[2] See Guṇasēkara’s Grammar, p. 180. [↑]

[3] Thup., quoted in the next paragraph. See vol. iii, p. 169, line 18. [↑]

[4] Although Mr. Guṇasēkara states (Gram., p. 162, footnote) that tī is not used colloquially, the word is several times found in these tales, and I have heard it employed by villagers. [↑]

No. 81

Concerning a Royal Prince and a Princess

Rāja-kumārayakut Kumārikāwak gæna

Ekōmat eka nuwaraka raja kenekuyi waḍuwekuyi hēnayakuyi hiṭiyāya. Me tun denāgē pirimi daruwo tun denek siṭiyāya. Me lamayi tun denā yodunak ipiṭa nohot hatara gawuwakin ipiṭa guru­warayek la[n̆]gaṭa akuru iganaganḍa hæriyāya. Me tun denā eka ǣwara nuwarin piṭat-welā akuraṭa giyāma ara rāja-kumārayat hēna­kollat dennā guhin akuru kiyalā enakoṭa waḍuwage putā tawama maga yanawā. Ara denna bohoma kaḍisarakamin yanawā. E nisā waḍuwage putā ohugē piyā atin kiwuwā “Api tun denā eka ǣwara nuwarin piṭat-welā giyāma ara dennā issara-welā guhin akuru kiyalat enawā. Ekama dawasakwat eka ǣwara guhin akuru kiyalā enḍa bæri-unāya.” Næwata waḍuwage putāṭa da[n̆]ḍu monara yantreyak tanalā dīlā eyā eka pædagana guhin akuru kiyalā enakoṭa ara denna tawama yanawā akuraṭa. Eka dawasak rāja-kumārayā waḍuge putāṭa kiwuwā “Anē yāluwe maṭat denawada da[n̆]ḍu monara yantre pædalā balanḍa” kiyalā æhæwuwāya. Ewiṭa waḍuwage putā “Hon̆dayi” kiyalā lanu da[n̆]gē pāgana hæṭi kiyalā dunnāya. Kumārayā lanu da[n̆]gē allanakoṭama da[n̆]ḍu monara yantre guhin ahasē walākulwala ræ[n̆]dunāya. Ewiṭa e nuwara rajjuruwot sēnāwat baya-welā hiṭ[iy]a. Næwata e nuwara sǣstra-kārayot ganitak-kārayot ekatu-karalā æhæwuwā “Mē kumārayā kawadaṭa da[n̆]ḍu monara yantre ænna pāt-weyida.” Ewiṭa sǣstra-kārayō kiwuwā “Tun awurudu tun māsayak giya tæna æwit mūdē wæṭenawāya.” Ewiṭa rajjuruwo æmættayinḍa kiwuwā “E awurudu ganan dawas ganan ayiru-karaganā in̆dalā muda waṭa­kara dæl damāna i[n̆]dalā kumārayā wæṭena wahama goḍa-ganḍa onǣya” kiyalā niyama-keruwāya. Næwata kumārayā da[n̆]ḍu monara yantrē lanu allana welāwaṭa pāt-bahinḍa paṭan-gattāya. Wenin nuwaraka sohon bumiyaka nuga ukṣayak piṭaṭa da[n̆]ḍu monara yantrē pāt-unāya. Ewiṭa kumārayā da[n̆]ḍu monara yantrē gaha uḍa tiyalā gahen bæhælā e nuwaraṭa guhin æwidinḍa paṭan-gattāya. E nuwara rajju[ru]wannē kumārikāwat tawat kumāri­kāwo samaga wilaka nāna welāwaṭa mē kumārayat æwidagana yana welāwaṭa kumārikāwa duṭuwāya. Dækapu wahama kumārikāwa hituwā “Kumārayā kara-kāra bæ[n̆]da-gannawā nam ho[n̆]dayi” kiyalā. Kumārayat hituwā “Mē kumārī maṭa kara-kāra bæ[n̆]da-gannawā nam ho[n̆]dayi” kiyalā. Denna dennaṭa hitā-gattā misa katā-karaganḍa māruwak næti nisā kumārī e wilē mānel malak kaḍāgana eka isē tiyalā ibalā hiṭa næwata poḍi-karalā pāgalā dæmmāya. Kumārī mehema keruwē kumārayā sarana-pāwā gatta­hama eyāṭa yaṭahat-welā kīkaru-welā, inna bawa dænenḍayi. Kumārayaṭa eka tērilā hitaṭa gattāya. Næwata kumārayā e nuwara æwidagana yana welāwaṭa kumārī inna māligāwa sambu-unāya. Kumārayā ṭika welāwak etana inna welāwaṭa kumārīkāwa uḍu-mahan-talāwe janēleyak æralā wīdiya dihā balā inna welāwaṭa me kumārayā inna bawa dækalā katā-keruwāya. Ewiṭa kumārayaṭa kiwuwā “Oba ræ unāyin passē mama me janēlē æralā tiyanawā. Oba waren.” Næwata kumārayā māligāwe sērama nidā-gattaṭa passē æwit balāpuwāma janēlē æralā tibunāya. Kumāriṭa katā-karalā māligāwaṭa ætul-unāya. Næwata denna katā-baha-karalā kumārayā eli-wenḍa palamuwen māligāwen piṭa-welā guhin ræ wena kal i[n̆]dalā āyet enawāya. Ewiṭa kumāri kumārayā māligāwēma tiyāgannā pinisa e nuwara ācāri minihekuṭa rahasē enḍa kiyalā masuran dahasakut dīlā minihā ho[n̆]daṭa diwurawalā kumāri kiwuwā “Loku pān-kandak tanalā eka ætulē minihekuṭa inḍa tanalā ekaṭa yaturu iskūppu karakawalā wikunanḍa genena hæṭiyaṭa raja-wāsalaṭa ænna waren genahama mama rajjuruwanḍa kiyalā mama gañan.” Ewiṭa gurunnæha guhin kumāri kiyāpu hæṭiyaṭa pān-kanda tanalā rajjuruwo la[n̆]gaṭa genāwāya. Næwata kumāri æwit “Mēka maṭa onǣ” kiyalā ænna guhin māligāwe tiyā-gattāya. Gurunnæhæṭa rajjuruwo masuran pan siyayak dunnāya. Næwata ara kumārayā pān-kanda atulaṭa damalā hiṭiyāya. Nobo dawasak yanakoṭa kumārī baḍa-gærbba unāya. Kumāri baḍin inna bawa rajjuruwanḍa dænilā māligāwa waṭēṭa mura tiyalā a[n̆]ḍa bera prasidda kalā mē horā allanḍa rajjuruwot mura-kārayot puluwan ussaha-keruwā horā allanḍa numut bæri-unāya. Eka kanawændum gǣniyak kiwuwā “Maṭa allanḍa puluwani horā allanḍa maṭa hawaha udæhana kumāri inna māligāwaṭa yanḍa denawā nam.” Ewiṭa rajjuruwo e gǣniṭa tissē de wēlē yanḍa iḍa dunnāya. Kīpa dawasak yana welāwaṭa ara pān-kanda ætulē minihek inna bawa me gæniṭa dænilā dawasak hīn wæli poṭṭaniyakut æragana guhin kumārī ekka katā-kara kara hiṭapu gaman wæli poṭṭaniya pān-kanda waṭēṭa damalā tunī-karalā āwāya. Kumāriṭa meka soyā-ganḍa bæri-unā. Ara gæni pahuwa dā udēma guhin bæluwāma kumārayāgē aḍi tibunāya ara wællē. Duṭu wahama gæni guhin rajjuruwo ekka kiwuwā “Mama horā ælluwā. Yan balanḍa.” Mæhællī guhin “Onna oya pān-kanda ætulē tamayi horā innē” kiyalā rajjuruwanḍa pennuwāya. Ewiṭa rajju[ru]wo pān-kanda kaḍalā bæluwāma horā hiṭiyāya. Næwata rajjuruwo niyama-keruwā horāṭa wada-karalā ænna guhin kapalā damanḍa kiyalā wada-karuwanḍa kīwāya. Ewiṭa wada-karuwo kumārayā bæ[n̆]da­gana wada-bera gahagana ara sohon bumiyaṭa anna giyāya. Ewiṭa kumārayā kiwuwā wada-karuwanḍa “Yam kenek maranawā nam eyāṭa hitu dē kanḍa bonḍa dīlā neweda marannē. E nisā mama mē nuga gahaṭa guhin nuga geḍi dekak kālā enakal obalā me gaha waṭeṭa ræggana hiṭapallā. Maṭa wena pænalā yanḍa tænak næta.” Ewiṭa wada-karuwo “Ho[n̆]dayi” kiyalā kumārayā gahaṭa goḍa-welā ara da[n̆]ḍu monara yantrēṭa goḍa-welā ahasaṭa pæddāya. Wada-karuwo balāna hiṭiyakoṭa kumārayā igililā giyāya. Næwata wada-karuwo rajjuruwannen sōli wæṭeyi kiyalā kaṭussek allalā kapalā kaḍuwe lē gāgana guhin rajjuruwanḍa pennuwā horā kapalā dæmmāya kiyalā. Edā hiṭa kumārī sōken kannē bonnē nætuwa hiṭiyāya. Kīpa dawasakaṭa passē kumārayā da[n̆]ḍu monara yantrē pædagana æwit kumārī inna māligāwa uḍa hiṭawalā ulu ahak-karalā kumārayāgē atē tibunu pēræs-munda kumārī inna tænaṭa ætæriyāya. Kumārayāge saluwakut atǣriyāya. Ewiṭa kumāri kumārayā bawa dænagana redi ihalaṭa wīsu-keruwāya. At-wæla bæ[n̆]dagana bahinḍa ewiṭa kumārayā bæhælā kumāriṭa kiwuwā “Mama maranḍa sohon bumiyaṭa ænna giyā. Mama wada-karuwo rawaṭawalā gahaṭa goḍa-welā mage da[n̆]ḍu monara yantrē gaha uḍa tibunā mama ekaṭa goḍa-welā pædagana giyāya.” Næwata kumārit kumārayat dennama giyāya. Yana welāwaṭa kumāriṭa dasa masa sampurna-welā hiṭiyāya. Yana welāwaṭa baḍē rudā allanḍa paṭan-gattāya. Næwata da[n̆]ḍu monara yantrē maha himālēkaṭa pāt-karalā wināḍiyaṭa atu-geyak tanalā kumāri wædu­wāya. Ewiṭa kumārayā kiwuwā “Mama mehe guhin gindara ṭikak aragana ena kal hiṭapan” kiyalā kumāriṭa kiyāgana da[n̆]ḍu monara yantrē pædagana kumārayā giyāya. Guhin pol-lellakaṭa gindara aragana pædagana muda mædin ena welāwaṭa pol-lella dālā da[n̆]ḍu monara yantrēṭa gindara allalā dǣwāya. Næwata kumārayā æwit mūdē wæṭunāya. Ara palamu kiyāpu awurudu gananat edāṭa kammutu-welā tibunāya. Mudē dæl damāna hiṭapu aya kumārayā wæṭunu wahama goḍa-gattāya. E kumārayā e nuwara uyan-wattak wawāgana etana hiṭiyāya. Ara himālē wadāpu kumāriṭa kisi sawu-saranak nætuwa inna atara e himālē tapas rakina tāpasa kenekuṭa me duka penilā kumārī inna tænaṭa æwit katā-keruwāya. Ewiṭa kumāri tāpasayo duṭuwaṭa passē hitē tibunu karadarē ṭikak arilā tāpasa-inḍa kiwuwā “Mama me wanāntarē æwidalā palawæla ṭikak soyāgana ena turu me lamayā balā-ganna­wada” kiyalā æhæwuwā. Næwata tāpasayō kiwuwā “Mama lamayā ælluwot maṭa kiluṭayi. E nisā oba mæssak tanalā ēka wælakin ellalā mæssē wælak bæ[n̆]dalā lamayā mæssē budi-karawalā hiṭa palayan. Lamayā a[n̆]ḍana welāwaṭa mama æwit wæla gāwin allalā hollanñan ewiṭa lamayā nawatinawā æta.” Tāpasayo kiyāpu hæṭiyaṭa karalā kumāri palawæla soyāgana kǣwāya. Eka dawasak kumārī lamayaṭa kiri powalā mæssē budi-karawalā palawæla soyanḍa giyāya. Næwata ara lamayā mæssen peralilā bimaṭa wæṭilā a[n̆]ḍana welāwaṭa tāpasa-inḍa æhilā æwit bæluwāma lamayā peralilā bima wæṭilā hiṭiyāya. Ewiṭa tāpasa-inḍa lamayā allanḍa kiluṭa nisā malak kaḍalā malaṭa sattak kriyā-karalā “Me lamayā wāgēma lamayek mæwiyan” kiyalā hituwāya. Næwata e wāgēma lamayek mæwunāya. Kumārī æwit balāpuwāma lamayi dennek innawā dækalā kumārī tāpasa-ingen æhæwuwā “Mokada ada lamayi dennek.” Næwata tāpasayō kiwuwā “Mama enakoṭa lamayā wæṭilā a[n̆]ḍa a[n̆]ḍā hiṭiyā. Maṭa lamayā allanḍa kiluṭa nisā mama e wāgēma lamayek mæwuwāya.” Næwata kumāri kiwuwā “Maṭa oya wacanē wiswāsa-karanḍa bæriya. Ehe nan āyet lamayek mawanḍa onǣ maṭa balanḍa.” Ewiṭa tāpasayo kiwuwā “Obaṭa eka lamayā tanāganḍa tiyena amāruwē hæṭiyaṭa tun denek unāma kopamana amāruwakda.” “Kamak næta. Mawalā denḍeyi. Maṭa tanāganḍa puluwani.” Ewiṭa tāpasayō malak kaḍalā sattak kriyā-karalā mæssa uḍa tiyāpuwāma e wāgēma lamayek mæwunāya. Næwata kumārī santosa-welā lamayi tænuwāya. Næwata lamayi tænilā e lamayi wihin wanāntare æwidalā palawæla soyāgana æwit mawuṭa dīlā kanḍa paṭan-gattāya. Eka dawasak me tun denā æwidagana yana welāwaṭa loku gan̥gāwak sambu-unāya. Balāpuwāma ga[n̆]gen egoḍa loku uyan-wattak penenawāya. Ewiṭa me tun denā “Pīnanḍa pulu wanda” kiyalā hu[n̆]gak duraṭa pīnalā āpahu æwidin “Heṭa uḍēma emu” kiyāgana ṭika ṭika palawæla soyāgana guhin mawuṭa dīlā pahuwa dā udēma dunu italut æragana tun denama ga[n̆]ga gāwaṭa giyāya. Guhin tun denama pīnāgana uyan-wattaṭa guhi[n] bæluwāma noyek palawæla jāti tibunāya. Næwata me tun denā kaḍalā kana welāwaṭa e uyana rakina uyan-gowuwo dækalā duwagana æwit allanḍa tænuwāya. Ewiṭa me tu[n de]nā dunu æraga[na] widinḍa tænuwāya. Næwata uyan-gowuwo pænalā duwagana guhin rajjuruwo atin kiwuwāya. Me tun denā puluwan tarama kālā hu[n̆]gak kaḍāgana ekan-welā giyāya. Ewiṭa rajjuru[wō] uyan-gowuwanḍa kiwuwā “Heṭat mē horu āwot wahama maṭa dannawāpallāya.” Pahuwa dat ara tun denā æwit kaḍana welāwaṭa uyan-gowuwo guhin kiwuwā. Ewiṭa rajjuruwo dunu ītalut aragana æwit widdāya. Widapuwāma ītalē guhin ara kumārayō la[n̆]ga āpahu balā wæṭunāya. Næwata e gollat rajjuruwanḍa widdāya. Et e hæṭiyaṭama ītalē guhin rajjuruwo la[n̆]ga āpahu balā wæṭunāya. Næwata de-gollama lan-welā hiṭa katā-keruwāya “Mēka loku pudumayak unē. De-gollagen kāṭawat wædunē næti kāriya loku pudumayak. E nisā de-gollama yan̥ panḍitayō la[n̆]gaṭa mēka tōranḍa.” Ewiṭa de-gollama guhin panḍitayinḍa kiwuwā me unu kāriya. Ewiṭa panḍitayō tōralā kiwuwā rajjuruwanḍa “Tamunnānsē dænaṭa tun hatara awurudda­kaṭa ihatadī kumārikāwak kændana hiṭiyā. E kumārīgē tamayi mē tun denā tamunnānsēṭa jātaka daruwo. E nisā dewiyo wihin mēka pennalā innē. Kumārikāwa inna tænakin guhin kændana enḍeyi” kiyalā panḍitayō rajjuruwan[ḍa] kīwāya. Næwata rajjuruwanḍa matakwelā wināḍiyaṭa næwak sarasāgana panca-suriya (sic) nādēn ara kumārī inna wanāntareṭa guhin kumārī a[n̆]ḍa-gahagana æwit kumārit kumārayō tun denat rajjuruwot e uyanē hiṭiyāya kiyalā tibenawāya.

Cultivator, North-Central Province.