EXCĪSĬO, ōnis, f. Ruine, destruction. Excisio tectorum. Cf. [Excidium].
EXCĬTO, as, avi, atum, are, a. Allumer, enflammer, exciter. Syn. Adhortor, inflammo, impello, invito, incito, allicio, commoveo, concito, stimulo, stimulos admoveo, soporem discutio. Adv. Coram, omnino, sensim, valde, vehementius, aliquando, acriter, extrinsecus, maxime, facilius, improviso, latius, obscœnius, populariter. Phras. 1. Epistola tua me ad litteras vehementer excitavit, votre lettre a éveillé en mon âme un ardent amour des lettres. Ignes mihi subjecit, admovit; miram in me litterarum cupiditatem inflammavit. Calefecerunt me tuæ litteræ; faces admovere; discendi studia in me vehementer commoverunt; me ad discendum accenderunt; litterarum cupiditatem mihi moverunt, injecerunt; ingens mihi stimulus erat ad labores studiorum omnes superandos; acuere meam industriam; discendi ardorem, qui resederat, innovarunt; litteræ tuæ magno mihi incitamento fuere; animos meos arrexere; intendere ad litterarum studia ardentius persequenda; omnem mihi segnitiem et socordiam excussere; industriam mirifice auxere; ex torpente incensum me, et ex desidioso acrem ac industrium fecere. 2. Præfectorum rapacitas seditionem excitavit, l’avarice des gouverneurs a excité une sédition. Ejus seditionis fax erat præfectorum rapacitas; rapacitas ignem ac materiam seditioni subdidit; hæc illa fax erat, quæ tam triste excitavit incendium; qua tanquam flabello seditionis, furentis illa populi concio est ventilata; quæ armatas jam in cædem manus, ardentesque animos inflammavit. Irritatio animorum prima præfectorum rapacitas fuit; hanc tanquam furiam facemque hujus tumultus principia habuere; his irritamentis evocata est plebis audacia; hæc acriores ad ciendum tumultum faces subdidere. 3. Excitare mortuos, ressusciter les morts. Excitare ab inferis mortuos; a morte in vitam revocare; vitæ reddere, restituere mortuos; mortuis vitam reddere, restituere; revocare ab inferis; vitam donare mortuis; mortuos ad vitam revocare. Usus: 1. Dormientem excitare. Cunctantem et diffidentem laude, monitis, præmiis ad virtutem excitare. Memoriam alicujus ad recordationem priorum calamitatum excitare. 2. Confirmo, erigo, sublevo, consolor, relever. Confirmare et excitare animos; afflictos, abjectos, jacentes excitare, et ad pristinam dignitatem revocare. 3. Concilio, occasionem præbeo, exciter, faire naître. Risum ea res, clamorem, admirationem, excitavit. Incendium excitare. Sapientia, si videretur, magnos sui amores excitaret. Bellum, tempestatem, tragœdias excitare. Fletum, dolorem, iram excitare alicui. Cf. [Hortor], [Impello].
EXCLĀMĀTĬO, ōnis, f. Éclats de voix, cris; exclamation. Syn. Acclamatio, clamor. Usus: Exclamatio vel admirationis est, vel conquestionis.
EXCLĀMO, as, avi, atum, are, n. Élever la voix, s’écrier. Adv. Majus, nominatim, temere. Usus: Non possum, quin exclamem.
EXCLŪDO, is, clūsi, clūsum, ere, a. Ne pas laisser entrer; repousser, chasser. Syn. Arceo, prohibeo, extendo, portas alicui claudo. )( Includo, recipio, admitto. Adv. Aperte, nominatim, undique. Phras. Exclusit, hostem mœnibus, il repoussa l’ennemi des murailles. Aditu prohibuit, aditum præclusit hosti; submovit hostem, eliminavit, foras exegit. Cf. [Arceo], [Prohibeo]. 2. Exclusit e scholis, il le chassa de son école. Ex corum, qui ludum frequentant, numero ejecit, sustulit, sejunxit; numero scholasticæ juventutis exemit; e scholis exegit; ex albo litterariæ juventutis erasit, delevit; e scholis exturbavit. 3. Sollicitus eram, ne excludereris consulatu, je craignais que l’on ne vous exclût du consulat. Ne civitatis gubernaculis excluderere; ne spe honoris dejicerere, ne consulatus a te abiret; ne honoris ille aditus tibi præcluderetur. Usus: 1. Aliquem mœnibus, a republica excludere. Supplicem a se absterrere et excludere. Ratio vitia culpamque excludat. Aliquem præmiis, honoribus, hereditate excludere. 2. Excipio, admettre. Legati recepti, nec Pompeius exclusus. 3. Tempore excludor, quin, etc., le temps m’empêche de....
EXCŌGĬTĀTĬO, ōnis, f. Action d’imaginer, invention. Epith. Difficilis, diligens et considerata. Usus: Ea res non habet excogitationem difficilem.
EXCŌGĬTO, as, avi, atum, are, a. et n. Imaginer, inventer. Syn. Cogitando invenio, machinor, fingo, meditor, ineo viam, rationem; consilia struo. Adv. Callide, caute, diligenter, improbe, ingeniose, omnino, vere. Phras. Multa præclara excogitasti, vous avez trouvé de remarquables inventions. Præclara sunt inventa tua; rara multa pertinaci studio eruisti, meditatione reperisti; commentatus es. Cf. [Meditor], [Ingenio]. Usus: Excogitare mira furandi genera. Igitur cogita, vel potius excogita.
EXCŎLO, is, lŭi, cultum, ere, a. Cultiver; perfectionner. Syn. Colo, exorno, expolio. Adv. Vehementer. Usus: 1. Animum doctrina excolere. 2. Diligo, aimer, vénérer. A propensis vehementer excolimur, et amamur.
Excommŭnĭco, as, avi, atum, are, Excommunier. Phras. Proscribere, ac romanis sacris, societate, commercio, consuetudine, usu, communione, convictu piorum alicui interdicere; a piorum societate secludere, excludere, removere, arcere; ab Ecclesiæ communione repellere; extra Ecclesiæ septa ejicere, sacro fulmine percellere, jugulare; communione sacrorum depellere, secernere, semovere, spoliare, dejicere; sacrorum communionem alicui interdicere; anathemate sacro persequi; anathema dicere; abdicare aliquem; a corpore Ecclesiæ segregare; dirum, grave anathema in aliquem contorquere; a sacris amovere, submovere; execratione devincire; sacrificiis alicui interdicere; in numero impiorum, ac sceleratorum habere, quibus pii omnes decedant, quorum aditum sermonemque defugiant; cœtu, communione recte credentium aliquem movere, arcere, ejicere; usu sacrorum prohibere; ex cœtu piorum et communitate exterminare, extrudere, exturbare; sacro fulmine ferire; sacrum fulmen in aliquem vibrare; sacrorum usu, sacro civilique congressu alicui interdicere; a piorum cœtu communioneque sejungere, disjungere, arcere.
Excommŭnĭcātĭo, ōnis, f. Excommunication. Syn. Sacrum Ecclesiæ fulmen, piorum cœtu aliquem moventis. Phras. Ab excommunicatione absolvit, il lui donna l’absolution de son excommunication. Piorum communioni restituit; Ecclesiæ reconciliavit; pacem illi ecclesiasticam reddidit; diris et execrationibus solvit, exsolvit.