CONSCENDO, is, scendi, scensum, ere, n. et a. Monter sur. Syn. Ascendo. Usus: Conscende, quæso, et ad nos trajice, subintell. navim, s’embarquer. Cf. [Ascendo].
CONSCENSĬO, ōnis, f. Action de monter dans. Usus: Conscensio in naves.
CONSCĬENTĬA, æ, f. Conscience. Syn. Recordatio, animi quædam ratio, vis, et lex, a qua et de recte factis, et secus admonemur. Epith. Comes, communis, jucundissima bene actæ vitæ, præclara, recta, scelerata, stabilis, digna supplicio. Phras. I. (Conscientia bona. Vulg.) Bonne conscience. Conscientia bene actæ vitæ; conscientia recte factorum; mens bene sibi conscia; optimæ mentis conscientia; conscientia rectæ voluntatis; conscientia recta et præclara. (Est homo bonæ conscientiæ, Vulg.), cet homme a la conscience pure. Vir est integerrimæ mentis; justus, integer, æqui ac recti amans; integer, et bonus; cui religio sit, quidquam præter fas et æquum agere; quidquam aggredi, quod cum recti honestique legibus non consentiat; vir est optimæ mentis conscientia tutus; qui, quæ agere parat, omnia ad leges divinas, ad rectæ rationis præscriptum erigit; qui nulla in re ab æqui et recti legibus discedit, qui a recta conscientia ne transversum quidem unguem discedat; cui religiosum sit, præter æqui rectique leges quidquam agere. 2. (Consolatur me bona conscientia, Vulg.), l’intégrité de ma conscience me console. Optimæ mentis conscientia me consolor; præclara conscientia sustentor; conscientia rectæ mentis recreor; nitor conscientia mea; non pertimesco conscientiam meam; fruor vitæ bene actæ conscientia; nixus rectæ mentis conscientia quid pertimescam? quæ me res perturbet, conscium probe sibi, a culpa me omni longissime abfuisse? Cf. [Probus]. 3. (Hoc bona conscientia fieri non potest. Vulg.), vous ne pouvez faire cela en sûreté de conscience. Salvo officio, salvis legibus, salva fide fieri non potest, hoc sine scelere fieri nullo pacto potest; ista facere religio sit, religiosum sit; religione impedimur. II. (Vulg. Conscientia mala), conscience mauvaise, perverse. Conscientia sceleris; facinorum conscientia; mens male sibi conscia; impedita et oppressa mens scelerum conscientia. 1.(Malam habet conscientiam, Vulg.), cet homme a une conscience souillée. Hominem scelus agitat; scelerum pœnis agitatur, et a mente consilioque deducitur; facinorum recordatione nunquam timore est vacuus; urit anxiam mentem facinorum memoria; agitatur et perterretur tædiis ardentibus furiarum; conscientia facinorum urgetur; flagitiorum suorum conscientia cruciatur, stimulatur, vexatur, constringitur; peccatorum conscientia oppresso pœna semper ante oculos versatur; exortus e peccatorum conscientia timor sollicitudine exedit; angore conscientiæ, et scelerum recordatione cruciatur; insectantur hominem non furiæ, non ardentes, ut est in fabulis, tædæ, sed impedita male factorum conscientia mens; sed confusa pœnarum metu scelerum conscientia, quæ hominem æternis sollicitudinibus dies et noctes exedit; conscientiæ stimulis agitatur; scelerum obstrepente conscientia quiescere non potest; tacito conscientiæ convicio verberatur; angore conscientiæ torquetur; flagitiorum memoria angitur, discruciatur. 2. (Remorsus conscientiæ, Vulg.), remords de conscience. Insunt in scelere aculei, quibus animi dies atque noctes confodiuntur et cruentantur; stimuli, quibus mens diu noctuque compungitur, exeditur, dilaceratur; mentis angores, sollicitudines, metus, cruciatus, tacita conscientiæ convicia, quæ animum verberant, opprimunt, exedunt, excruciant. 3. (Est homo nullius conscientiæ, Vulg.), cet homme est sans conscience. Homo impius, improbus, nefarius, sceleratus, consceleratus, qui sibi religioni nihil habet, ducit; qui religione non impeditur, quominus etc.; cui sanctum religiosumque nihil est; in quo nullum nec recti, nec æqui studium, aut vestigium; homo sine ulla religione et fide. 4. (Facerem mihi conscientiam, Vulg.), je me ferais un cas de conscience. Religio mihi foret; religiosum esset; religioni mihi ducerem; religioni haberem; religione impediri me putarem. 5. (Rationem conscientiæ reddere, Vulg.), rendre compte de sa conscience. Omnes animi latebras ac recessus aperire; arcana pectoris omnia alteri credere; vitæ suæ, rerumque omnium rationem reddere; reconditos, et penitus abstrusos animi sensus patefacere; intimos animi recessus pandere; arcana pectoris expromere. 6. (Conscientiam examinare, Vulg.), examiner sa conscience. Suæ vitæ rationem ab se repetere, reposcere; in semet ipsum descendere. Cf. [Examen conscientiæ]. Usus: 1. Magna vis est conscientiæ, ut pœnam semper ante oculos versari putent, qui peccarunt. 2. In conscientia recte factorum sat magnus laboris fructus est. 3. Notitia, connaissance commune. Conscientia tenetur conjuratio sua. Remota hominum conscientia quidlibet facturus videris, sans tenir compte de la conscience universelle, tu parais vouloir faire ce que bon te semble. 4. (In conscientia obligatum esse, Vulg.), être obligé en conscience. Latine: Religione obstrictum esse; quæ vox Religio plerumque ponitur in his pro conscientia. Religionem alicui offerre, faire naître des scrupules. Religioni habeo, mihi duco, se faire conscience de qqch. Religione impedior, ma conscience m’empêche.
CONSCINDO, is, scĭdi, scissum, ere, a. Mettre en pièces, déchirer. Syn. Discindo, scindo, discerpo. Usus: 1. Epistolam tuam conscidi innocentem. 2. Transl. Aliquem sibilis, maledictis, pugnis, calcibus conscindere, accabler qqn de sifflets, d’injures, etc.
CONSCISCO, is, scīvi, scītum, ere, a. Se causer, se procurer; exécuter. Syn. Infero, admitto. Usus: Mortem sibi veneno; necem sibi consciscere. Facinus consciscere.
CONSCĬUS, a, um, Témoin, confident, complice. Syn. Particeps, socius, testis. )( Inscius, ignarus. Adv. Maxime studiorum, officiorum. Usus: Nullius mihi culpæ conscius sum, je ne me sens coupable d’aucune faute. Conscius illi facinori esse putabar.
CONSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. Composer, rédiger; écrire; enrôler. Syn. Scribo, compono. Adv. Celeriter veteranos, communiter edictum, diligentius, nominatim, perspicue, perquisitius et diligenter, publice, separatim, subtilius, vicatim homines. Conscribi palam, et centuriari. Phras. Milites conscripsit, il enrôla des soldats. Novis delectibus militem contraxit; milites sacramento rogavit; copias comparavit, paravit, coegit, contraxit maximas; conquisitionem fecit, habuit acerrimam. Cf. [Conduco]. Usus: Exercitum, militem conscribere, lever une armée. Librum, epistolam conscribere, écrire. Cf. [Scribo].
CONSCRIPTĬO, ōnis, f. Action d’écrire. Syn. Scriptio. Usus: Conscriptiones quæstionum, rédaction d’un interrogatoire.
CONSĔCRATĬO, ōnis, f. Consécration. Syn. Dedicatio. Usus: in consecrationibus statuebantur aræ, quæ religionem afferrent.
CONSĔCRO, as, avi, atum, are, a. Consacrer. Syn. Dico, dedico, sacro, religiosum facio. )( Profano, profanum facio. Adv. Auguste, nefarie aram, sancte, publice, recte. Usus: 1. Dare, donare, dicare, consacrer, vouer. Consecrare aliquid Jovi. Aurum, argentum, agrum, ædem DEO consecrare. Se patriæ dedere, ac velut consecrare. 1. Religiosum facio, dédier, consacrer. Delubra sanctissimis religionibus consecrata. 3. Immortalitate dono, immortaliser. Urbes, in quibus tuas virtutes consecratas vides, et in Deorum numero collocatas. Virorum fortium memoria Deorum immortalium honore consecrata. Cf. [Sacro], [Dedico].