[389]. «Si dice che a chisto maritaggio lo re ne avanza chiù della mitate». Spinelli.

[390]. Pipini Chron., lib. III. cap. 7.

[391]. Ap. Rymer, Acta publica, 1816, tom. I. pag. 352.

[392]. Gioffredo, St. delle Alpi marittime.

[393]. Regesta Clementis IV, lib. I, nº 548.

[394]. In recognitionem veri dominii eorumdem regni et terræ. Il giuramento che diede diceva: Papæ, ejus successoribus, ac romanæ ecclesiæ ligium homagium facimus pro regno Siciliæ, ac tota terra quæ est citra Pharum, usque ad confinia terrarum, excepta civitate Beneventana cum toto territorio et omnibus districtibus et pertinentiis suis, nobis et heredibus nostris a prædicta Ecclesia romana concessis etc. Le ottomila once erano ad generale pondus, il che indicava che se ne riteneva il dieci per cento, cioè riducevansi a settemiladucento: valutandole lire 63.30, il censo sarebbe stato di lire 453,760, che oggi s’avvicinerebbero a due milioni. Nel 1276 Carlo trovandosi a Roma, e sollecitato a pagare questa somma, nè avendola, scrisse a’ suoi tesorieri impegnassero la sua corona grande e le gioje per ottenerla in prestito. Giannone, lib. XIX. cap. 2.

[395]. «Con tutto questo stettemo con gran paura». Spinelli.

[396]. Misit in Siciliam et Lombardiam ut inde arcesseret duos astrologos: is enim incredibile est quantam fidem haberet astrorum posituris. Malaspina.

[397]. Reddite vos attentos, ut potius equos quam homines offendatis. Lo stesso.

[398]. Potius hodie volo mori rex, quam vivere exul et miser. Ricobaldo Ferrarese. — Ch’ei fosse portato attorno da un ribaldo s’un asino, è smentito dalla lettera di Carlo che dice: Contigit quod die dominica corpus inventum est nudum penitus inter cadavera peremptorum... Ego, naturali pietate inductus, corpus ipsum cum quadam honorificentia sepulturæ, non tamen ecclesiasticæ, tradi feci. Ap. Tutini. Manfredi erasi già preparata la sepoltura nel famoso santuario di Monte Vergine, ove tuttora, nella cappella a destra dell’altare maggiore, è il sarcofago antico destinatogli e un gran crocifisso da lui regalato.