... Zancle quoque juncta fuisse
Dicitur Italiæ, donec confinia pontus
Abstulit, et media tellurem repulit unda.

Ovidio, Metam. xv. 290.

Hæc loca, vi quondam et vasta convulsa ruina
(Tantum ævi longinqua valet mutare vetustas)
Dissiluisse ferunt; cum protinus utraque tellus
Una foret, venit medio vi pontus, et undis
Hesperium Siculo latus abscidit, arvaque et urbes
Litore diductas angusto interluit æstu.

Virgilio, Æn. iii. 414.

Ma De Buch, confrontando i monti Peloritani col gruppo dell’Aspromonte in Calabria, nega che la Sicilia sia mai stata unita al continente, lo che avevano già sostenuto Brocchi nella Biblioteca italiana, e Gemellaro nelle Effemeridi scientifiche e letterarie della Sicilia, 1840, n. 78.

Vedi pure Tenore, Essai sur la géographie physique et botanique du royaume de Naples, pag. 23.—Brocchi, Dello stato fisico del suolo di Roma, 1820; Conchigliologia fossile subappennina—Breislac, Observations lithologiques sur la ville de Rome;—Nibby, Analisi della carta dei contorni di Roma;—Cramer, Descript. of ancient Italy;—poi Nesti, Collegno, Sismonda, Pareto, Marmocchi, Pilla, ecc. In questo momento essi son caduti di grado, prevalendo le teoriche dello Stoppani, Corso di geologia.

I cambiamenti della superficie terrestre non passarono inosservati dagli Italiani antichi, quantunque ne sconoscessero l’estensione e le cause. Ovidio, nel xv, 254-273 delle Metamorfosi, canta:

Non perit in tanto quidquam, mihi credite, mundo;
Sed variat, faciemque novat....

(Ecco la dottrina recente della inalterabile quantità non solo di materia ma di forza.)

Vidi ego quod fuerat quondam solidissima tellus
Esse fretum; vidi factas ex æquore terras;
Et procul a pelago conchæ jacuere marinæ,
Et vetus inventa est in montibus anchora summis;
Quodque fuit campus, vallem decursus aquarum
Fecit, et elurie mons est deductus in æquor:
Eque paludosa siccis humus aret arenis,
Quæque sitim tulerant, stagnata paludibus hument.
Hic fontes natura novos emisit, et illic
Clausit, et antiqui tam multa tremoribus orbis
Flumina prosiliunt, aut excœcata residunt etc.