LEX, lēgis, f. Loi. Syn. Juris et æqui regula, quæ vel est privata et continetur pactis, conditionibus, jure; vel est publica, qua respublica constituitur, rogatione, scito, senatusconsulto, privilegio, decreto, judicis sententia. Epith. Acerbissima, acerrima, commodata alicui, accusatoria, æqua, agraria, alimentaria, annalis, apta, bona, mala, censoria, certa, civilis, publica, contraria, communis, curiata, consularis, sancta, diligentissima, divina, fecialis, frumentaria, grata populo, gravis, improba, multo impudentior, iniqua, invidiosa, justa, nefaria, naturalis, perfecta, popularis, princeps et ultima, recens, sancta, salva, non scripta sed nata, sempiterna, tribunitia, viaria, utilis. Annales antiquæ, censoriæ, fatales, necessariæ, honestæ, militares, perniciosæ, præclaræ, proximæ, rariores, sacratæ, salutares, tyrannicæ, usitatæ. Phras. 1. Legem dare, édicter une loi. Legem perferre, sancire, rogare, sciscere, condere, facere, scribere, edere; legis auctorem fieri; legem civitati dare, imponere, injungere, ponere, constituere, instituere, promulgare; aliquid sub legis superbissimæ vincula conjicere; tabulas figere; jura dare, legem in æs incidere; legibus munire urbem; describere jussa populo; legibus constringere, adstringere, devincire populum. 2. Legem accipere, recevoir la loi. Jurare in legem; lege se obstringere; legi se subjicere; legibus se devincire. 3. Lex est de ea re, il y a une défense. Lege tenemur; lege sanctum habemus; lege cautum est. 4. Legem servare, observer la loi. Legi cedere, parere; obtemperare legi; legem observare, servare, sequi; legi satisfacere; implere officii partes, quas lex jubet, poscit, imperat. 5. Legem violare, violer une loi. Fraudem legi facere; contra legem facere, jus, legem violare; leges perfringere, perrumpere; a legibus discedere; legem conculcare; in vel contra leges committere; legi non parere. 6. Legem abrogare, abroger une loi. Legem infirmare, irritam facere, dissolvere, antiquare, convellere, tollere, delere, rescindere. 7. (Dispensare in lege, Vulg.), dispenser d’une loi. Gratiam legis facere; lege aliquem solvere. Cf. [Dispenso]. Usus: Lege agere, jure constituto certare, vel judicis sententiam exsequi, agir conformément à la loi. Legem promulgare.
LĪBĀTĬO, ōnis, f. Libation. Syn. Libamentum. Usus: Libationes epulæque ludorum. Sacrificiorum libamenta.
LĪBELLA, æ, f. As, petite monnaie d’argent. Syn. As. Usus: 1. Quis illi vel libellam unam dedisset? 2. Norma, perpendiculum, niveau.
LĬBELLUS, i, m. Petit livre. Syn. Commentarius, codex, parvus liber, commentariolus, codicillus, chirographum. Epith. Parvus, exilis, non magnus, pusilli contemptique, Rhetorici. Usus: Libellum componere; in libellum memoriæ causa referre. Libellum tradere supplicem, faire une supplique.
LĬBENS, entis, omn. gen. Volontiers. Syn. Lubens. Usus: Libenti animo hæc tolerabo. Libentissimis omnibus hoc munus consequere. Cf. [Libenter].
LĬBENTER, Volontiers, avec plaisir. Syn. Libenti animo, magna voluntate, studiose, non repugnanter, non gravate, non modo non recusans, sed ultro etiam, et sponte offerens; non repugnans; sine excusatione, summo studio, summa voluntate, egregia animi alacritate. )( Invitus. Phras. 1. Libenter tibi gratificabor, je vous ferai volontiers plaisir. Animo libenti prolixoque; non gravate, benigne, studiose, perlibenter, animo lubenti, æquo, immo vero gaudenti; propense; pronis animis; effuso studio, utraque manu, alacritate summa; animo libentissimo; animo non invito dabo omnia. 2. Reducem te libenter videbo, je verrai avec joie votre retour. Delectabit me tuus reditus; cupide exspecto reditum tuum; lætabor, acquiescam tuo reditu; est in optatis, te coram amplecti; lætus te videbo; læte ac hilare te accipiam.
1. LĪBER, era, ĕrum, Libre, indépendant. Syn. Non impeditus, expeditus, solutus, nulla re implicatus; nullius dominationi parens, ingenuus; qui sui juris est et mancipi; qui in sua potestate est; suo jure libertateque utitur; jus suum retinet; nemini mancipatus, addictus; vacuus, purus, integer. )( Servus, impeditus, implicatus. Phras. 1. Liber sum, je suis libre. Nullius imperio contineor; libertate utor integerrima; omnia mihi integra sunt ac libera; in potestate mea sum; nullis neque imperii, neque juris inclusus sum angustiis, quominus meo arbitratu vivam, in nullius jure aut ditione sum; non ea conditione natus sum, ut legibus quidquam debeam. 2. Liber est a publicis oneribus, il est délivré des charges publiques. Rerum omnium vacatione commodissima utor, operum immunis agito; immunitatem rerum omnium habeo. Cf. [Immunis], [Vacatio]. 3. Liberum legibus esse voluit, il voulut être exempt de toute loi, de tout frein. Nullis legibus alligatum, constrictum, impeditum esse voluit; legibus solutum; liberum exsolutumque legum vinculis; nullis adstrictum legibus; extra legem esse voluit; nullis legibus teneri; nullis legum angustiis inclusum esse voluit. Usus: Integro, soluto expedito ac libero animo vivere, agere. Homo a cupiditatibus animi, ac perturbationibus liber ac solutus.
2. LĬBER, bri, m. Livre. Syn. Opus, volumen, commentarius, monumentum, lucubratio, codex, libellus. Epith. Auguralis, extremus, gravissimus, improbus, magnus, notior, optimus, plenus, refertus sententiis, suavissimus, superior. Phras. Multos libros scripsit, il a écrit beaucoup de livres. Composuit, contexuit, scriptos reliquit; grandia variarum commentationum, eademque utilissima monumenta reliquit, chartis ad posteros transmisit; copiosos in omni genere libros emisit, edidit, foras dedit, in lucem emisit; cogitationes suas litteris monumentisque explicuit, consignavit, mandavit, commendavit, vulgavit, evulgavit; publici juris fecit; eo auctore multi libri exivere. Usus: 1. Librum evolvere, percurrere, pervolutare, feuilleter. 2. Librum scribere, facere, absolvere, perpolire, écrire, achever un ouvrage. 3. Liber imprudenti excidit, in lucem prodiit, publier. Liber vetustate corruptus, situ exesus, blattas passus et tineas, a tineis corrosus, et fugientibus litteris male deformatus, livre très ancien et très précieux.
LĪBĔRĀLIS, e, gen. com. Libéral, généreux. Syn. Largus, munificus, beneficus, prolixus. )( Avarus, parcus, sordidus. Phras. Erga omnes æque liberalis es, vous êtes généreux pour tout le monde. Totum te in alios effundis, profundis; benigne facis omnibus; est in te benignitas incredibilis; prolixior fere voluntas est, quam res patitur; nemo non a te liberalissime tractatur; natura ad beneficentiam propensus es, nihil ut supra. Fructus liberalitatis tuæ uberrimi ad omnes pertinent, perveniunt. Nulli fides tua, nulli opera, nulli res familiaris deest; liberalitate uteris in omnes effusissima; liberalitate tibi omnes devincis; intactus es ab avaritiæ sordibus, nemo est, qui non beneficiis ornetur tuis. Cf. [Beneficium]. Usus: 1. Liberalis dicitur, qui officium, non fructum sequitur. 2. Ingenuus, honestus, libre, de condition libre, non esclave. Artes, quæstus, artificia liberalia et ingenua. Cf. [Litteræ], [Ars].
LĪBĔRĀLĬTAS, ătis, f. Générosité, noblesse; largesses, libéralités. Syn. Benignitas, beneficentia, largitas, benefica voluntas, voluntas bene merendi de aliquo. Epith. Cautior, dissolutior, moderata, divina, præstans, commemoranda. )( Avaritia. Usus: Liberalitate uti, liberalitate sibi alios devincire. Liberalitatem exercere, maximus est divitiarum fructus. Cf. [Beneficentia], [Largus], [Dono].