XV
—Hòu! certo, aquelo drolo,
Patroun Apian diguè, l'ase me quihe,
Vous fara quauque jour vira canturlo...
Parlon jamai que d'elo: es pas bèn laido,
Mai pèr n'en faire talo cridadisso,
I'a pièi pas d'aigo eici jusquo au coui, eto!
A respèt dóu fihan de nòsti costo,
Gaiard, poumpous e blanc coume de toumo!...
Reiaume! buto à Givors!—S'entrepachon
Li barco à quèi: lou peirié sus l'esquino,
Li porto-fais abarbassi revèsson
Li coufo de carboun i savouiardo;
S'empielo à bèu mouloun la ferramento
E la quincaio e li daio e li forfe
E li fusiéu requist de Sant-Estève.
E' m'acò fai tira! tóuti coutrìo,
S'es deja mes lou prince blound à l'obro,
Car l'a bèn di, vòu viéure en cambarado
Emé li ribeirié, patroun e chouro,
E barreja, rema, trima coume éli,
Tau que faguè Peiroun, lou zar di Rùssi,
A Zaardam, quand jouve s'embauchavo
Pèr coumpagnoun fustié, voulènt aprene.
XVI
Mai lou verai es que, pèr uno espouncho
Que vèn dóu sang, Guihèn (coume ié dison
Au bèu dóufin de la nacioun flamenco)
Vòu trafega lou Rose. Vòu counèisse
Lou nis, lou couvadou, la terro ilustro
Que i'a trasmés lou noum preclar que porto,
Aurenjo e sa famouso Glourieto,
Palais e fourtaresso de sis àvi
Au tèms feran di guerro sarrasino.
E vòu ressegre e vèire chasco liogo
Ounte an leissa si piado aquéli prince
Que soun Cournet clantiguè dins li laisso
De tóuti li cansoun cavaleirouso.
E vòu s'aprene aquelo parladuro
Ounte Bierris de Roumans bresihavo
Soun teta-dous lesbian, la lengo alègro
Ounte cantè la Coumtesso de Dìo
Si lai d'amour emé Rimbaud d'Aurenjo.
Éu a legi. Se sènt dins la courado,
I'a de moumen, lis ambicioun superbo,
Lou rebroutun dis envejasso folo
Que vers la glòri an enaura si paire
E lou regrèt di counquisto perdudo.
Mai en que bon lou regrèt, se di rèire
Pòu recoubra la terro souleiouso
En l'embrassant de soun regard alabre!
Es-ti besoun d'espaso que fouguejon
Pèr s'empara de ço que l'iue nous mostro?
E sarié pas trop bèu emai tout simple
De recounquerre aquéu flouroun d'Aurenjo,
Aquéu relarg que li Baussen tenguèron,
Aquel empèri enfin di Bousounido
Que dins lou crid «empèri!» toujour duro,
En s'afreirant i bòni gènt dóu pople
Que l'an garda, lou crid di souvenènço?
Lou dison proun d'un que vèn poupulàri:
«Acò 's un rèi, nostè rèi!» Cavalisco!
Dequé voulès de mai? autant n'i'avèngue!
Car à soun tour li castèu-fort s'aclapon,
Coume aparèis aqui sus chasque mourre,
E tout degruno e tout se renouvello...
Mai sus ti piue, inmudablo Naturo,
Espelisson toujour li ferigoulo
E sèmpre li pastour e pastoureto
Ié recoumençaran si viéutoulado.
XVII
Lou neblarés, qu'à cha pau s'enlumino,
A descubert au jour la vau tubiero
Emé si verd coustau de mountagnolo
Qu'entre-mitan lou Rose ié barrulo.
E Mèste Apian, en countemplant la fàci
Dóu soulèu nòu que regaiardis tóuti,
Crido: «Un de mai!» Li navegaire ensèmble
An aussa lou capèu; s'escarrabihon
Li passagié, badant à tout rescontre,
Quand tout-d'un-cop, magnifico, au recouide
Aparèis dins soun plen l'antico Vieno,
Assetado en autar sus lis ancoulo
Dóu noble Dóufinat. Vaqui, celèbre,
Lou Toumbèu de Pilato que pounchejo.
Li paradou s'entèndon que tabasson
Pèr apresta li drap dins li fabrico.
Copo-jarret, l'escalabrouso auturo,
Espandis en ventau si bastidouno;
E li clouchié 'mé li tourre e li tèmple,
Dins la lumiero inoundarello e cando,
I' escrivon dóu passat l'istòri agusto.
XVIII
Soun pourtulan à la man que fuieto,
Em' estrambord adounc cridè lou prince:
—Salut, empèri dóu soulèu, que bordo
Coume un orle d'argènt lou Rose bléuge!
Empèri dóu soulas, de l'alegrìo!
Empèri fantasti de la Prouvènço
Qu'emé toun noum soulet fas gau au mounde!
Èstre nascu dins li tèms de bagarro,
De bourroulis, de noun-rèn, d'aventuro,
Ounte, uno espaso en man, lou valènt ome
Poudié, prenènt counsèu que de soun èime,
Poudié, dins lou grouün di treboulino,
Se taia libramen un bèu reiaume,
Acò si, de chabènço, que n'èro uno!
Conme aquéu grand Bousoun, comte de Vieno,
Que, i'a milo an, aqui dins la grand glèiso
De Sant Maurise, porto sus sa toumbo
Lou testimòni escri de soun audàci,
De sa munificènci, de sa glòri!
Rèi fouscarin e prince de coumèdi,
Nous-àutri vuei, despersouna, dins l'oumbro
De nòstis atribut legau e mingre,
Passan à la chut-chut ras de l'istòri,
En tenènt amaga courouno e scètre,
Coume s'avian cregnènço d'èstre en visto!
Mai tu, comte Bousoun, à la barbeto
Di poutentat de Franço e d'Alemagno,
T'encavalant d'un bound i flanc dóu Rose:
«Moun chivau, àrri! àrri!» pèr li serre,
Au crid de: vivo Prouvènço! t'auboures...
Li gènt dins lou mesclun:—Vaqui, se dison,
Un ome!—E li baroun e lis evesque
T'an aclama rèi d'Arle dins Mantaio!—
XIX
Entandóumens que lou prince es en dèstre,
Li ribeirié, butant à la redolo,
An embarca li boutarèu de bierro
Emé si founs engipa que blanquejon,
De bierro bloundo e bruno qu'escumouso
Vai regala, tout lou tèms de la fiero,
Dins li cafourno e basar de Bèu-Caire.
Li gargassoun asseda di bevisto.
E sènso mai tarda, que lou tèms prèsso,
An fa soun viravòut e lou Caburle,
Tirassejant après sa blanco floto,
Repren requinquiha lou fiéu de l'oundo.
Mai tout-escas sus li colo groupudo
An vist amount, bèn empaligoutado,
Li vigno d'or de la Costo-Roustido
E peralin devista sus la drecho
Dóu mount Pilat li tres dènt blavinello,
Davans Coundriéu li vaqui. Jiton l'ancro.
Es lou païs d'ounte soun quàsi tóuti.
Sus lou Sablié, pèr apeita si paire,
Un vermenié d'enfant, despièi quatre ouro,
Soun aqui nus o mita nus que jogon:
Lis un gafant o fasènt de soupeto,
Au bataioun lis àutri que s'aquèiron.
Au pèd de sis oustau, dóu long de l'aigo,
A plen de pourtalet li pàuri femo
Desempièi lou matin soun à l'espèro
Pèr vèire au barcarés passa sis ome.