[129]. Episcopi, marchiones, comites, capitanei, aliique etiam proceres, ac quamplures alii etiam Longobardiæ homines, tam magni quam parvi, alii cum crucibus, alii sine crucibus, ante imperatorem venientes, de imperatoris procuratoribus nimis valde conquerebantur..... Ipse, quærimonias Longobardorum quasi vilipendens, et pro nihilo habens, nihil inde fecit. Otto Morena.
[130]. Il giuramento fu rinnovato nel 1170 in questi termini: In nomine Domini, amen. Ego juro ad sancta Dei evangelia quod non faciam neque treguam, neque guerram recredutam, nec aliquam concordiam cum Frederico imperatore, neque cum filiis ejus, nec cum uxore ejus, neque cum alia quacumque persona ejus nomine, nec per me, nec per aliam quamcumque personam, et ab alio homine facta, non habebo ratam. Et bona fide pro meo posse operam dabo viribus quibuscumque potero, ne aliquis exercitus modicus vel magnus de Alemannia, vel de alia terra imperatoris quæ sit ultra montes, intret Italiam. Et si prædictus exercitus intraverit, ego vivam guerram faciam imperatori et omnibus illis personis quæ modo sunt ex parte imperatoris, vel pro tempore fuerint, per quas prædictus exercitus debeat exire de Italia, donec prædictus exercitus de Italia exeat. Ego bona fide, per me et per omnes personas, totius meæ virtutis salvabo et guardabo personas et res omnium hominum societatis Lombardiæ, Marchiæ et Romaniæ, et nominatim dominum marchionem Malaspinam, et omnes personas quæ modo sunt in societate vel extra. Et ego nullam concordiam feci vel faciam cum imperatore constantinopolitano.... sine consilio credentiæ cujusque civitatis... Et filios meos qui sunt in ætate quatuordecim annorum, infra duos menses..... faciam jurare omnia prædicta et attendere.
Disputano di qual Enrico si tratti: e poco importa; ma tanto basta per ismentire l’asserzione del Sigonio, e tanto più l’estensione datavi dal Sismondi, che Ottone avesse, con una costituzione generale, liberati i municipj. A quella si sarebbero appellati, non a consuetudini incerte.
[131]. Giovanni di Sarisbery, ep. 210, ap. Labbe, Concil., tom. X. 1450.
[132]. Montes aureos et cum honore et gloria imperii gratiam sempiternam. Tommaso de Cantuaria.
[133]. Buoncompagno maestro fiorentino narrò quell’assedio (Rer. it. Scrip., VI). Egli sclama: Non credam Italiam posse fieri tributariam alicui, nisi Italicorum malitia procederet ac livore; in legibus enim habetur: Non est provincia, sed domina provinciarum.
[134]. Il terreno su cui venne costruita Alessandria apparteneva ai marchesi del Bosco, i quali lo cedettero nel 1180 in feudo ai cittadini di quella, colle ville Marenzana e Ponzano, assolvendo da ogni fedeltà i villani, arimanni, mercanti, artieri di esse terre, Monumenta Aquensia.
Al vescovado d’Alessandria il papa avea voluto aggregare quello di Acqui; ma gli Acquensi resistettero accannitamente, e ne venne guerra, finchè Innocenzo III disgiunse novamente le due diocesi. Vedi Chenna, Del vescovato di Alessandria, 1790.
[135]. Il primo aveva egli menato nel 1154; il secondo nell’estate 1158; il terzo gli fu condotto l’anno dopo dalla imperatrice; il quarto fu de’ principi germanici che distrussero Milano; col quinto Federico osteggiò Roma, e lo perdette di febbri; il sesto fece mala impresa ad Alessandria; il settimo fu sconfitto a Legnano.
[136]. Card. Arrag., Rer. It. Scrip., III. 468.