Hæc est quæ in gremium victos, quæ sola recepit,
Humanumque genus communi nomine fovit,
Matris non dominæ ritu, civemque vocavit
Quem domuit, nexuque pio longinqua redemit.
Hujus pacificis debemus moribus omnes
Quod, velut patriis regionibus, utitur hospes...
Quod cunctis gens una sumus.
Claudiano, Consul. Stiliconis, II. 150.
Anche Plinio maggiore conobbe l'efficacia civilizzatrice dell'unità romana e della lingua: Omnium terrarum alumna eadem et parens, numine Deum electa, quæ sparsa congregaret imperia, ritusque molliret, et tot populorum discordes ferasque linguas sermonis commercio contraheret, colloquia et humanitatem homini daret, breviterque una cunctarum gentium in toto orbe patria fieret, III. 6.