[184]. Qui cadit a formula, cadit a toto. Un esempio vivo possiamo averlo negli Inglesi, schiavi del convenuto, del gusto nazionale, de' casi precedenti, della giustizia, della virtù, della religione uffiziale; eppure questa non è imitazione del diritto romano, il quale anzi è aborrito dai loro pratici.
[185]. Respondebant, scribebant, cavebant, dice Cicerone.
[186]. Sic enim, existimo, juris civilis magnum usum et apud Scævolam, et apud multos fuisse; artem in hoc uno. Quod nunquam effecisset ipsius juris scientia, nisi eam præterea didicisset artem, quæ doceret rem universam tribuere in partes, latentem reperire definiendo, obscuram explanare interpretando, ambigua primum videre, deinde distinguere... Sed adjunxit etiam et literarum scientiam, et loquendi elegantiam. Brutus, 41; Pro Muræna, 10. 14.
[187]. Nihil tam proprium legis quam claritas.
[188]. Familia da fons memoriæ; metus da mentis trepidatio; furtus da furvus; stellionatus da stellio, tarantola; testamentum da testatio mentis.
[189]. Una legge romana dice, non poter il cieco piatire, perchè non vede gli ornamenti della magistratura; Dig. lib. I, De postul. Paolo (Sent. IV. 9) scrive che il feto di sette mesi nasce perfetto, perchè sembra provarlo la ragione dei numeri di Pitagora.
[190]. Dig. lib. I. tit. 2. l. 1.
[191]. Eosdem, quos populus romanus, hostes et amicos habeant — Majestatem populi romani comites conservanto. Cicerone, pro Balbo, 16.
[192]. Eineccio (Edicti Perpetui ordini et integritati suæ restituti, partes duo), Bach (Historia juris romani. Lipsia 1806) e tutti sostennero il sì, fino ad Hugo che sostenne il no con ragioni di polso. L'Editto Perpetuo andò perduto, e i tentativi di rintegrarlo, fatti da G. Bauchin nel 1597, sono inseriti in Pothier, Pandectæ Justinianeæ, lib. I. Meglio Wieling, Fragmenta Edicti Perpetui. Franeker 1733. E vedansi:
Gifanius, Œconomia juris.