Iliade (Livre IX). Salel.
CALYDON
"En Calydon règnoit
Œnéus, ung bon Roy qui donnoit
De ses beaulx Fruictz chascun an les Primices
Aux Immortelz, leur faisant Sacrifices.
Or il aduint (ou bien par son uouloir,
Ou par oubly) qu'il meit à nonchalloir
Diane chaste, et ne luy feit offrande,
Dont elle print Indignation grande
Encontre luy, et pour bien le punir
Feit ung Sanglier dedans ses Champs uenir
Horrible et fier qui luy feit grand dommage
Tuant les Gens et gastant le Fruictage.
Maintz beaulx Pomiers, maintz Arbres reuestuz
De Fleur et Fruict, en furent abattuz,
Et de la Dent aguisée et poinctue,
Le Bléd gasté et la Vigne tortue.
Méléager, le Filz de ce bon Roy,
Voyant ainsi le piteux Désarroy
De son Pays et de sa Gent troublée
Proposa lors de faire une Assemblée
De bons Veneurs et Leutiers pour chasser
L'horrible Beste et sa Mort pourchasser.
Ce qui fut faict. Maintes Gens l'y trouvèrent
Qui contre luy ses Forces éprouvèrent;
Mais à la fin le Sanglier inhumain
Receut la Mort de sa Royale Main.
Estant occis, deux grandes Nations
Pour la Dépouille eurent Contentions
Les Curetois disoient la mériter,
Ceulx d'Etolie en uouloient hériter."
Iliade (Livre X). Salel.
THE BATHERS
"Quand Ulysses fut en la riche tente
Du compaignon, alors il diligente
De bien lier ses cheuaulx et les loge
Soigneusement dedans la même loge
Et au rang même ou la belle monture
Du fort Gregeois mangeoit pain et pasture
Quand aux habitz de Dolon, il les pose
Dedans la nef, sur la poupe et propose
En faire ung jour à Pallas sacrifice,
Et luy offrir à jamais son seruice
Bien tost après, ces deux Grecs de ualeur
Se cognoissant oppresséz de chaleur,
Et de sueur, dedans la mer entrèrent
Pour se lauer, et três bien so frotèrent
Le col, le dos, les jambes et les cuisses,
Ostant du corps toutes les immondices,
Estans ainsi refreichiz et bien netz,
Dedans des baingz souefs bien ordonnez,
S'en sont entréz, et quand leurs corps
Ont esté oinctz d'huyle par le dehors.
Puis sont allez manger prians Minerue
Qu'en tous leurs faictz les dirige et conserue
En respandant du uin à pleine tasse,
(pour sacrifice) au milieu de la place."
[II. ANDREAS DIVUS]
In the year of grace 1906, '08, or '10 I picked from the Paris quais a Latin version of the Odyssey by Andreas Divus Justinopolitanus (Parisiis, In officina Christiani Wecheli, M, D, XXXVIII), the volume containing also the Batrachomyomachia, by Aldus Manutius, and the "Hymni Deorum" rendered by Georgius Dartona Cretensis. I lost a Latin Iliads for the economy of four francs, these coins being at that time scarcer with me than they ever should be with any man of my tastes and abilities.
In 1911 the Italian savant, Signore E. Teza, published his note, "Quale fosse la Casata di Andreas Divus Justinopolitanus?" This question I am unable to answer, nor do I greatly care by what name Andreas was known in the privacy of his life: Signore Dio, Signore Divino, or even Mijnheer van Gott may have served him as patronymic. Sannazaro, author of De Partu Virginis, and also of the epigram ending hanc et sugere, translated himself as Sanctus Nazarenus; I am myself known as Signore Sterlina to James Joyce's children, while the phonetic translation of my name into the Japanese tongue is so indecorous that I am seriously advised not to use it, lest it do me harm in Nippon. (Rendered back ad verbum into our maternal speech it gives for its meaning, "This picture of a phallus costs ten yen." There is no surety in shifting personal names from one idiom to another.)
Justinopolis is identified as Capodistria; what matters is Divus' text. We find for the "Nekuia" (Odys. xi):
"At postquam ad navem descendimus, et mare,
Nauem quidem primum deduximus in mare diuum,
Et malum posuimus et vela in navi nigra:
Intro autem oues accipientes ire fecimus, intro et ipsi
Iuimus dolentes, huberes lachrymas fundentes:
Nobis autem a tergo navis nigræ proræ
Prosperum ventum imisit pandentem velum bonum amicum
Circe benecomata gravis Dea altiloqua.
Nos autem arma singula expedientes in navi
Sedebamus: hanc autem ventusque gubernatorque dirigebat:
Huius at per totum diem extensa sunt vela pontum transientis:
Occidit tunc Sol, ombratæ sunt omnes viæ:
Hæc autem in fines pervenit profundi Oceani:
Illic autem Cimmeriorum virorum populusque civitasque,
Caligine et nebula cooperti, neque unquam ipsos
Sol lucidus aspicit radiis,
Neque quando tendit ad cœlum stellatum,
Neque quando retro in terram a cœlo vertitur:
Sed nox pernitiosa extenditur miseris hominibus:
Navem quidem illuc venientes traximus, extra autem oves
Accepimus: ipsi autem rursus apud fluxum Oceani
Iuimus, ut in locum perveniremus quem dixit Circe:
Hic sacra quidem Perimedes Eurylochusque
Faciebant: ego autem ensem acutum trahens a foemore,
Foveam fodi quantum cubiti mensura hinc et inde:
Circum ipsam autem libamina fundimus omnibus mortuis;
Primum mulso, postea autem dulci vino:
Tertio rursus aqua, et farinas albas miscui:
Multum autem oravi mortuorum infirma capita:
Profectus in Ithicam, sterilem bovem, quæ optima esset,
Sacrificare in domibus, pyramque implere bonis:
Tiresiæ autem seorsum ovem sacrificare vovi
Totam nigram, quæ ovibus antecellat nostris:
Has autem postquam votis precationibusque gentes mortuorum
Precatus sum, oves autem accipiens obtruncavi:
In fossam fluebat autem sanguis niger, congregatasque sunt
Animæ ex Erebo cadaverum mortuorum,
Nymphæque iuvenesque et multa passi senes,
Virginesque teneræ, nuper flebilem animum habentes,
Multi autem vulnerati æreis lanceis
Viri in bello necati, cruenta arma habentes,
Qui multi circum foveam veniebant aliunde alius
Magno clamore, me autem pallidus timor cepit.
Iam postea socios hortans iussi
Pecora, quæ iam iacebant iugulata sævo ære,
Excoriantes combuere: supplicare autem Diis,
Fortique Plutoni, et laudatæ Proserpinæ.
At ego ensem acutum trahens a foemore,
Sedi, neque permisi mortuorum impotentia capita
Sanguinem prope ire, antequam Tiresiam audirem:
Prima autem anima Elpenoris venit socii:
Nondum enim sepultus erat sub terra lata,
Corpus enim in domo Circes reliquimus nos
Infletum et insepultum, quoniam labor alius urgebat:
Hunc quidem ego lachrymatus sum videns, misertusque sum aio,
Et ipsum clamando verba velocia allocutus sum:
Elpenor, quomodo venisti sub caliginem obscuram:
Prævenisti pedes existens quam ego in navi nigra?
Sic dixi: hic autem mini lugens respondit verbo:
Nobilis Laertiade, prudens Ulysse,
Nocuit mihi dei fatum malum, et multum vinum:
Circes autem in domo dormiens, non animadverti
Me retrogradum descendere eundo per scalam longam,
Sed contra murum cecidi ast autem mihi cervix
Nervorum fracta est, anima autem in infernum descendit:
Nunc autem his qui venturi sunt postea precor non præsentibus
Per uxorem et patrem, qui educavit parvum existentem,
Telemachumque quem solum in domibus reliquisti.
Scio enim quod hinc iens domo ex inferni
Insulam in Æaeam impellens benefabricatam navim:
Tunc te postea Rex iubeo recordari mei
Ne me infletum, insepultum, abiens retro, relinquas
Separatus, ne deorum ira fiam
Sed me combure con armis quæcunque mihi sunt,
Sepulchramque mihi accumula cani in litore maris,
Viri infelicis, et cuius apud posteras fama sit:
Hæcque mihi perfice, figeque in sepulchro remum,
Quo et vivus remigabam existens cum meis sociis.
Sic dixit: at ego ipsum, respondens, allocutus sum:
Hæc tibi infelix perficiamque et faciam:
Nos quidem sic verbis respondentes molestis
Sedebamus: ego quidem seperatim supra sanguinem ensem tenebam:
Idolum autem ex altera parte socii multa loquebatur:
Venit autem insuper anima matris mortuæ
Autolyci filia magnanimi Anticlea,
Quam vivam dereliqui iens ad Ilium sacrum,
Hac quidem ego lachrymatus sum videns miseratusque sum aio:
Sed neque sic sivi priorem licet valde dolens
Sanguinem prope ire, antequam Tiresiam audirem:
Venit autem insuper anima Thebani Tiresiæ,
Aureum sceptrum tenens, me autem novit et allocuta est:
Cur iterum o infelix linquens lumen Solis
Venisti, ut videas mortuos, et iniucundam regionem?
Sed recede a fossa, remove autem ensem acutum,
Sanguinem ut bibam, et tibi vera dicam.
Sic dixi: ego autem retrocedens, ensem argenteum
Vagina inclusi: hic autem postquam bibit sanguinem nigrum,
Et tunc iam me verbis allocutus est vates verus:
Reditum quæris dulcem illustris Ulysse:
Hanc autem tibi difficilem faciet Deus, non enim puto
Latere Neptunum, quam iram imposuit animo
Iratus, quem ei filium dilectum excæcasti:
Sed tamen et sic mala licet passi pervenientis,
Si volveris tuum animum continere et sociorum."