International Language, Past, Present & Future / With Specimens of Esperanto and Grammar

by Walter John Clark

¹Mother's. Father = patr‑o; suf. -in denotes feminine; ending -a makes it an adjective. ²In crowds. Crowd = amas‑o; ending -e makes it an adverb. ³Astonish. To wonder = mir‑i; suf. -ig makes it transitive. ⁴Got in a rage. Anger = koler‑o; pref. ek- denotes beginning; suf. -iĝ denotes becoming. ⁵Foolishness. Sense = senc‑o; without = sen; suf. -aĵ = without‑sense‑stuff. ⁶Become. Suf. -iĝ is here used alone as a verb = to become.

Kaj Namezo timis por sia semo, kaj pripensis kiel li povos savi ĝin de la najbaroj kiam ĝi ekkreskos. Kaj li eliris el la vilaĝo nokte, kaj plantis ĝin malproksime de ĉiuj domoj, apud rivereto en malleviĝo de la tero, kie oni ĝin ne vidos ĝis ĝi estos tre granda. Kaj komence li iris tien nur nokte; sed, ĉar li ne parolis plu pri sia semo, la vilaĝanoj forgesis la aferon, tiel ke li povis eliri el la vilaĝo vespere post sia taglaboro kiam li volis, kaj neniu zorgis pri tio, kien li iras. Sed li ne kuraĝis ĝin transplanti apud sian dometon, timante ke oni difektu ĝin aŭ ŝerce aŭ malice, kaj sekve restis por li la granda laborado iri, kiam li estis jam laca, malproksimen por flegi ĝin.

And Namezo feared for his seed, and thought how he could save it from the neighbours when it began to grow up. And he went out of the village by night, and planted it far away from all the houses, by a little stream in a hollow1 of the ground, where it would not be seen till it grew very big. And at first he went there only by night; but, as he said no more about his seed, the villagers forgot the matter, so that he could go out of the village in the evenings after his day's work whenever he liked, and nobody troubled about where he was going.2 But he did not dare to transplant it to his own cottage, fearing that they would damage it in jest or malice, and so the hard work remained for him of going a long way to look after it, when he was already tired.

¹A hollow. To raise = lev‑i; suf -iĝ makes it intransitive; pref. mal- denotes the opposite; ending -o makes it a noun. ²Where he was going. "Where" here = "whither," therefore add -n, which denotes motion.

Jaroj forpasadis: Namezo grandiĝis, sed lia kreskaĵo ne volis grandiĝi. Multfoje li malesperis, vidante ke ĝi kvazaŭ ne kreskadis plu, aŭ ke ĝi en somero havis velkan mienon. Multajn vintrojn ĝi preskaŭ mortis per frosto. Sed li persistis, kaj ĉiuokaze li provis ian novan flegon, ĉar neniam antaŭe en la tuta lando oni kreskigis tielan plantaĵon. Iatempe li metis sterkon: tiam li subdrenis la teron, ĉirkaŭhakis la branĉetojn, aŭ ŝirmis la burĝonojn kontraŭ la ventoj. Ree, vidante ke malgraŭ ĉio la arbeto ne prosperis, li pretigis novan teraĵon kaj transplantis ĝin, antaŭe enpluginte alispecan teron. Li eksperimentis per seka, poste per malseka, subtero: unuvorte, li senĉese penadis, diversigante konstante la kondiĉojn ĝis li ĝuste trafos. Fine, kiam li jam de longe estis plenaĝa, lia deziro plenumiĝis: tie, apud la rivereto staris granda belkreska arbo.

Years passed away: Namezo grew up,1 but his plant would not grow up too. Many a time he despaired,2 seeing that it seemed as though it had given up growing, or that it had a faded look in summer. Many winters it nearly died of the frosts. But he persevered, and in every case3 he tried some new treatment, for never before in the whole land had any one grown4 such a plant. At one time he would put on manure; then he tried draining the ground, pruning the shoots, or protecting the buds against the winds. Again, seeing that in spite of all the little tree did not flourish, he prepared5 a new soil-bed and transplanted it, having first ploughed in a different kind of earth. He experimented with dry, and then with damp, sub-soil: in short, he toiled ceaselessly, constantly varying6 the conditions till he should hit off the right thing. At last, when he had long come to be a grown man,7 his desire was fulfilled:8 there beside the stream stood a fine big tree.

¹Grew up. Big = grand‑a; suf. -iĝ denotes becoming. ²Despaired. To hope = esper‑i; pref. mal- denotes opposite. ³In every case. To happen = okaz‑i; any or all = ĉiu; ending -e makes it adverbial = "any‑happening‑ly," i.e. whatever happened. ⁴Grown. To grow (intrans.) = kresk‑i; suf. -ig makes it transitive. ⁵Prepared. Ready = pret‑a; suf. -ig = to make ready. ⁶Varying. Diverse = divers‑a; suf. -ig = to render diverse. ⁷A grown man. Age = aĝ-o; full = plen‑a; ending -a denotes adj. ⁸Was fulfilled. To fulfil = plenum‑i; -iĝ denotes becoming.

En somero, kiam la folioj estis plenaj, li kondukis tien kelkajn amikojn, kaj ili ĝojis sidantaj vespere sub la freŝa ombro. En aŭtuno ili kolektis la semujojn, portis ilin en la vilaĝon, kaj penis decidigi la vilaĝanojn planti la semaron apud siaj dometoj, por havi ŝirmilon. Sed la vilaĝanoj ne volis.

In summer, when it was in full leaf, he took his friends there, and they rejoiced sitting in the cool shade at evening. In autumn they collected the pods,1 took them to the village, and tried to get the villagers to plant the seed by their homes, to give them shelter. But the villagers would not have them.

Unu diris, "Arbo estas neebla."*

One said, "A tree is impossible."2

Kaj Namezo respondis, "Arbo ekzistas. Venu kun mi, kaj mi vidigos vin."

And Namezo answered, "A tree exists. Come with me, and I will show3 you."