EXCURRO, is, curri, cursum, ere, n. Courir hors; faire une sortie; s’étendre. Adv. Longius, pariter, immoderatius. Usus: Excurrere ex Africa. Campus, in quo excurrere virtus et cognosci possit. Oratio producta et excurrens.
EXCURSĬO, ōnis, f. Excursion; invasion. Syn. Decursio, incursio. Epith. Moderata, nocturna. Usus: Tueri fines suos ab excursionibus hostium, et latrociniis. Nocturnam excursionem facere, populabundi magis, quam justi belli more. Latrocinii modo procursare.
EXCURSOR, ōris, m., Émissaire, espion. Syn. Emissarius.
EXCŪSĀTĬO, ōnis, f. Justification, excuse, prétexte. Syn. Purgatio, satisfactio, causa. )( Accusatio. Epith. Facilis, justa, justa et idonea, legitima, magna, misera quidem, sed tamen justa, sapiens et probabilis, similis, turpis. Phras. 1. Excusationem suam afferre, apporter des excuses. Excusatione justa et idonea uti; probabili excusatione rem defendere; excusationem afferre legitimam. Cf. [Excuso]. 2. Excusationem accipio, je reçois vos excuses. Probo excusationem tuam; admitto excusationem tuam; honesta oratio est; excusationem suo loco relinquo. Cf. [Causa], [Causor]. Usus: Excusationem quærere, parare. Excusationem audio, non accipio. Excusationem ut parum probabilem refellere, rejicere. Ignosco illi, qui vel pietatis, vel ætatis, vel necessitatis excusationem affert. Pravorum consensio amicitiæ excusatione tegenda non est. Officii prætermissi, vel cessationis culpa imprudentiæ vel negligentiæ excusatione detenditur. Stultitiæ peccatum excusationem non habet.
EXCŪSO, as, avi, atum, are, a. Excuser, justifier; alléguer, donner pour prétexte. Syn. Purgo, excusatione utor, excusationem affero, satisfacio, crimen removeo, culpa libero, a culpa eximo, excusatione rei tego. )( Accuso. Phras. 1. Excusat absentiam suam per invaletudinem, il excuse son absence par une indisposition. Excusat valetudinem, quin una veniat; causam in valetudinem confert; morbi excusatione absentiæ crimen depellit; purgat ille se, et firmissimo propugnaculo utitur, quod valetudine retineatur; morbum suæ absentiæ prætendit, prætexit, in morbum noxam suam avertit; titulum morbi suæ desidiæ præfert, prætexit, etsi sexcentas causas colligere possit, morbi excusatione se purgatum cupit; quominus præsto sit, morbum causatur; morbi excusatione absentiæ crimen amoliri, diluere cupit; culpam de se demoliri satagit; absentiæ culpam morbi excusatione defendit; absentiæ suæ excusationem hanc dat, affert, quod morbo esset impeditus. Absentiæ culpam ut levet, absentiæ noxam ut purget, morbi excusatione utitur; absentiam culpæ ut eximat, ut eam a se culpam dimoveat, ut ea se culpa liberet, morbi speciosus titulus præfertur. 2. Res non facile excusari potest, on ne peut facilement justifier cela. Res excusationem non habet facilem; non est facile id expurgatu; atrocitatem facti non facile verbis lenias; purgare factum, facinus id levare, colore quodam diluere, honesta aliqua specie tegere, non tam pronum est, aut expeditum; haud in promptu est, quo rem tantam a culpa eximas; de ea re haud facile satisfacies; in re tam ancipiti non video, quid excusationi tibi esse possit; quo excusationem tuam judici probare modo possis; culpam eam non facile præstabis; novam difficulter elues. 3. Non est, cur te excuses, il n’y a point de quoi vous excuser. Excusatione, satisfactione, expurgatione, purgatione minime opus est. Non opus est, ut excusatione apud me utaris; ut mihi te purges, ut excusationem proponas; expurgationem afferas; satisfactionem pares. Supervacanea est apud me tua excusatio; excusandi officium sine causa suscipis. Causam excusandi nullam habes; minime necessaria est excusatio tua; tuam excusationem non desidero, non requiro, non exigo, non exspecto. Usus: Atticæ ita me excuses, ut omnem culpam in te transferas. Quod te excusat, tuas causas nosco. Excusare tarditatem litterarum. Propinquitatem excusavit, antequam sententiam diceret.
EXCŬTĬO, is, cussi, cussum, ere, a. Secouer, renverser; chasser. Syn. Agito; exploro, examino; depello, rejicio. Adv. Radicitus. Usus: 1. Scrutari et excutere sigillatim omnes. 2. Examino, examiner avec soin, rechercher. Decemviri nostros magistratus excutiant. Non metuo, non excutio te. Explicare et excutere aliquod verbum, scruter. Cf. [Discepto]. 3. Rejicio, repousser. Excutiamus omnes eorum delicias, et ineptias. 4. Excito, exciter, secouer. Explica et excute intelligentiam tuam, ut videas. 5. Aufero, eripio, abigo depello, chasser, détourner, arracher. Excutiam hanc tibi opinionem, jactationem. Omnem tibi mœrorem ex animo, studia manibus excutiam. Cf. [Eripio].
EXĔCRĀTĬO, ōnis, f. Imprécation, malédiction. Syn. Diræ, imprecatio. Usus: Pompeius omni cautione, fœdere, execratione me devinxerat. Exierunt malis ominibus, et execrationibus duo vulturii. Cf. [Execror].
EXĔCROR, aris, atus, sum, ari, d. Maudire, charger d’imprécations. Syn. Imprecor, male precor, abominor, detestor. Phras. Omnes illum execrati sunt, tous l’ont chargé d’imprécations. Omnes illi pestem optarunt; omnibus precibus detestati sunt, diris omnibus devoverunt; diras, exitium illi imprecati sunt; infaustis vocibus illum prosecuti sunt; infaustas voces in illum jactarunt. Cf. [Abominor], [Odium]. Usus: 1. Omnes te oderunt, tibi pestem optant, execrantur, tibi male precantur. 2. (Execro, execratio, dépouiller du caractère sacré, vulgi sunt), Latine: Exauguro, exauguratio. Exaugurare sacella statuit.
EXĔCŪTĬO, ōnis, f. Poursuite judiciaire, Syn. Persecutio. Usus: Quæritur, an actionem, petitionem ejus rei, et executionem habeat. Cf. [Officio].