu recitatores genealogias habent prædictorum principum in libris eorum antiquis et autenticis, eandemque memoriter tenent a Roderico Magno

usque ad Belinum Magnum, et inde usque ad Sylvium, Ascanium et Æneam, et ab ea usque ad Adam generationem linealiter producunt.”

Non abs re fore judicavi hic monumentum vetus inserere; quod in manuscripto Joh. Dav. Rhesi propria manu exarato inveni. Quod quidem manuscriptum dignum est omnino quod prelo mandetur: nostram enim linguam poesin, et alia vetusta monumenta adversus ignarum quendam calumniatorem, quorum messem innumeram hæc aeque ac superior aetas tulit, strenue vindicat. Hic tractatus in lingua Britannica eleganter scriptus est, et talium nebulonum inscitiam protervam facile retundit. Videtur vir doctissimus hoc monumentum ex vetusto aliquo scriptore nunc deperdito excerpsisse. Utcunque sit, id ego ex ejus autographo hic fideliter exscribere curavi. “Blethinus filius Cynvini patri in principatu Povisiæ successit. Hic templa, castra et maneria renovari fecit, leges Howeli observavit. Inter tres principes, videlicet, Gruffinum filium Conani principem Venedotiæ, Blethinum filium Cynvini principem Povisiæ, et Rhesum filium Tewdwr principem Suth-walliæ inquisitio magna fuit de armis et de regali sanguine antiquorum Britonum. Quibus conquisitis in ditione sapientium Walliæ; repertæ fuerunt tres lineæ regales, et quindecim lineæ de sanguine nobilium senatorum Britanniæ. Hic Blethinus primus omnium principum Povisiæ, in armis usus est leone rubeo in sulphure. Hic castrum de Dol y Forwyn fundavit, et apud Mifod sepultus est.”

Sunt in istis genealogiis multa quæ antiquario Britannico usui esse possunt; nihil enim apud nostrates vel antiquius vel magis autenticum extat, et nihil quod magis nostram illustrat et confirmat historiam. Nonnulli enim ex Bardis non solum rei poeticae, verum etiam historicae

mentem appulerunt. Erat in monasteriis uber historiarum, genealogiarum et poeseos collectio. Bardi enim ab abbatibus maxime fovebantur, et erant in festis solennibus ab iis laute excepti: uti constat ex operibus Gutto’r Glynn, Guttun Owain, Ieuan Deulwyn et Tudur Aled. Extant et nunc in nobiliorum ædibus innumera Epicedia, quæ nostrates Cywyddau Marwnad nuncupavere: fuit enim Bardi domestici munus, cum aliquis e familia obierit, ejus Epicedium concinnare, quod post exequias ad cognatos fuit delatum et coram iis a Rhapsodis quos nostrates Datceiniaid nominavere recitatum. Inter alia quæ in defuncti honorem sunt narrata, ejus genealogiam memorare tenebatur, ex quibus nobilibus ortus fuerit familiis, et quæ præclara fecerint ejus majores facinora. Hujuscemodi poematum multa vidi exemplaria pulchre exarata. Ab Elizabethae Reginæ tempore nullus fuit Bardorum legitimus consessus: unde fit ut nil sit deinceps accurate et secundum prosodiæ regulas scriptum: eousque ut jamdudum Bardorum et historicorum opera (ex quibus solis vera et genuina Britanniæ historia petenda est) in maximo sint periculo ne funditus pereant. Quod multas ob causas in seculo tam docto et sagaci maxime est deplorandum, sunt quidem hoc ævo qui hæc studia velint rediviva, et qui plus ipsi possint in re poetica atque historica quam quos superior tulit aetas. Inter quos societas Cymmrodorion Londini, patriae atque maternae linguae amore instigata, inter alia laude digna instituta, nonnulla veterum et recentiorum melioris notae Bardorum poemata typis mandare meditatur. Opus profecto omnibus Cambris ingenuis gratissimum et longe desideratissimum. Optandum est potius quam expectandum, ut ii qui habent aliquid in poesi vel historia notatu dignum in privatis bibliothecis reconditum, id in vulgus emittant, aut saltem ab iis qui hujusmodi rebus operam navant perlegi permittant. Sic enim suae famae et patriae commodo melius consulent quam vermibus et muribus committere.