CONSTĪPO, as, avi, atum, are, a. Serrer, rassembler. Syn. Constringo, coerceo, coarcto, contrudo. Usus: Ecqui tantus numerus hominum in eum agrum constipabitur.
(Constipatus, vulg. est constipé.) Latine: Ex alvi duritie cubare, laborare. Cf. [Angustus], [Stipo].
CONSTĬTŬO, is, ui, ūtum, ere, a. Placer; organiser, régler. Syn. Decerno, statuo, delibero, cogito, sancto, præscribo, designo. (Vulg. Propono mihi, propositum facio.) Adv. Aliquando ante, bene de rebus domesticis, breviter, communiter, coram, diligenter jura, graviter de aliquo, impune supplicium, inique, in posterum legem, lente, libenter conditionem, maturius ex re et tempore, obscure regnum, omnino causam in verbo, optime, publice patronum, sanctissime, sapientissime, verissime. Constitutum bene, divinitus, moderatissime, providentissime, publice, præclarissime, prudenter. Phras. Constitui abire, j’ai résolu de partir. Animus erat in eo, ut hinc migrarem; in animo erat; cum animo statui, apud animum statui; deliberatum cum animo habebam; stabat jam sententia, ut solum verterem; animus in discessu erat; jam terras alias cogitabam; fixum et statutum erat animo, patria discedere; abeundi, discessus consilium cepi; in animo habui; animum induxi, demigrare hac ex urbe; ratum jam erat migrandi consilium. Usus: 1. Ut constitui, adero. Constitui cum amicis de profectione mea. Constitutum plane habeo. Constituendum denique tibi est, quod vitæ genus eligas. 2. Præscribo, designo, (vulgo: Determino) établir, régler, déterminer. Diem tempusque colloquio constituere. Pactam et constitutam diem habere. Ad diem dictam, præstitutam, præfinitam, constitutam adero. Provinciam alicui constituere. 3. Decerno, destino, (Vulg. Ordino) constituer, ordonner. Accusatorem, testes, quæstionem, disceptationem, vadimonium, actionem constituere. Judicium capitis in aliquem, maleficio supplicium, pœnam constituere. 4. Facio, condo, confirmo, construire, élever, créer, faire. A diis omnia constituta sunt. Necessitudinem cum aliquo, et amicitiam constituere. Constituere urbem, pacem, rem familiarem suam. 5. Pono, Propono, placer; amener. Monumentum in aliquo loco; sibi aliquid ante oculos constituere. Aliquem in locum Prætoris constituere. Cf. [Decerno], [Delibero].
CONSTĬTŪTĬO, ōnis, f. Constitution, état, nature; établissement. Syn. Comparatio, institutio. Epith. Firma corporis, simplex, tota, quam plurima. Usus: Quid sentis de hujus belli constitutione? Constitutio religionum Numæ debetur. 2. Habitudo et Compositio. Corporis firma constitutio, bonne constitution physique.
CONSTĬTŪTUM, i, n. Convention, pacte. Syn. Propositum. Usus: Aiunt, constitutum factum esse cum servis.
CONSTĬTŪTUS, a, um, Placé, établi; disposé, réglé; constitué. Syn. Institutus, confirmatus, compositus, decretus. Usus: Ad constitutam diem adesse. Constituta res est, et definita. Propositum et constitutum iter. Corpus, animus bene constitutus.
CONSTO, as, stĭti, stĭtum, are, n. Être composé, être formé. Syn. Componor, fio, constituor. Adv. Constare certatim, mutuo studia officii, gratis navim, melius sibi, multum, parum sibi, plane e numeris, plane, non satis, præclare sibi, summe. Usus: 1. Judiciorum ratio ex accusatione et defensione constat. Hic ex fallaciis constat totus. Concio ex imperitissimis constat. Prudentia constat ex scientia rerum bonarum et malarum. 2. Sum, exister. Virtus sine ratione constare non potest. Quæ in toto mundo moventur et constant. 3. Patet, être évident; il est certain (imp.). Res, de qua constat. Quæ res cum constet, liquida sit, pro: inquisita et comperta sit, etc. Cf. [Pateo]. Constat inter omnes. Constant mea in te beneficia. 4. Convenio, congruo, cohæreo, être d’accord, être en règle. Ista sententia cum priore non constat. Oratio ista nec cum re, nec secum ipsa constat. Constare sibi in vitæ perpetuitate, non constare sibi. Mente vix constat. 5. Persevero, permaneo, perduro, persévérer. Laudo, quod in sententia constiteris. Constabit tibi fructus otii tui. 6. Pretii ratione, coûter. Dimidio minoris tibi constabit. Magno stetit cunctatio homini. Ea res multorum sanguine stetit. Cf. [Pretium], [Manifestus], [Pateo].
CONSTRINGO, is, strinxi, strictum, ere, a. Lier, resserrer, enchaîner. Syn. Stringo, vexo, arcto, concludo. )( Laxo, solvo. Usus: Rempublicam legibus constrinxit. Alicujus scelus supplicio constringere. Dare se libidinibus constringendum. Cf. [Stringo].
CONSTRUCTĬO, ōnis, f. Structure; arrangement, construction (des mots). Syn. Compositio, quasi structura quædam, consecutio. Epith. Apta et quasi rotunda verborum, magna et ornata, minuta, tota. Usus: Quanto artificio natura constructionem hominis fabricata est.