DOGMA, ătis, n. Opinion, précepte, maxime. Syn. Decretum, scitum, præceptum, placitum. Epith. Commune, verum.
DŎLĀBRA, æ, f. Dolabre, instrument servant à la fois de hache et de pic. Instrumentum quo dolantur ligna.
DŎLENTER, Avec douleur, peine. Usus: Dolenter, hoc magis dico, quam contumeliose.
DŎLEO, es, ŭi, ere, n. et a. Éprouver de la douleur. Syn. Dolorem capio, vel accipio, condoleo, indoleo, mœreo, angor animo, dolore ardeo, ingemisco, acerbe fero, dolorem animo capio, molestiam capio, in dolore et mœstitia sum, dolor mihi accidit, in dolore sum, vel maximo mœrore potius. Adv. Graviter, impune, intoleranter, levius, maxime, mediocriter, mirifice, pariter, postmodum, plus, proinde, valde, præcipue. Phras. 1. Ea res valde mihi doluit, cette affaire m’a douloureusement impressionné. Ea res gravem mihi dolorem inussit; angebar animo mœrore necessario et acerbo; sine acerbissimo animi sensu rem audire non potui; hausi dolorem acerbissimum, ferremque gravius, si novæ ægrimoniæ locus esset; dolor vocem mihi debilitat atque intercludit; rei memoria animum mœrore opprimit; rei memoria meum pectus effodit; fixus animo hæret dolor; pungit, perfodit, pervellit animum dolor; sensi doloris vehementiam eam, ut vix consolabilis videretur ægritudo; quasi faces quædam dolores admovebantur animo. Tabescere, confici, macerari, disrumpi mihi dolore videbatur. Cf. [Dolor], [Crucio]. 2. (Doleo de tuis miseriis, Vulg.). Condoleo, Compatior tibi, je compatis à vos douleurs. Doleo vicem tuam; commoveor miseriis tuis; gravissime afficior casu tuo; miseriam tuam meam puto; miseror fortunam tuam; doloris tecum sum particeps; misericordia tui capior, moveor, commoveor; calamitas tua in magnam me sollicitudinem adducit; commiseror fortunam tuam; acerbe me angit, vexat, sollicitat miseria tua. Cf. [Dolor], [Ango], [Sollicitus]. Usus: De febricula filiæ tuæ valde doleo. Tuum casum luctumque omnes doluimus.
DŌLĬUM, ii, n. Tonneau. Syn. Vas vinarium. Usus: Ut, si is potare velit, de dolio sibi hauriendum putet? De sorte que, s’il veut boire, il faudra qu’il tire au tonneau, c. à d., boire son vin nouveau non encore soutiré.
DŎLO, as, avi, atum, are, a. Travailler, façonner (une pièce de bois); travailler un ouvrage (d’esprit). Syn. Dedolo. Usus: Homo e robore dolatus. Dolare orationem.
DŎLOR, ōris, m. Douleur. Syn. Mœror, acerbitas, acerbus animi vel corporis sensus, animi cruciatus. Epith. Acerbus, acerbissimus, acris, alienus, apertus, asper, molestus, odiosus, difficilis, brevis, communis, conjunctior, vix consolabilis, diuturnus, domesticus, fictus, gravis, longus, gravior, gravissimus, humanus, instabilis, incredibilis, index profectionis suæ, ingenuus, intestinus, intolerabilis, tolerabilis, inveteratus, justus, justissimus, lenis, levis, longinquus, longior, longissimus, longus, magnus, malus, major, maximus, mediocris, medius, minor, minimus, mirus, miserrimus, mœstus, mitior, molestus, muliebris, municipalis, naturalis, necessarius, nimius, novus, officiosus, perpetuus, pius, plebeius, præcipuus, præsens, præteritus, privatus, productior, sempiternus, stabilis, summus, tantus, verus, virilis, universus, asper, gravis, parvus, propior. Phras. 1. Ea res mihi magnum dolorem attulit, cette affaire m’a causé de grandes douleurs. Magnum mihi dolorem dedit, fecit, inussit, incussit; ea res dolore me incendit; dolori mihi fuit maximo; magno me dolore affecit, oppressit, magnum mihi dolorem peperit; perturbavit ea me res vehementer, afflixit, commovit; graviter ea res me pupugit, momordit, affecit. 2. Gravis me invasit dolor, un grand chagrin s’est emparé de moi. Dolor me incredibilis incessit, incursavit; accepi ex ea re acerbissimum dolorem; mœrorem ex ea re hausi, suscepi, concepi gravissimum; dolor me arripuit, oppressit, vexavit molestissimus. 3. Dolorem sustineo gravem, j’éprouve de grandes peines. Dolorem acerbum patior. Dolorem ejusmodi fero, qui ferri vix possit. Dolorem incredibilem capio, sustineo, suscipio, traho, haurio; gravissimo dolore angor, conficior, exerceor, torqueor, affligor, vexor, perturbor, frangor; acerbissimo dolore discrucior, divellor, disrumpor, perimor, interimor, exanimor, contabesco, opprimor, premor. Omnes mentis meæ partes dolor exagitat, divexat, perturbat, afficit. Concidit animus meus ictu doloris, vi curarum ac sollicitudinis, concursu molestiarum labefactatus atque convulsus. Ita cecidit animus meus dolore perculsus, ut nulla res eum ad æquitatem possit revocare. Jaceo in mœrore ac sordibus. Curis maceror; ægritudine contabesco. Vehementissime sollicitor; acerbissime doleo; ægritudine animi ita laboro, ut sanari vix possim, vel potius plane non possim; ut spem salutis omnem amiserim; ut spes salutis omnino supersit nulla. Versor in summo dolore ac mœrore; versor in mœrore et sordibus. Mœrori me totum dedi; tristitiæ me totum tradidi, jacet animus mœrore oppressus, nihil me tristius; mœrore urgeor, laceror; dolore consumor; mœror meus non is est, quem ulla ratio mitigare, nedum exhaurire possit. Dolore intolerabili impedior, ardeo, tactus sum; dolori pene succumbo; æstuat animus dolore; dolore efferor, differor; doleo, ut nemo magis; incendor dolore. 4. Morbi dolores sunt intentissimi, les douleurs de la maladie sont intolérables. Artus dolore ardent; artus vehementer laborant; morbi dolor me gravissimus arripit, excruciat, premit, opprimit; acer est doloris morsus; torqueor incredibilem in modum morbi doloribus; tanta est morbi acerbitas, tantusque dolorum æstus, ut animam me positurum credam; exedit, dilaniat viscera dolor intolerabilis; morbi summam sentio acerbitatem; in dolores incidi gravissimos; in summis doloribus jaceo, dolore correptus sum gravissimo. 5. Ingenti mihi dolori est discessus tuus, votre départ m’a profondément affligé. A te cum divellor, videor mihi partem viscerum abrumpere; desiderio amittendi sodalis tam amabilis immensum excrucior, affligor; gravior est omni supplicio tuus mihi discessus; efferor dolore ex discessu tuo. 6. Dolorem de peccatis habeo, j’ai de la douleur de mes péchés. Præcipuo quodam dolore angor; lacrimas pœnitentis animi indices profundo; dolorem ex peccatorum memoria conceptum gemitu patefacio, dolore admissorum excrucior; ex recordatione criminum dolor animi nunc ingens nascitur; cum recordatione scelerum dolor quoque animum subit. 7. Dolorem ferre jam non possum, je ne puis plus supporter ces tourments. Ferendo dolori jam non sum, impar dolori sum. Tantum doloris, acerbitatis sustineo, quantum ferri vix possit: dolori succumbo; impares dolori vires meæ sunt; vires meæ dolore franguntur; vim doloris minime sustinent; ad dolorem infirmæ sunt. Roboris in me tantum non est, ut acerbitatem tam gravem queam perpeti. 8. Non decet virum dolori se totum tradere, un homme de cœur ne doit pas s’abandonner tout entier à sa douleur. Indulgere, parere, servire dolori; dolore auferri viro gravi indignum est; non decet virum, dolori ita frena laxare; dolori ita cedere, ita se permittere; ita se totum dare, ut modum non reperiat. 9. Quid dolorem tibi ipse renovas? Pourquoi renouveler vous-même vos tourments? Quid dolorem tibi ipse refricas? sopitum excitas? quid dolorem, quem dies jam pene sanaverat renovas? quid dolorem, qui jam temporis longinquitate propemodum evanuerat, exstinctus erat, redintegras? quid obductam pene cicatricem refricas? quid plagam, quæ in cicatricem jam prope coiverat, ipse renovas? quid ipse tibi unguis in ulcere es? 10. Dolorem lenire, adoucir le chagrin. Dolorem exhaurire, mitigare, minuere, frangere, levare; dolorem detrahere; sermonis suavitate magnam alicui doloris partem abstergere, eripere, auferre. Cf. [Consolor]. 11. Dolorem deponere, chasser le chagrin. Dolorem abjicere, depellere; a dolore tantisper aberrare; doloris oblivisci. Usus: Dolor me incessit, la douleur s’est emparée de moi. Dolorem alicui dare, causer à qqn du chagrin. Dolorem capere, ressentir. Dolori parere, obéir à la douleur. Dolorem fovere, amplificare, alimenter. Dolore aliquem liberare, délivrer. Cf. [Mœror], [Angor], [Anxius], [Afflictus], [Tristis], [Consolor], [Doleo], [Contristor], [Sollicitudo], [Cruciatus].
DŎLŌSĒ, Artificieusement, avec fourberie. Syn. Malitiose, ex insidiis, ex occulto. Usus: Dolose, malo dolo agere.
DŎLŌSUS, a, um, Fourbe, trompeur. Syn. Malitiosus. Usus: Dolosis consiliis regno pulsus. Cf. [Vultus], [Astutus].
DŎLUS, i, m. Adresse, ruse, fourberie. Syn. Fraus, fallacia, machina, insidiæ, dolus malus. )( Bona fides. Phras. Dolum facere, tromper. Dolos commoliri, suere, consuere; adhibere dolos malos et fallacias. Dolis aliquem ludere, ductare; circumvenire fallaciis et præstigiis. Cf. [Decipio], [Fraus], [Fallacia], [Astutia].