Loco communiter usitatæ lectionis.
‘Deinde Menapii, Morini, Oromansaci juncti pago, qui Gessoriacus vocatur: Britanni, Ambiani, Bellovaci, Hassi.’
Ita legendum esse autumo.
Deinde Menapii, Morini, Pæmani[140], ac juncti pago, qui Gessoriacus vocatur, Britanni: Ambiani, Bellovaci, Essui[141].
Etenim propter defectum recti sensus loci hujus Pliniani, Harduinus Hassos omittit, ac Dionysius Vossius Essuos in Æduos mutat[142], cum e contrario, juxta meam emendationem, non omnia solum sint perspicua, verum & sine ulteriori meditatione ultimum caput libri IVti Plinii intellectu perquam facile reddatur, ubi verba ita sonant: ‘Polybius latitudinem Europæ ab Italia ad Oceanum scripsit XI. L. (1150.) M. P. etiam tum incomperta magnitudine ejus, est autem ipsius Italiæ XI. XX. (1120.) M. ad Alpes, unde per Lugdunum ad portum Morinorum Brittanicum, qua videtur mensuram agere Polybius XIII. XVIII. (1318). M.P.’ &c. quæ hucusque a nimine recte intellecta fuere. Quomodo, & quo tempore hi Britanni in Galliam venerunt, superest, ut inquiramus. Cæsar qui data occasione omnes Gallorum nationes enumerat, de Britannis tacet, neque de portu ipsorum Gessoriaco loquitur, unde jure concludimus, eos Cæsaris tempore ibi non fuisse. Dionysius Characenus videtur primus, qui eos hoc versu nominat[143]:
——————ubi Britanni,
Albæque gentes habitant martiorum Germanorum,
Hercyniæ sylvæ prætersalientes montes, &c.
Quod ejus commentator Eustathius Thessalonicensis Archiepiscopus ad Britannos continentem terram incolentes pertinere explicat, ita verba faciens:[144] “Britannorum autem nomen ferentes sunt e regione Britannicæ insulæ.” Hic Dionysius a Plinio lib. IV. cap. XXVII. vocatus est terrarum orbis situs recentissimus auctor. unde patet, quod hi Britanni non diu ante sedem ibi fixerint, atque Gessoriacum æedificaverint, an vero armorum violentia factum sit, vel absque ferro, ulteriori disquisitioni reliquendum erit.
Millium L. &c.] Videatur auctor noster cap. VII. p. 96.