sie ne wurden in gehörsam

unde ze Rome undertân.

[352]. L. I, ap. Pertz, Script., t. XI, p. 598.

[353]. Capitolium quod erat caput mundi, ubi consules et senatores morabantur ad gubernandum orbem, cuius facies cooperta erat muris altis et firmis diu super fastigium montis vitro et auro undique coopertis et miris operibus laqueatis. Infra arcem palatium fuit miris operibus auro et argento et aere et lapidibus pretiosis perornatum, ut esset speculum omnibus gentibus. Descriptio plenaria totius urbis. — Ideo dicebatur aureum Capitolium, quia prae omnibus regnis totius orbis pollebat sapientia et decore. Id. — Capitolium erat caput mundi ubi consules et senatores morabantur ad gubernandum orbem. Cuius facies cooperta erat muris altis et firmis super fastigio montis vitro et auro undique coopertis et miris operibus laqueatis ut esset speculum omnibus gentibus. In summitate arcis super porticum crinorum fuit templum Iovis et Monete. In quo erat aurea statua Iovis sedens in aureo trono. Graphia aureae urbis Romae. — Est ibi quoddam castellum quod dicitur Capitolium. Fuit caput mundi, ubi consules et senatores morabantur ad consulendum urbem et totum orbem. Cuius facies cooperta fuit muris altissimis, et in sumitate intus ereo et deaurato cooperto infra arcem (sic). Quod dicitur tertiam partem mundi valere, quod fuit permagna parte auro et lapidibus pretiosis perornatum. Giacomo da Acqui, Chronicon. — In un testo dei Mirabilia, che si conserva manoscritto a Stoccarda, si legge similmente: «Dicebatur tertiam partem mundi valere, quod fuit pro magna parte aureum et preciosis lapidibus perornatum». (V. Massmann, Kaiserchronik, v. III, p. 423). Palacii Capitolii adhuc patent vestigia, et posito quod multas conditiones mutaverint, tamen satis representantur: sed templa et alia quae in eo fiunt tacemus per nunc, sed dicam inferius, posito quod in ruina totum iam diu sit, sed volo tacere. Verbum autem per Cassiodorum dictum ubi facit mentionem de septem maioribus aedificiis mundi, qui in fine ponit quae mirifica Romae, et excelsa Capitolii inextimabilia nomina fuisse et in suo conceptu ignorat dare figuram nec terminum. Anonymus Magliabecchianus. — (Numa) fundamenta Capitolii iecit quod postea constructum a Romanis unum de septem mirabilibus mundi fuit. Nam ipsum Capitolium Romae Salvatio civium maior quam civitas. Chronica regia S. Pantaleonis ap, Eccard, Corpus historicorum medii aevi, t. II, p. 695. — Capitolium.... omnium caput arcemque terrarum. Petrarca, Epistola a Filippo di Vitry, dell'anno 1350. Nella Fiorita di Armannino Giudice è scritto: (conto XXX, cod. Laurenz, pl. LXII, 12): «Septe colli a dentro a Roma, ond'ella si chiama ciptà di VII cholli. In su uno di quegli colli, il quale nel meczo di Roma risiede, ivi fu quello deficio che Campo d'oglio si chiama, il quale per lectera viene a dire campo d'Itallia, però che in quello sedeano gli magistrati, i quali rendeano ragione agl'italiani e a tucto il mondo. Ma perchè Ytalia era membro di Roma, decto fu quello luogho d'Italia chapo». — La magnificenza del Campidoglio fu deplorata come eccessiva da alcuni fra gli stessi scrittori latini. I poeti ce lo dipingono sfavillante d'oro, ed è vero che Stilicone si portò via le lamine d'oro che ne vestivano le porte, e Genserico le tegole dorate.

[354]. V. circa questa tradizione Orioli, Caput Toli e la sua leggenda, Annali di corrispondenza archeologica, 1834. Zonara, il quale visse nella prima metà del XII secolo, narra di questo teschio una storia abbastanza stravagante che qui non importa riferire. Comp. Histor., De Romanorum primordiis.

[355]. Joly, Op. cit., v. II, p. 320.

[356]. L. II, c. 31.

[357]. Ciò è ricordato anche da Ranulfo Higden, Polychronicon l. I, c. 24: «Item in Capitolio, quod erat altis muris vitro et auro coopertis, quasi speculum mundi sublimiter erectum, ubi consules et senatores mundum regebant, erat templum Iovis in quo statua Iovis aurea in throno aureo erat sedens».

[358]. Pubblicato dal Preller nel Philologus, v. I, p, 103.

[359]. Ad a. 886, ap. Pertz, Script., t. III, p. 538-9.