Pezakore, Namezo reiris hejmen, kaj envoje li renkontis vilaĝanaron portantan hakilojn. Li demandis kial ili portas hakilojn. Heavy at heart, Namezo went home again, and on the way he fell in with a band of villagers6 carrying axes.7 He asked why they were carrying axes.
"Por dehaki la arbon," respondis la grupestro; "ni timas ke ĝi etendiĝos sur la tutan landon. Se oni prenos la fruktetojn kaj plantos ilin apud sia loĝejo, la arboj entrudos sin en la kampojn kaj en la florbedojn, kaj elpuŝos la aliajn kreskaĵojn." "To cut down the tree," replied the leader of the band8; "we are afraid that it will spread and fill the whole land. If the people take the fruits and plant them at their own homes,9 trees will encroach upon the fields and upon the flower-beds, and will drive out the other plants."

1Wretch. Misery = miser‑o; suf. -ul denotes having the quality of. 2Ingenious. To find = trov‑i; out = el; suf. -em denotes propensity or aptitude. 3Deadly. To die = mort‑i; suf. -ig denotes to cause to die. 4Beneficial. Profit‑causing; suf. -ig. 5Fellows. With = kun; suf. -ul denotes state or quality. 6A band of villagers. Suf. -ar denotes a collection. 7Axes. To hew = hak‑i; suf. -il denotes instrument. 8Leader of the band. Band = grup‑o; suf. -estr enotes chief of. 9Homes. To dwell = loĝ-i; suf. -ej denotes place.

"Sed vi tute ne devos planti la arbojn en la kampoj kaj florbedoj," diris Namezo. La arboj havas utilon diferencan de la aliaj kreskaĵoj kaj oni plantos ilin en aparta loko. Se okaze arbo altrudos sin inter la rikoltojn, oni elradikos ĝin tuj, antaŭ ol ĝi grandiĝos." "But you must not plant the trees in the fields and flower-beds," said Namezo. "Trees have a different use from other plants, and they will be planted in quite separate places. If by chance a tree pushes itself in amongst the crops, it will be rooted out at once, before it gets big."
"Ne, arbo estas danĝera," kriis la hakilistoj; kaj Namezo devis alvoki siajn amikojn por defendi la arbon. "No, trees are dangerous," cried the men with the axes;1 and Namezo had to call up his friends to defend the tree.
Poste Namezo iris hejmen kaj enfermis sin en sia dometo. Lia patrino estis jam de longe morta, kaj la gefratoj jam edziĝis, kaj li vivadis sole. Sed li nun ne povis eĉ resti sola. Venis la saĝuloj de la vilaĝo, kaj ili kriadis tra la fenestro, "Arbo estas bona ideo, sed vi kreskigis vian arbon malprave. Lasu nin do flegi ĝin laŭ nia bontrovo, kaj ni baldaŭ plibonigos ĝin, tiel ke ĝi estos vere alpreninda arbo." After this Namezo went home and shut himself up in his cottage. His mother was by this time long dead, and his brother and sister2 were now married,3 and he lived all alone. But now he could not even remain alone. The wise men of the village came along, and they kept shouting through the window, "Trees are a good idea, but you have grown your tree the wrong way. So let us look after it as we see fit, and we'll soon improve4 it, so that it shall be a tree really fit for us to take to."5

1The men with the axes. To hew = hak‑i; -il denotes instrument; -ist denotes agent. 2Brother and sister. Prefix ge- denotes both sexes. 3Were married. Husband (wife) = edz (in) -o; suffix -iĝ denotes becoming. 4Improve. Good = bon‑a; more = pli; -ig denotes causation. 5Fit to take to. To take = pren‑i; to = al; -ind denotes worthy.

Kaj al ili Namezo respondis nenion. Li sciis ke li estis doninta grandan parton de sia vivo por eksperimenti kaj estis produktinta belkreskan arbon, dum la lertuloj nun estis vidantaj arbon je la unua fojo, kaj tute malsciis la malfacilecojn kiujn oni devas venki, kaj eĉ ne komprenis la demandon kiun ili entreprenis solvi. Sed li sciis ankaŭ ke tiela konsidero estas por lertuloj malpli ol nenio. Estis malutile argumenti kun ili, ĉar ili ne sciis ke ili ne scias, kaj tio ĉi estas plej malfacila lerni. Tial li lasis ilin paroladi, kaj flegis sian arbon kiel antaŭe. "Ĉar," li diris al si mem, "kiam la arbo estos disvastiĝinta kaj multobliĝinta laŭspece tra la lando, per la grada sperto de multaj homoj fariĝos arba scienco, kaj tial ni fine ellernos la plej bonan flegmanieron." Ankaŭ li pensis, "la diablo estis prava: la diablo estas lertulo." And to these Namezo answered nothing. He knew that he had given a great part of his life to making experiment and had produced a well-grown tree, while the clever men were now seeing a tree for the first time, and were wholly ignorant of the difficulties that had to be overcome, and did not even understand the question they were undertaking to solve. But he also knew that to clever men such a consideration is less than nothing. It was no good to argue with them, for they did not know that they did not know, and this is the hardest thing to learn. So he let them keep on talking, and tended his tree as before. "For," said he to himself, "when the tree has spread and multiplied after its kind throughout the land, from many men's gradual experience there will arise a science of trees, and thus we shall in the end find out the best way of tending them." Also he thought, "The devil was right: the devil is a clever man."