U Loh Ryndi bad Ka Lim Dohkha.

Ki Synteng ki batai ia ka jinglong tynrai ki Siem Suhtnga kumne. La don u wei U Wár Umwi, uba kyrteng U Loh Ryndi, uba la leit khwái dohkha na ka Wah Umwi; te ynda la ngat tang kata kawai u la wan noh sba la ieng. Ynda u la syang u la buh noh halor tyngír ha ka ruh. Hangta u la klet bad um kynmáw shuh ban bám ia ka. Kumta ynda la-shái mynstep u la leit kái pat sha lum, te haba u la wan noh la jan miet u la shem ia ka iing jong u ba la sár la sumar bad ka ja ba la ih. Mynkata u la lyngngeh shibán ba ka long kumne. Te kum la-shái ka la long kumjuh. Ynda ka shu dem iailong kumne-pa-kumne la bán sín eh, ynda kumta u la leh ia lade kum u ban sa leit lúm, u da ting ia u ksew. Hinrei u la rih noh baroh shi sngi harud nong, bad ynda la poi ka por shet ja u la wan noh sha iing. Te mynba u la ioh-i ba la tydem ding ha ieng u la syntiat bha biang ba un ioh rung kynsan bluit hapoh. Hynda kumta u la shem ia ka kynthei hangta. U la ong ia ka, "Pha kaei"? Ka la ong ia u, "nga long Ka Lih-dohkha, ma nga, nga long kata ka dohkha ba me la ngat bad me la klet ban bam." Ynda kumta ka la ong ia u "me wat pyntip iano iano ruh, nga don ki kur shibún eh, ngin ia leit sháw ia ki ban wan noh shane." Kumta U Loh Ryndi u la buh ia la ka kmie ban sumar ia ka iing tad ynda un wan na ka jingleit jong u. Ynda ki la ia leit ki la poi ha kata ka jaka ba u la ngat ia ka. Ynda kumta ka la sid ha ka um, u te u nang sah ha ka ryngkew. Te la shibit ka la wan pat sha u bad ka wallam lem bad ka ia ki kur, hinrei ki long katno ngut ym lah banong, bad ki la leit baroh sha ka iing U Loh Ryndi. Te mynba Ka Lih Dohkha ka la sydang rung ha iing, hamar be kan sa jám ia ka shahksew ka la ioh-i ia u synsar ba la buh ka kmie jong u hapoh kata ka shahksew; namarkata ka la kylla dín bak bad ki kur jong ka sha kata ka wah. Hadin kata U Loh Ryndi u la phohsníw, u la ioh-i ha kata ka jingphohsniw ia Ka Lih Dohkha ba ka la leit noh sha ka shnong ba ki khot ka Suhtnga ha ka Umwai-khyrwi (naduh kata la jah noh ki dohkha ha ka wah Umwi haduh mynta). Te u ruh u la leit sha kata ka wah ban khwai ia ka, bad ynda u la ngat u la shem ba ka sumar ia u kumjuh. Ynda nangta u la shongkurim bad Ka Lih Dohkha, bad u la ioh khún khadar ngut ki kynthei uwei u shynrang. Ynda la rangbah kita ki khún u Loh Ryndi bad Ka Lih Dohkha ki la leit noh baroh ar ngut ha kata ka Umwai Khyrwi. Te ki ong ba na u ryngwiang khwai jong U Loh Ryndi, harud um ba u la ieh noh, la long ki shken kiba ka mat ka long khongpong bad ka sla de kumjuh jen haduh mynta.

Kyllang and Symper.

Kyllang is a hill which is near the village of Mawnai in Khadsawphra, and Symper is a hill which is situated in the Siemship of Maharam. The old folks say that there are gods which inhabit these hills, which are called U Kyllang and U Symper. These gods had a quarrel for some reason that we mortals do not know. They fought by throwing mud at one another. After they had fought, once or twice, U Kyllang proved victorious. So U Symper, having been humiliated, sits quietly in his own place to this day, and U Kyllang sits very proudly because be was victorious in the fight. The holes which are like tanks in U Symper's sides remain to this day; it is said that U Kyllang made those holes during the battle.

U Kyllang [34] bad U Symper.

U Kyllang u long u lúm uba hajan ka shnong Mawnái ha Khadsawphra bad U Symper u dei u lúm uba long ha ri Maharam. Ha kine ki lúm ki tymmen ki jiw tharai ba don ki blei kiba shong hangto kiba kyrteng U Kyllang bad U Symper. Kine ki blei baroh ar ngut ki la ia kajia namar kano kano ka dáw kaba ngi u bynríw ngim lah ban tip. Te ki la ialeh baroh ar ngut da kaba ia khawoh ktih. Ynda ki la ialeh shi por ar por jop U Kyllang. Kumta U Symper u shong pynrit ia lade ha la ka jaka jar-jar haduh mynta, bad U Kyllang u shong da kaba sngew khráw sngew sarong shibún ba u la jop ha ka jingialeh. Ki thlíw kiba long kum ki pukri kiba don ha ki krung u lúm Symper ki sah haduh mynta; ki ong ba la pynlong ia kito ki thlíw da U Kyllang ha ka por ialeh.

The Siem creating stone at Mawsmai.

On the outskirts of Mawsmai village, and to the west of it, stands a hill; it is a very beautiful hill. From a distance it looks like the hump of a bull. It has big trees growing on it, as people are afraid to cut them because they believe that the god "Ryngkew" is there, who takes care of and protects the country. This hill has two names, U Mawlong Siem and U Lyngkrem. U Mawlong Siem is the smaller (peak) on the southern side, and U Lyngkrem the taller one, in which there is a cave. The Mawsmai people sacrifice once or twice a year according to the god's demand. The Mawsmai people have, besides U Mawlong Siem, other village gods (called "Ryngkew"). The name of the one is "U Rangjadong," and the name of the other "U Ramsong." Sacrifices are offered to these two also. U Mawlong Siem is a very great and stern god. The other gods dare not engage in battle with him. He has a daughter called "Ka Khmat Kharai" (i.e. the mouth of the abyss). The god of the Umwai people fell in love with this daughter, but he was unable to obtain her in marrage, as U Mawlong Siem did not like him. It is not possible to know the exact reason why the name of U Mawlong Siem was given to him, but at any rate it appears that the name arose from the fact that in olden days before the death of a Siem there used to be heard at "Mawlong Siem" a great noise of beating of drums. The Mawsmai and the Mawmluh people used to hear it, and they attributed it to the god "Mawlong Siem," who beat the drum for his children to dance to. At any rate, when this sound is heard, it never fails to portend the death of a Siem. It appears that this hill was called "Mawlong Siem" for that reason.

U Mawlong Siem ha Mawsmai.

Harúd 'nong Máwsmái don u wei u lúm uba shaphang sepngi na ka shnong. Une u lúm uba i-tynnad shibún. Ban khymih na sha jingngái u long kum u syntai masi kyrtong. U don ki dieng kiba khráw ki bým jiw don ba núd ban thoh ban daiñ namar ba ki ñiew ba u long U Ryngkew u blei uba sumar uba da ia ka muluk ka jaka. Ia une u lúm ki khot ar kyrteng, U Mawlong Siem bad U Lyngkrem, U Máwlong Siem u long uta uba kham lyngkot shaphang shathi, bad U Lyngkrem u long uta uba jerong eh bad uba don ka krem Pubon hapoh. Ia une U Mawlong Siem ki Máwsmái ki jiw ai jingknia da u blang shisin shi snem ne shi sin ar snem katba u pan. Ki Mawmluh ruh ki leh kumjuh na la shnong. Nalor une U Mawlong Siem ki Máwsmái ki don shuh ki Ryngkew hajan shgong, uwei U Rangjadong bad uwei pat U Ramsong. Ia kine ki kñia. Une U Mawlong Siem u long u blei uba khráw shibún bad uba eh. Ki para blei kim núd ban ia leh thyma ia ki. U don kawai ka khún kaba kyrteng "Ka Khymat Kharái," u blei ki Umwái u i-bha ia ka, hinrei um lah poi namar U Máwlong Siem úm sngewbha ia u. Ban tip thikna ia ka dáw balei ba khot kyrteng Máwlong Siem ia u ym lah ban tip; hinrei la kumno kumno i-mat ba kane ka kyrteng ka la mih namar ba mynhyndái haba yn sa iap Siem la jiw ioh sngew hangta ha U Máwlong Siem ba don ka jingsawa tem ksing kaba khraw shibun. Ki Mawsmai bad ki Mawmluh ki jiw ioh sngew, bad ki jiw tharai ba u blei Mawlong Siem u tem ksing ban pynshád khún. Lei lei haba la ioh sngew kum kata ka jingsawa ym jiw pep ia ka ban iap Siem, bad i-mat ba na kata ka daw la khot kyrteng ia une u lum Máwlong Siem.