DĒBĬTĬO, ōnis f. Action de devoir, dette. Syn. Debitum. Usus: Nihil de emendo cogitat, debitione dotis satis torquetur. Dissimilis est pecuniæ debitio, et gratiæ.
DĒBĬTOR, ōris, m. Débiteur. Syn. Is, a quo invito exigi pecunia potest. )( Creditor. Usus: Pecunias creditas debitoribus condonare. Levior plaga est ab amico, quam a debitore.
DĒBĬTUM, i, n. Dette, ce qui est dû. Syn. Debitio, æs alienum, pecunia debita, nomen. Adv. Jam diu. Phras. 1. Debita magna fecit, il a contracté de grandes dettes. Æs alienum fecit, conflavit, contraxit; in æs alienum incidit; nomina fecit; nomina confecit plurima; æs alienum coegit; ære alieno se obstrinxit; æris alieni vim magnam contraxit. 2. Magna habet debita, il est très-endetté. Laborat vehementer ex ære alieno; ære alieno graviter premitur; urgentibus semper sortem usuris, gravi obrutus est fœnore; ære alieno oppressus est; in nominibus est plurimis; in ære alieno est; multum debet; æris alieni magnitudine demersus gemit; animam debet; magno ære obstrictus est, est in nominibus ex pecunia satis multa; æris alieni habet plurimum; ære alieno gravatus, obligatus est; obæratus plurimum. 3. Debita reposcere, réclamer son argent. Nomina exigere; convenire, appellare de credito debitorem; nomina urgere; appellare de pecunia; debitorem admonere de pecunia 4. Debita solvemus, nous paierons nos dettes. Nomina dissolvemus, expediemus, exsolvemus, æs alienum exsolvemus, solvemus; ex ære alieno exibimus, libraque et ære nos liberabimus; ære alieno paulatim nos levabimus, liberabimus, contracta nomina expungemus, explicabimus, solvemus. 5. Debitum antiquum novo debito expungere, payer ses vieilles dettes en faisant de nouvelles. Versuram facere, nomina transferre; versura solvere. 6. Debita vix solventur, ils pourront à peine payer leurs dettes. In ære alieno vacillant debitores; nomina impedita sunt ut plurimum; vix solvendo sunt debitores; vacillant nomina; inveterascit æs alienum. Cf. [Æs alienum]. Usus: Fidei conducit in loco debitum solvere, retribuere. Turpe, debito fraudare creditorem.
DĒBĬTUS, a, um, Dû. Syn. Meritus, justus. Usus: Debitam tibi justamque gratiam refero. Reddere officium alicui debitum. Mortem naturæ debitam patriæ impendit. Solvere justas debitasque pœnas. Debiti mihi honores sunt habiti. Non injusta merita, debita iracundia fuit.
DEBLĂTĔRO, as, avi, atum, are, n. et a. Babiller, bavarder; débiter, raconter. Syn. Stulte loquor. Usus: Rem totam vicinis omnibus deblaterasti.
DĒCANTO, as, avi, atum, are, a. Chanter, réciter; vanter. Syn. Canto, celebro, pervulgo. Usus: Decantata est fabula. Græcus doctor pervulgata præcepta decantat. Cf. [Cano].
DĔCAS, ădis, f. Décade.
DĒCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n. S’éloigner de. Syn. Cedo, discedo. )( Accedo. Adv. Alicunde, aliquando, de sententia, plane. Phras. Alicui de via decedere, se ranger devant qqn, céder le pas. De via concedere; dare viam; declinare se paulum extra viam; deflectere a via; cedere, divertere, declinare de via; iter dare, præbere. Usus: 1. Metellus de civitate, quam de sententia decedere maluit. Inimicorum amentiæ, tribunitio furori, ac violentiæ decessit Cicero. Ex, vel de provincia decedere. De possessione, de jure suo decedere coactus. 2. Morior, mourir. Tum omnes decesserant. De vita, de statione vitæ cum decessero. Cf. [Cedo], [Morior].
DĔCEM, Dix.
DĔCEMBER, ris, m. Décembre.