Ut quidam scripsere stadiorum CCCCL.] Antoninus in Itinerariis, & Dio Cassius[145]; juxta demensiones recentiores mensurant 39 milliaria Regia seu CCCL. Stadia a Bononia, (Boulogne) usque eo, ubi olim Ritupis sita erat.
Illinc conspiciuntur Brittones, &c.] E portu Ambleteuse, qui veterum est Iccius, ora Angliæ opposita, in linea recta tantum 26 milliaria Regia distans, ut ex dimensionibus exactis constat, tota perfecte conspici potest.
Virgilius Maro.] Latinos inter Poëtas princeps, in Ecloga prima v. 67.
V. Agrippa vetus orbis descriptor.] Juliæ Oct. Augusti Cæsaris filiæ maritus: Primus videtur inter Romanos qui corpus Geographiæ conscripsit. Fundavit is Romæ PANTHEON, veram omnis bonæ architecturæ epitomen: De eo ejusque Commentariis Plinius hoc perhibet testimonium[146]: ‘Agrippam quidem in tanti viri diligentia, præterque in hoc opere cura, orbem cum terrarum orbi spectandum, propositurus esset, errasse quis credat, & cum eo Divum Augustum? Is namque complexam eam porticum ex destinatione & commentariis M. Agrippa a sorore ejus inchoatam peregit.’ Nummi ejus in curiosorum reperiuntur Musæis, in quibus corona navali coronatus cernitur[147], juxta illud Dionis lib. XLIX. p. 400.
Latitudinem ejus CCC.] Latitudo hæc ab Agrippa assignata e traditionibus Græcis desumta est, satisque bene respondet, si illa sumitur, quæ inter oram Walliæ & Norfolciæ est, quæ sola latitudo tres circini mensuras permittit, aliæ omnes latitudines Britanniæ adeo sunt irregulares, mappam geographicam, perspiciatur. Dio minimum latitudinem CCC stadiorum esse perhibet[148].
Beda vero rectius CC.] Errat hic Ricardus. Verba proprie non sunt ipsius Bedæ, verum e Gilda mutuata[149], qui iterum ea ex Æthico[150], Orosio[151], &c. hausit. documentum hoc est inter plura alia, quæ allegari possent, satis sufficiens, eum numquam vidisse Gildam. Dio Cassius[152] & Jornandes Episcopus latitudinem ad MMCCCX. Stadia figit[153], quæ æqualia 28875 passibus geometricis vel CCLXXXIX mill. Rom. Marcianus Heracleota aliam operandi viam ingressus, latitudinem Britanniæ ita metitur: ‘Latitudo autem ejus (Albionis) incipit quidem juxta Damnonium, quod dicitur etiam Ocrinum promontorium; desinit vero ad Novantum Chersonesum, & ejusdem nominis promontorium; adeo ut latitudo ejus juxta maximam lineam sit stadiorum MMMLXXXIII. id est CCCLXXXVI. M. P. plus minus[154].
Diversorum promuntoriorum, &c.] Quales sunt Cornwal, Pembrokeshire, Carnarvonshire, &c.
Quadragies octies Septuaginta quinque M. P.] Verba reperiuntur in Beda[155], Isidoro Hispalensi[156], Julio Solino[157], &c. Commentator hujus vetus ita verba Soliniana explicat[158]: ‘Circuitus Britanniæ quadragies octies LXXV. sunt. si quis voluerit ipsius circuitus mensuram scriptam ab Julio facilius intelligere ccc d cccc es, sive d cccc cccc es fore cognoscat. Sed si alicui tardanti ingenio hæc dimensio non satisfecerit, miliarios lapides esse fingat, in quibus XXX[159] lapidum, & d c simpliciter lapides fieri quis dubitabit?’ Sequitur hunc forsitan Ricardus noster Cap. II. 5. cum doctissimo D. Smith[160], qui in iis, quas in Bedæ paginam 40 concinnavit notas, explicat per tria millia sexingenta milliaria; error hic est in quem plures alii viri, cetroquin optimi incidere. Duas priores figuras in ultimas ducere videntur, quod nunquam ab ullo Romanorum auctore intendi novi cum certissimis. Subintellectum tantum voluere vocabulam centena, & hunc in modum scripsere XLVIII. LXXV. modus loquendi erat, quasi nostra lingua diceremus (4875) Forty eight hundred seventy five miles, vel Germanice: Acht und vierzig hundert, fünf und siebenzig. Ast cum maximus commentatorum numerus hoc non attenderit, inde maxima editionum Plinii pars, immo omnes, confusæ reperiuntur, quippe lineolam primis litteris superimpositam, quæ centenarium indigitat numerum millenarium indicare, præcario assumunt. Legitur hinc in Plinio XIII. M. XVIII. (13018.) loco XIII. XVIII. (1318.) quo ipso, toto cœlo a vero distant. Methodum meam rectissimam esse apparet, si Capellam cum Plinio cujus ille fidus est transcriptor, conferimus nulla sane de certitudine ejusdem mihi superest dubium, quicquid alii in contrarium scripserunt, cum Plinium ipsum a partibus meis habeam, ita dicentem: ‘Universum Orbis circuitum Eratosthenes, ducentorum quinquaginta duorum millium Stadium prodidit. quæ mensura Romana computatione efficit trecenties quindecies centena millia passuum[161].’ Et verum id quidem, nam Stadium CXXV passibus constat[162]. proinde si 252,000 per 125 multiplices, fiunt 31500,000 passuum.
Marcianus author Græcus.] Auctor supranominatus, ex Heraclea Ponti oriundus, unde Heracleota dictus, reliquit nobis Periplum percuriosum, quem Hudson noster lingua Græca, addita versione sua Latina, publici juris fecit. Reperies illum in volumine I. Geographiæ veteris scriptorum Græcorum minorum, Oxonii e Theatro Sheldon. 1698. 8. quæ de insulis Britannicis habet ex Ptolemæo & Protagora desumta videntur. Locus vero quem Ricardus noster refert, est pag. 59. ubi universa, inquit, ‘peripli totius Albionis insulæ stadia non plura 28604. id est 3575. M. P. & dimidium, non pauciora stadiis 20526. sive 2576. M. P. fere,’ inde patet auctorem nostrum majorem numerum recepisse.
mdiↄↄlxxv milliaria.] Qui Monachus noster in hunc mirum computum inciderit, non video, cum nunquam simile quid invenerim. Mentem ejus capere non potuissem, ni Marcianum in hoc sibi consentientem appellasset. Jam auctor hic, ut nuper dictum, duplum affert numerum, quorum maximus 3575 Milliaria cum dimidio complectitur. unde liquet M.D. a numero iↄↄlxxv. subtrahenda esse sic: 5075−1500 = 3575.