Anulus ecclesie, regnorum nobilis arra,

Offertur digitis, Octaviane, tuis.

Quam geris aurate, cesar diadema thiare

Signat te apostolicas participare vices.

Post hec cantatis ad castra revertitur ymnis,

Mandat in Apuliam quisque quod ire paret.

Parecchie altre descrizioni simili a questo ci sono rimaste. Della cerimonia discorre il Cancellieri, De secretariis veteris basilicae vaticanae, l. I, c. XIX, XX.

[855]. Eginardo dice di Carlo Magno (Vita Karoli, c. 23): «Peregrina vero indumento, quamvis pulcherrima, respuebat, nec unquam eis indui patiebatur, excepto quod Rome semel Adriano pontifice petente et iterum Leone successore ejus supplicante longa tunica et clamide amictus, calceis quoque Romano more formatis induebatur». Delle vesti dell'imperatore si parla anche nella Graphia aureae urbis Romae. Per quelle degl'imperatori d'Oriente v. Costantino Porfirogenito, De ceremoniis aulae Byzantinae. Per molte altre particolarità attenenti al cerimoniale e a certe costumanze imperiali del medio evo, v. l'opera del Waitz, Deutsche Verfassungsgeschichte, Kiel, 1844-78, e più particolarmente v. III, c. 3 e 5, v. VI, c. 6 e 7.

[856]. Parad., c. VI, v. 100, 4.

[857]. Richer, Historiae, ap. Pertz, Script., t. III, p. 622.