MANCĬPĬUM, ĭi, n. Ce que l’on possède comme propriété, esclave. Syn. Res mancipi; servus. Epith. Aliena, honestissima, pauca, plurima, pretiosissima, sordidata, frequentia. Usus: 1. Ager ille meus est mancipio et nexu, tuus autem usu et fructu, ce champ est ma propriété, tandis que vous n’avez que l’usufruit du vôtre. Sui jam juris, et mancipii est respublica. Mancipio aliquid alteri dare. Mancipio accipere. 2. Servus, captivus, esclave. Italia a mancipiis conculcatur. Cf. [Servitus].
MANCĬPO, as, avi, atum, are, a. Manciper, c. à d., livrer, transmettre en toute propriété. Syn. Subjicio, in alicujus potestatem trado. Usus: Senectus honesta est, si nemini mancipata. Venditum ac mancipatum tribunatum plebi addixit.
MANCUS, a, um, Privé d’un membre; défectueux, imparfait. Syn. Cui ad summam aliquid deest, imperfectus, curtus, mutilus. Usus: Cognitio naturæ sine actione manca est. Mancus, et membris omnibus captus.
MANDĀTUM, i, n. Charge, commission; ordre. Syn. Res mandata, imperium, voluntas, jussum. Phras. 1. Mandatum dedit centurioni, ut milites plecteret, il ordonna au centurion de punir les soldats. Pœnæ capiendæ ministerium centurioni imposuit; centurioni in mandatis dedit, ut pœnam de militibus reposceret; mandatis oneravit centurionem; mandata dedit; mandata edidit; triste edidit imperium de supplicio militum a centurione sumendum. Cf. [Impero], [Jubeo]. 2. Mandata fecit, il a accompli les ordres donnés. Mandata egit, curavit, confecit, exhausit, exsecutus est; mandatis satisfecit; imperata fecit. Cf. [Pareo], [Obedio]. Usus: Cum mandatis mittere, mandata dare, charger d’une commission. Mandata accipere, recipere, habere, recevoir une commission. Mandata alicujus perferre ad aliquem, deferre, exponere, transmettre des instructions, des propositions. Mandata exsequi, persequi, digerere, exécuter un ordre.
1. MANDO, as, avi, atum, are, a. Charger de, prescrire, ordonner. Syn. Jubeo, impero, impono, præscribo, mandatum do, in mandatis do, præcipio. Adv. Accuratissime litteris, diligenter, nominatim, penitus, plane, privatim, probe, publice. Usus: 1. Mandavi filio, quæ fieri velim. 2. Commendo, committo, trado, consigno, confier. Honores alicui, magistratum, sacerdotium mandare. Vitam suam solitudini et tenebris, se fugæ, mortui cadaver humo mandare. Res gestas scriptis, litteris, monumentis historias, versibus mandare. Rem posteris, annalibus mandare, consigner dans les annales. Cf. [Impero], [Jubeo], [Mandatum].
2. MANDO, is, di, sum, ere, a. Mâcher. Syn. Dentibus conficio. Usus: Dentibus manditur, extenuatur, mollitur cibus.
MĀNE, Le matin. Syn. Diluculo, primo diluculo; prima luce; cum prima luce; antelucano tempore; matutino tempore; cum luceret; simul atque luceret; cum nondum luceret; ad primam auroram; sub noctis extremum; luce appetente; ante ortum solis; sole oriente; orta luce; sub lucem; albente cœlo; sub diei ortum; ubi dies cœpit; cum ortu solis, dubia adhuc luce; dubio adhuc die; lucis principio; ubi illuxit; circa lucis ortum; aperiente se die; albescente cœlo; primo mane; illucescente die; multo mane; bene mane; cum ipsa luce; vergente ad lucem nocte; simul ac dies illuxerit. Cf. [Aurora], [Diluculum].
MĂNĔO, es, mansi, mansum, ere, n. Rester, demeurer. Syn. Remaneo, commoror, resto, sto, hæreo. )( Abeo, discedo. Adv. Constanter, diutius, firmius, in perpetuum, perpetuo, propemodum, recte, bene. Phras. 1. Domi libenter maneo, je reste volontiers chez moi. Domi me ut plurimum teneo; tectis et tenebris me contineo; domi assidue hæreo; parietum umbris me occulto; domo pedem non facile effero; parietum præsidio a fori strepitu me tueor; publico ut plurimum abstineo. 2. Manebo apud te, je demeurerai près de vous. Semper præsto tibi ero; adero ubique, assiduumque comitem me tibi præbebo, adjungam; hærebo lateri tuo; a latere nusquam discedam; nulla me res a te avellet, divellet, abjunget; nusquam abs te recedam, digrediar; affixus ero lateri tuo; nulla me dies a te disjunget. 3. Manet in sententia sua, il persiste dans son opinion. Stat in eadem sententia; perstat in sententia; propositum tenet; antiquum obtinet; deduci de sententia non potest; a sententia non discedit; flecti, depelli, dimoveri a sententia non potest; animum obfirmat in sententia; in dicenda sententia egregie sibi constat. Cf. [Sententia]. 4. Mansit idem color, la couleur resta même. Ori color suus constitit; nihil mutavit oris color; perstitit idem in vultu color. 5. Mansit incolume patrimonium mihi, mon patrimoine m’est resté tout entier. Stetit mihi tutorum præsidio patrimonium integrum; nihil de paterna hereditate libatum, imminutum est; paterna hereditas nihil detrimenti accepit. Usus: In vita, in voluntate, in officio, in conditione, in sententia manere. Id animo fixum manet. Manet mihi vetus cum illo contentio; illud maneat, fixumque sit, qu’il reste bien entendu, qu’il demeure bien établi que. Idem te fatum manet, le même sort vous est réservé.
MĀNES, ĭum, m. pl. Mânes, ombres. Syn. Animæ vita defunctorum. Usus: Mortuorum manes re aliqua expiare. Dii manes.