DO, das, dĕdi, dătum, dăre, a. Donner. Syn. Impertio, largior, defero, præbeo, exhibeo, trado, tribuo, dono. )( Accipio. Phras. Dat libenter, il donne volontiers. In dando est admodum munificus; omnia dilargitur; promit de suo; facile erogat, concedit, annumerat, annuit, ministrat, præbet promiscue et benigne; cumulate dat omnia. Cf. [Largus], [Dono], [Participo]. Usus: 1. Dare potestatem alicui, auctoritatem. 2. Verto, concéder. Dare aliquid laudi, honori, ignominiæ. 3. Trado, dedo, livrer. Aliquem in caveam, pistrinum, custodiam, carcerem, mortem, laqueum, cruciatus dare. 4. Committo, mettre dans tel et tel état. Se fugæ, labori, itineri, otio, deliciis, foro, somno dare. 5. Confero, se livrer à. Se in partes Cæsaris, in factionem, in consuetudinem, familiaritatem, amicitiam alicujus dare. Dare se ad lenitatem, ad dicendum, ad causas agendas. 6. Dare aliquid auribus; dare gratiæ alterius, assentari, flatter. 7. Dare pœnas, supplicium de se, subir une peine. 8. Impressionem, impetum dare, s’élancer. Malum alicui et incommodum dare, nuire à qqn. 9. Dare verba, decipere, payer de mots, tromper. 10. Pignori, fœnori aliquid dare, prêter à usure. 11. Senatum alicui; actionem dare, admettre qqn à l’audience du sénat; permettre d’assigner. Fabulam dare, donner une pièce de théâtre. 12. Operam dare libris, litteris, magistro. Cœnam, solatium, negotium dare alicui.
DŎCĔO, es, cŭi, doctum, ere, a. Instruire, enseigner. Syn. Instituo, erudio, edoceo, præcepta do, vias trado, disciplinam trado, informo. Adv. Diligenter, dilucide, fideliter, inepte, iracundius, laboriosius, latine potissimum, sero. Phras. Docere adolescentes, instruire la jeunesse. Informare ad omnem humanitatem; rebus optimis instituere; imperitos condocefacere; scientia augere; optimis institutis imbuere; salubria monita tradere; disciplinæ assuefacere; artibus adolescentes instruere, erudire, tingere; ludum aperire juventuti litterarium; doctrinis adolescentes impertire; præceptis erudire; artes iis tradere; honestis artibus juventutem ad omnem humanitatem formare; doctrinis ingenia expolire; doctrinam, eruditionem suam in alios dispertire, transfundere; doctrinæ heredes instituere ac relinquere plurimos; ad bonas artes iisdem itineribus, quibus ipse ad summam eruditionis laudem perveneris, deducere. Cf. [Disciplina], [Erudio], [Instituo], [Doctrina]. Usus: Quid te, asine, litteras doceam? Juventutem mercede docere. Docere, tradere, inculcare. Docere judicem de injuriis suis. Senectus adolescentes docet, et ad omne officii munus instruit.
DŎCĬLIS, e, gen. com. Qui apprend aisément, docile. Syn. Qui facile, libenter, quæ docetur, arripit, intelligit; aptus ad disciplinas. )( Indocilis. Phras. Est docilis, il apprend facilement. Ingenium nactus est facile; cerea est indole, quam facile in quasvis figuras formes, fingas; quam nullo labore, nullo negotio in omnem partem verses, flectas, inflectas; docilitatem habet, disciplinas omnes facile arripit. Usus: Præbere se docilem ad aliquam artem, sententiam, disciplinam. Docilem facere auditorem.
DŎCĬLĬTAS, ātis, f. Aptitude ou facilité à apprendre. Syn. Discendi facilitas. Epith. Humana. Usus: Qui docilitatem memoriamque habent, ingeniosi vocantur. Cf. [Ingenium], [Ingeniosus].
DOCTĔ, Savamment, habilement. Syn. Perite, litterate. Usus: Satis docte ac perite.
DOCTOR, ōris, m. Maître. Syn. Magister, præceptor, interpres. Epith. Intelligens, nobilis, summus, singularis, disjuncti, Rhetorici, summi, veteres. Usus: Græci dicendi artifices et doctores. Sapientiæ doctores, et vivendi præceptores. Doctor Ecclesiæ, docteur de l’Église. Religionis interpres, divinorum oraculorum interpres sanctissimus æque ac doctissimus; Christianæ sapientiæ princeps ac magister. Doctorem creare, créer qqn docteur. Doctoris nomine ac insignibus ornare, decorare; Juris, Theologiæ insignia tribuere; laurea cæterisque doctrinæ insignibus donare, cohonestare; Doctoris appellatione insignire; inter juris Doctores, vel Doctoribus adscribere; in Doctorum Juris Ordinem referre, reponere, collocare; doctrinæ gradum, honores conferre eos, quos habet Philosophia amplissimos. Doctorem fieri, devenir docteur. Inter Juris Doctores cooptari; doctrinæ lauream, vel insignia capere, accipere; doctrinæ laurea donari; doctrinæ insignibus decorari, cohonestari, potiri. Inter Sapientiæ Senatores admitti, adscribi; in Senatum Sapientem cooptari; in Juris Doctorum Ordinem adlegi; Jurium insignibus nobilitari; Juris Doctorum gradu, dignitate potiri; eorum insignibus exornari.
DOCTRĪNA, æ, f. Enseignement, instruction. Syn. Eruditio, litteræ. Epith. Abundans, elegans, eximia, exquisita, facilis, fidelis, liberalis, magistra, vetus, mediocris, non moderata, multa, optima, perridicula, politissima, puerilis, reliqua, singularis, subtilior, summa, transmarina, uberior, vulgaris, ingenua, mala. Phras. Doctrinam sibi egregiam comparavit, il a acquis une grande science. Animum disciplinis omnibus egregie excoluit; amplam rerum humanarum divinarumque cognitionem assecutus est; progressus in doctrinarum studiis fecit eximios; processus eos in artium cognitione fecit, nihil ut fugere ejus scientiam videatur posse; magnam rerum cognitionem mente complexus est, animo comprehendit; nullum doctrinæ genus est, quo ille pectus suum non conseverit; in doctrinarum studio multum sane promovit; processus in artium studio habuit sane maximos. Cf. [Doctus]. Usus: In maximis occupationibus nunquam intermittit studia doctrinæ. Relaxare, recolere animum doctrina, et ad sapientiam præparare. Doctrinarum omnium studiosus. Homo omni virtute et doctrina ornatissimus. Cf. [Litteræ], [Disciplina].
DOCTUS, a, um, Instruit, savant, habile. Syn. Litteratus, eruditus, litterarum intelligens. Phras. 1. Est vir doctus, c’est un savant. Vir est doctrina egregie excultus; litteris perpolitus; abundanti doctrina, atque optimarum artium studiis eruditus. Vir præclara ac recondita eruditione ornatus. Omnis antiquitatis peritus, græcis et latinis litteris institutus, a Philosophia instructior; omnibus artibus, quæ sunt libero homine dignæ, omnibus ingenuis disciplinis, incredibili quadam varietate rerum ac copia præstans, doctrina nobilis et clarus; litteris impense deditus, in bonarum artium studio præcellens; eleganti litteratura, a quo nemo nisi doctior redeat; doctrina liberaliter instructus; acerrimo vir ingenio, exquisitaque doctrina; qui cum humanitate, et cum doctrina frequens habet commercium; vir omni liberali doctrina politissimus; vir cui multæ et reconditæ sunt litteræ; in quo litteræ sunt plurimæ; litteris Græcis juxta atque latinis doctissime eruditus. Illustris liberalibus studiis; egregius vir ingenio, bonisque omnibus disciplinis ornatus; vir excellentis doctrinæ; in studiis doctrinarum egregius; litteris multis præditus, rerumque varia ac plurima scientia; ingenio vir eleganti, et haudquaquam rerum litterarumque veterum indoctus; homo in omnium bonarum artium disciplinis impense doctus; in studiis doctrinæ multi atque celebrati nominis; vir in artium studiis liberalissimis doctrinaque versatus; qui unus optime norit, non nostra solum, sed etiam Græciæ monumenta omnia; vir multarum litterarum; vir reconditæ, interioris, exquisitæ, singularis, non vulgaris doctrinæ, insignite doctus. Venerabilis vir miraculo litterarum. 2. Homo non admodum doctus, cet homme n’est pas très-instruit. Litteris parce aspersus, leviter tinctus; qui Musas vix a limine salutavit; qui litteras vix primis, ut aiunt, labris degustavit; qui in eruditorum natione nondum profiteri nomen audeat 3. Medica solentia doctus est, il est fort habile médecin. Eruditus est medendi arte; sciens, peritus, intelligens est medicinæ; longe processit in medicinæ scientia. Medicinæ scientiam tenet, possidet, callet, ita est assecutus, ut paucos in ea arte pares reperias. Medicinæ scientia valet, floret, præstat, excellit. Medicinæ doctrina, cognitione, intelligentia cum paucis conferendus est, nemini est inferior. Nota ei præclare medicina est; patent ei, quæ multos latent ex medicinæ scientia, ex medendi arte. Multum hausit ex iis libris, unde manat ejus scientiæ cognitio. Medicinæ scientiam plane complexus est; mente atque animo comprehendit; ingenio sibi aperuit, peperit, comparavit. Cf. [Peritus], [Ingenium].
DŎCŬMENTUM, i, n. Enseignement, leçon; exemple, modèle. Syn. Admonitio, præceptum, exemplum, monumentum. Epith. Maximum. Usus: Cato documentum antiquæ virtutis, integritatis, prudentiæ. Hinc documentum cape, quid possit fortuna; documentum statuere, ne quis in posterum, etc. Jam ab adolescentia documenta dederas maxima, qui vir futurus esses. Cf. [Exemplum].
DODRANS, antis, m. Les ⁹⁄₁₂ ou les ¾ d’un tout. Syn. Novem unciæ, seu rei integræ partes tres. Usus: Ejus fundi dodrantem emit.