XXXV

—Dise qu'en tau parage rèn m'estouno:
Dins lou clarun d'aquesto vau superbo,
Souto li tibanèu de vòsti barco
Resquiharello au gai courrènt de l'oundo,
Metès-ié de princesso, de papesso,
D'emperairis o, se voulès, de fado,
En vestimen d'azur, d'or e de pourpro,
Tout acò bèu ié trèvo sus la visto,
Autant vivènt, autant verai e lèime
Coume nous-autre eici que l'aigo emporto!
Vesès de flourdalis? Iéu vese, fraire,
La flour de Rose eila que se souleio
Vers lou Miejour ounte anan... Que, Jan Rocho?
N'i'a pèr long-tèms encaro? Me languisse.
—Acò se me venias manja ma soupo?
Respoundeguè lou prouvié.—Pren-te gardo!
Lis ome de l'empento ié cridèron.
—Hòu! lou soulèu es pas leva pèr tóuti?
Sian pas jalous. L'Angloro, fau que fugue
L'estello liuencho ounte degun adeso
E que fai lume en tóuti nòsti barco...
D'aquest moumen, sabès pas? se penchino,
Revertigueto e gènto, sus la dougo,
Lou péu engrafouli pèr li boufado
Dóu fuiarèu que furno dins li fueio.
—De la desembouia dins li sauseto,
Amariés miès acò, parai? gaiofre,
Ajustèron lis ome de la rigo,
Que d'empegne la barro, que?—Reiaume!
Cridè Patroun Apian; e d'uno buto,
Revirant lou gouvèr tóutis ensèmble,
S'èron remès valènt à la manobro.

XXXVI

—Prince, coume disias, sus la ribiero
Tout pòu se vèire: es lou roudan dóu mounde,
Faguè lou vièi patroun. Tenès, lou papo:
Tout abiha de blanc, emé sa dèstro
Que nous benesissié de soun carrosso,
L'avèn pas vist dos fes? Uno, pecaire,
Quand presounié l'avien tira de Roumo,
Qu'eilamoundaut à Paris lou menavon
E que pièi, dóu desfèci e dóu lassige,
Venguè mouri pèr camin à Valènço;
L'autro, quand Bonaparte pèr soun sacre
Lou mandè querre e, de bon grat o luerdre,
Fauguè mai que marchèsse... Bonaparte!
Aquel inressaciable de counquisto
Que, nous envertouiant à sa fourtuno,
Nous avié fa tant liuen tibla la guèto
E tant de tèms estrassa la cartoucho,
Que tant de couscricioun i chapladisso
Éu avié coussaia, fèbre-countùnio,
Que li nacioun disien: «Fau que li vaco,
Dins lou païs de Franço, fagon d'ome!»
Eh! bèn, se vous disiéu que, sus la ribo
Aqui dóu Rose—ounte lusis la routo,
Aquéu grand ome, aquéu fóudre de guerro,
A la desfacho, l'avèn vist coundurre
Coume un paciènt, despoudera, tout marfe!
Lou menavon alin à l'isclo d'Èubo...
Lou generau Bertrand dins la veituro
Èro asseta contro éu: la gaugno palo,
Un foulard jaune à l'entour de si tempe,
Éu, l'emperaire aièr de tant de pople,
Vuei renega di siéu, de si menistre,
De tóuti si catau que l'encensavon,
Davalavo au galop... Quand me rapelle!

XXXVII

I' avié de femo,—anen, de malurouso,—
Que, sis enfant estènt mort au service,
Dóu camin ié quilavon: «Manjo-mounde!
Rènde-me-lou, moun fiéu!» Dins li vilage,
Li pèd-terrous, quichant i det, terrible,
Un escut de cinq franc, pèr lou counèisse,
Lou poung en l'èr, ié bramavon: «A Rose
Lou castagnié! lou toundu!» Miserable!
Fasié freni... Mai dins sa desfourtuno
Agamouti, mut, tau qu'un Ecce-Homo,
Éu regardavo eilalin, coume un ladre,
Lou Rose qu'à la mar s'anavo perdre.
A-n-un relais de posto, dins la mudo
Que se fai di chivau, espeloufido,
Lou coutèu à la man, uno oustaliero
Qu'èro à sa porto saunant un poulastre:
«Ha! cridè coume acò, lou sacre moustre,
Se lou teniéu aqui! Dins la courniolo
Iéu ansin ié plantèsse ma coutello!»
Couneissié pas l'emperaire. Éu s'avanço:
«Que vous a fa?» ié vèn.—«Aviéu dous drole,
Respond la maire en dòu que s'engalino,
Dous drole bèu, que semblavon dos tourre!
Me lis a fa peri dins si bataio.»
—«Noun periran si noum dins lis estello,
Napouleon ié dis em' un founs triste;
Pousquèsse-iéu èstre toumba coume éli!
Soun mort pèr la patrìo au champ de glòri.»
—«E quau sias, vous?»—«Iéu, dis, siéu l'emperaire.
Ai! bono femo! (vous demande, prince!)
D'ageinouioun à si pèd, esperdudo,
Ié beisè lèu li man, pauro marrido,
Ié demandant perdoun, touto en lagremo.—

XXXVIII

E Mèste Apian se derroumpènt:—Empèri!
Cridè subran en s'eissugant li ciho
Lou capèu à la man, ah! boutas! d'ome,
Pèr n'en trouva 'n segound d'aquelo estampo,
Faudrié courre!—Avisas-vous, li móussi!
Chamon li radelié d'un trin de fusto
Que vai floutant pèr lou mitan dóu Rose.
—D'ounte vèn lou radèu, gourrin?—D'Isero.
—Avès uno lignado, aqui, famouso!
—N'i'a pèr vint milo franc.—Bos de marino?
—Vai à Touloun... Espinchas quénti pège!
Falié li vèire, au soum de la mountagno,
Quand boumbissien dins lis escoulanchouiro,
Avans qu'èstre enliama pèr li redorto!
Avèn de sap, aqui, de fau, de roure,
Qu'an belèu dous cènts an, sènso trop dire...
Acò vèn dóu Vercors, di Terro Frejo,
Di bouscarasso de la Grand Chartrouso,
Amount dóu tron de Diéu!—De bèlli pèço...
Anessias pas turta contro li pielo
Dóu Pont Sant-Esperit!—N'i'aurié pèr tóuti,
Car es pas di que lou pont noun sautèsse...
A l'empento! à l'empento!—Adessias, brodo!
—Adessias, galavard!

XXXIX

Mai sus la tuerto
Soun mai groupa Jan Rocho emé lou prince:
—Sabès? vous ié faudra paga sa fiero,
A la pichoto Angloro, aquesto vòuto...
—De-bon? creses que vèngue, elo, à Bèu-Caire?
—Eto! vers li marchand fau bèn que vèngue
Chabi soun escachoun de pampaieto!
—Vogo toujour! d'aquelo grand Naturo
Que desempièi Lioun nous embelino,
A iéu me plais de saluda dins elo
La primo-flour, la rèino naturalo.
—Segnour, à dicho que vers sa presènci
Nous abasan, anas, de lono en lono,
Vèire lou flume espalarga si ribo
E lis amour faire si cabusseto.
Leissas passa lou Cengle emé sa tourre
Que, maladito, eila vèses que pènjo,
Despièi qu'is Uganaud li couventialo
Un cop ié durbiguèron si grasiho;
Pièi Charme, e Bèu-Chastèu mounte lou Rose.
Recava pèr l'Eiriéu, tant s'aprefoundo;
E Pèiro-Gourdo e Sant-Laurèns de Papo,
Em' alin li Ceveno... De la Vòuto
Anan franqui lis isclo verdoulènto
Que i'abiton li vibre emé li lùri,
Em'aquelo qu'apellon Pren-te-gardo!
Veiren Cruas, Rocho-Mauro la negro,
E mandaren l'amarro au port d'Ancouno.—